Pak para orës gjashtë të pasdites, rrugët që të çonin drejt Sheshit ”Skënderbej” ishin mbushur me grupe të rinjsh që ecnin me nxitim.
Në duar mbanin pankarta të mbështjella, kartonë të palosur dhe flamuj kombëtarë.
“Se thonë pastaj që ne nuk protestojmë për asgjë”
“Ja ku po dalim.”
“A thua bëhet ky vend?”
“A po shkojmë në protestë? Atëherë mos ma bëj këtë pyetje tani”
Biseda të tilla dëgjoheshin gjatë gjithë rrugës drejt qendrës së Tiranës.
Një ditë më parë, qindra qytetarë kishin marshuar nga Ministria e Mjedisit drejt Kryeministrisë për të kundërshtuar projektin turistik në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës.
Protesta ishte mbyllur me një thirrje të vetme kryesisht nga të rinjtë ata që qëndrojnë deri në fund:
“Nesër më shumë”
Të martën, më 2 qershor, ata u kthyen.
Dhe ishin më shumë.
Nëse protesta e parë mbante ende shenjat e spontanitetit dhe konfuzionit, protesta e dytë dukej më e qartë, më e organizuar dhe më e sigurt për vetveten.
Këtë herë nuk kishte protesta paralele, nuk kishte paqartësi për vendtakimin dhe as për itinerarin.
Sheshi “Skënderbej” u kthye në pikën e grumbullimit, ndërsa më pas turma u zhvendos drejt Kryeministrisë, ku qëndroi deri pas orës nëntë të mbrëmjes.
Ishte protesta më e gjatë deri tani.
Por mbi të gjitha ishte protesta më e re në moshë.
Në turmë shihje familje me fëmijë, pensionistë, aktivistë, gazetarë, artistë, përfaqësues të organizatave dhe qytetarë të zakonshëm.
Kishte njerëz që kishin ardhur për Pishë Poro-Nartën, të tjerë për korrupsionin, për çmimet, për pensionet, për largimet jashtë vendit, mungesën e perspektivës apo thjesht për të shprehur pakënaqësi të akumuluara prej vitesh.
Brezi Gen Z
Megjithatë, fytyra e protestës ishte brezi Gen Z.
Ata nuk dominonin vetëm numerikisht.
Dominonin estetikën, gjuhën dhe mënyrën e organizimit.
Në vend të pankartave tradicionale politike, në duart e tyre shfaqeshin meme, referenca nga anime japoneze, personazhe televizivë, batuta të njohura nga reality show shqiptare dhe slogane të krijuara posaçërisht për rrjetet sociale.
Një pankartë përdorte frazën e njohur të Moza Ahmetit, të transformuar në:
“Ça i keni këto projekte paj zotin?”
Një pankartë tjetër ishte thjesht një screenshot nga Spotify që tregonte këngën “Don’t Let It Happen”.
Titulli i këngës ishte mesazhi: një thirrje që ajo që po ndodh në Pishë Poro-Nartë të mos lejohet të ndodhë.
Të tjera pankarta përfshinin ilustrime të krijuara me inteligjencë artificiale, meme politike dhe montazhe satirike. Në shumë raste dukej sikur TikTok-u, Instagram-i dhe protesta ishin shkrirë në një të vetme.
Flamingot
Një i ri mbante një flamingo gjigante të fryrë mbi kokë. Një tjetër e kishte kthyer flamingon në simbol proteste. Disa të rinj i binin daulleve dhe këndonin “Narta është e jona”. Në një cep tjetër shihje pankarta të vizatuara nga fëmijë.
Ishte një përzierje e pazakontë mes aktivizmit, kulturës së internetit dhe patriotizmit që rrallë është parë më parë në protestat shqiptare.
Në turmë shihje të rinj që bënin foto me pankartat e tyre, që filmonin për TikTok dhe Instagram, që shpërndanin drejtpërdrejt atmosferën e protestës tek miqtë e tyre.
Një nga pankartat shkruante:
“Gen Z u çua nga kafja. Po tani ku do futeni?”
Protesta po përhapej nga vetë pjesëmarrësit.
Një postim në Instagram.
Një video në TikTok.
Një story.
Një repost.
Një mik që ftonte një mik tjetër.
Dhe efekti i topit të dëborës vazhdonte.
Askush nuk dukej se e dinte saktësisht kush e kishte nisur valën.
Dhe askush nuk dukej se e kishte problem këtë.
Ashtu si një ditë më parë, edhe këtë herë ishte e vështirë të kuptoje se kush po e drejtonte protestën.
Megjithatë, ndryshe nga protesta e parë, kërkesat tashmë ishin artikuluar më qartë.
Kërkesat po artikulohen
Aktivistët që morën fjalën kërkuan:
- anulimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura;
- anulimin e ligjit për trashëgiminë kulturore;
- fundin e klasës politike të korruptuar.
Mesazhet
Por në terren, mesazhet ishin shumë më të gjera.
Turma thërriste: “Rama në burg, Berisha në burg!”, “Shqipëria nuk shitet!”, “Poshtë patronazhistët!”, “Opozitë e shitur!”, “Vdekje politikës!”, “Edi Rama jep dorëheqjen!”, “Shqipëria e shqiptarëve!”, “Poshtë spiunat!”, “Rama-Berisha tradhtarët e kombit!”, “Vlora zemra e Shqipërisë!”
Thirrjet
Në shumë raste, thirrjet drejtoheshin njëkohësisht kundër qeverisë, opozitës, mediave, investitoreve te medhenj dhe institucioneve.
Në ndryshim nga protestat tradicionale shqiptare, ku kundërshtari zakonisht është i qartë, kjo protestë dukej sikur kishte shumë kundërshtarë njëkohësisht.
Kishte thirrje nacionaliste, këngë patriotike, slogane kundër mediave, investitorëve të mëdhenj dhe klasës politike në tërësi. Për shumë pjesëmarrës, Zvërneci ishte shkëndija.
Tensionet
Këtë herë në protestë ndiheshin më fort edhe tensionet ndaj policisë.
Ato ishin dukshëm më të pranishme se një natë më parë.
Kjo u vu re si pranë Kryeministrisë, ashtu edhe më vonë gjatë kthimit drejt qendrës së qytetit, kur turma u përball me një rresht efektivësh pranë pedonales.
Pikërisht aty dëgjoheshin më fort thirrjet: “Polici e krimit!”, “Hiqni kapelet!”
Megjithatë, pavarësisht toneve të forta, protesta mbeti paqësore.
Madje në disa momente organizatorët dhe pjesëmarrësit përsërisnin vazhdimisht:
“Mos u përçani”, “Mos u provokoni”, “Protesta është paqësore”. Në një moment, një pjesë e të rinjve u ulën në tokë për ta theksuar këtë mesazh. Asnjë incident nuk u regjistrua. Asnjë përplasje. Asnjë akt dhune.
Turma krijoi vetë ritmin e saj. Një grup niste një thirrje.
Një tjetër niste një tjetër.
Në disa momente dëgjoheshin dy apo tre kore njëherësh.
Protesta dukej sikur drejtohej nga vetë energjia e njerëzve që e përbënin.
Kur protesta po shkonte drejt fundit, turma u kthye sërish drejt qendrës së qytetit.
Ishte errësuar. Por askush nuk dukej se kishte nxitim të largohej. Si një natë më parë, thirrja e fundit erdhi pothuajse spontanisht.
Fillimisht nga disa zëra. Pastaj nga dhjetëra. Pastaj nga e gjithë turma: “Nesër më shumë!”/ Nga Jona Cenameri/ Faktoje
