Një nga argumentet që dëgjohet më shpesh në opinionin publik është që Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB-ja) po rritet. Dhe është e vërtetë. Sipas INSTAT, ekonomia shqiptare u rrit edhe gjatë vitit 2025.
Por pyetja që po bëjnë sot mijëra të rinj që po protestojnë, është shumë më e rëndësishme sesa vetë shifra: Çfarë ekonomie po rritet? Kush po kontribuon në rritjen e saj? Raporti i INSTAT tregon se bujqësia, një nga sektorët më të rëndësishëm të ekonomisë shqiptare, dha kontribut negativ. Industria dha kontribut negativ. Ndërkohë, një pjesë e rëndësishme e rritjes erdhi nga administrata publike, arsimi, shëndetësia dhe taksat neto mbi produktet.
Pra, ndërsa ekonomia që prodhon dobësohet, ekonomia që shpërndan vazhdon të zgjerohet.
Këtu fillon problemi. Dhe ky problem nuk ka lindur sot. Për më shumë se një dekadë, Shqipëria nuk është drejtuar drejt një ekonomie të bazuar te prodhimi, konkurrenca dhe merita. Përkundrazi, është ndërtuar gradualisht një model ku pesha e shtetit është rritur vazhdimisht dhe ku administrata publike është kthyer në një instrument të rëndësishëm pushteti.
Ndërkohë në shumë vende perëndimore, shmanget fryrja e administratës, pasi qeveritë, e dinë shumë mirë se çfarë pasoja sjell. E dinë se një shtet që zgjerohet artificialisht përtej nevojave reale të shoqërisë dëmton produktivitetin, rëndon taksapaguesit dhe krijon marrëdhënie varësie midis qytetarit dhe pushtetit.
Në demokracitë e zhvilluara, suksesi i një qeverie matet me numrin e bizneseve që krijohen, me produktivitetin që rritet, me eksportet që zgjerohen dhe me mundësitë që hapen për qytetarët.
Tek ne, për vite me radhë, është kultivuar një filozofi tjetër. Shumë njerëz janë mësuar të shohin shtetin jo si garant të rregullave të barabarta, por si burimin kryesor të privilegjit ekonomik.
Ndërkohë që fondet publike, të cilat duhet të shkonin për zhvillimin e prodhimit, arsimit, bujqësisë, kërkimit shkencor apo mbështetjes së sipërmarrjes, janë përdorur në masë të madhe për të ushqyer një shtet gjithnjë e më të madh dhe më të kushtueshëm.
Por ka diçka që ka ndryshuar. Të rinjtë. Brezi që sot proteston duket se e ka kuptuar më mirë se kushdo tjetër se ky model ekonomik dhe politik prodhon veçse varësi në vend të lirisë.
Sepse nuk është thjesht një protestë kundër një qeverie. Është një protestë për meritokracinë. Për lirinë ekonomike. Për dinjitetin. Për të drejtën e çdo të riu që të ndërtojë jetën e tij falë aftësive që ka dhe jo falë lidhjeve që mund të sigurojë. Në fund të fundit, protestuesit nuk po pyesin sa është rritur PBB-ja.
Ata po bëjnë një pyetje shumë më të thellë:
Nëse kjo qenka rruga e suksesit, pse po largohet brezi që duhet të ndërtojë të ardhmen e Shqipërisë? Dhe derisa kësaj pyetjeje t’i jepet një përgjigje e ndershme, protestat jo vetëm që do të vazhdojnë, por do të gjejnë gjithnjë e më shumë qytetarë që do t’u bashkohen. /Eduart Sharka, Monitor
