“Rama, largohu!” brohoritën disa qindra demonstrues të armatosur me daulle dhe bomba tymi këtë të hënë pranvere, jo shumë larg zyrave të Kryeministrit Edi Rama, udhëheqësit socialist të Shqipërisë, i cili u rizgjodh për herë të katërt me më shumë se 53% të votave majin e kaluar. “Jo qeveri e korruptuar, po për një Shqipëri evropiane!” këmbëngulën ata. Kjo lëvizje proteste ka vazhduar prej disa javësh, por po përpiqet të fitojë vrull, e ka nisur artikullin e saj për Le Point, Anne Nivat.
Le Point: Në luftën midis koalicionit amerikano-izraelit dhe Iranit, ndërsa shumica e kryeqyteteve evropiane po bëjnë thirrje për qetësim të menjëhershëm të tensioneve, pse e mbështesni vijën e ashpër të Uashingtonit?
Edi Rama: Nuk kam zgjedhur të mbaj një qëndrim rrënjësisht të ndryshëm nga vendet e tjera evropiane, por Shqipëria ka një histori shumë të veçantë të kohëve të fundit me regjimin e vrasësve në pushtet në Teheran. Sot, Shqipëria është një nga vendet e pakta që nuk ka marrëdhënie diplomatike me Iranin.
Vendi juaj ishte shënjestra e një sulmi kibernetik iranian në vitin 2022…
Po. Sulmuesit i përkasin një grupi të renditur në 10 grupet më të mira të terrorizmit kibernetik në botë. Pas këtij sulmi kibernetik, ne morëm vendimin për të ndërprerë të gjitha marrëdhëniet me Iranin. Ky agresion ndodhi sepse ne strehojmë një grup disidentësh iranianë.
“Nuk duhet ta pyesësh kurrë një shqiptar nëse ka frikë nga diçka”
Ju keni një bazë trajnimi dhe logjistike për Muxhahedinët e Popullit të Iranit, e cila strehon afërsisht 3,000 njerëz. Është i vetmi strehë në botë për këtë grup opozitar ndaj regjimit të mullahëve, i cili, në vitin 2002, zbuloi ekzistencën e programit sekret bërthamor të Iranit. Teherani sapo e ka caktuar këtë bazë një objektiv legjitim për raketat e tij. A keni frikë nga sulmet në tokën tuaj?
Nuk duhet kurrë t’i bëhet një shqiptari pyetja nëse i trembet diçkaje. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, askush nuk i donte hebrenjtë. Ky vend, edhe pse shumë i varfër dhe me shumicë myslimane, u bë strehë për ta. Ata iknin nga kudo përveç Shqipërisë, ndërsa këtu, përkundrazi, vinin. Sepse shqiptarët nuk i tremben asgjëje.
Një nen në këtë ligj thotë se për një shqiptar, gjëja më e rëndësishme është “zoti dhe mikpritësi juaj”. Kjo do të thotë që nëse jeni mysafiri ynë, ne ju mbrojmë.
“Sulmi i një vendi të NATO-s nuk është një çështje e thjeshtë”
A nuk keni frikë nga asgjë që mund të vijë nga regjimi aktual në Iran, i cili vazhdon të lëshojë kërcënime kundër kësaj baze?
Ne jemi anëtar i NATO-s. Sulmi i njërit prej vendeve të tij nuk është një çështje e thjeshtë. Ne jemi të mbrojtur. Përmenda Turqinë, e cila ka aftësitë e veta të raketave kundërajrore, por që, megjithatë, u mbrojt nga NATO.
Le të kthehemi te situata e Shqipërisë në raport me Evropën. A nuk mendoni se duke mbështetur vijën e ashpër të Uashingtonit, po e bllokoni vendin tuaj në një spirale që mund të bëhet e pakontrollueshme?
Nuk mendoj kështu. Së pari, sepse nuk ka një qëndrim të unifikuar midis të gjitha vendeve evropiane. Së dyti, sepse qëndrimi ynë vlen për një vend, armiqësia e të cilit është shpallur prej tyre, jo prej nesh. Së treti, sepse Shqipëria ka përvojë të kohëve të fundit me diktaturën, e cila nuk ishte një teokraci, por një “ateokraci”.
Një “ateokraci”?
Shqipëria ishte i vetmi vend në Evropë, dhe ndoshta në botë, që e përfshiu natyrën ateiste të Republikës së saj në Kushtetutën e saj… Jo laike, por ateiste, që do të thoshte se çdo shprehje e fesë, madje edhe përmes një Bible, mund të çonte në burgim. Bibla konsiderohej një armë. Në disa raste, ekstremet takohen, dhe e gjeta tronditëse që, ndërsa dhjetëra mijëra qytetarë iranianë po masakroheshin si qen në rrugët e Teheranit, pothuajse askush në Evropë nuk tha asnjë fjalë.
Emmanuel Macron tha se nuk mund të ketë ndryshim regjimi nën bomba. Djali i Ajatollah Khameneit, Mojtaba Khamenei, sapo është emëruar. Regjimi iranian nuk ka rënë. Duke u rreshtuar me qëndrimin amerikan, a nuk po merrni një linjë të ndryshme nga ajo e Bashkimit Evropian?
Së pari, nuk ka asnjë qëndrim të vetëm të Bashkimit Evropian. Së dyti, Presidenti i Republikës Franceze është president i një Republike shumë të madhe. Unë jam Kryeministri i një vendi shumë të vogël. Nuk po flas për ndryshimin e regjimit. Po flas për domosdoshmërinë absolute të bërjes së këtij regjimi të paaftë për të sulmuar fqinjët e tij.
A mendoni se koalicioni izraelito-amerikan po vepron në mënyrë efektive?
Absolutisht.
Nëse Parlamenti Evropian do të miratonte një rezolutë që dënon ofensivën, a mund të shfaqej Shqipëria si delja e zezë midis kandidatëve për anëtarësim në Bashkimin Evropian?
Shqipëria nuk është anëtare e Parlamentit Evropian. Është një vend kandidat, që aktualisht po negocion me Bashkimin Evropian. Dhe, e përsëris, Bashkimi Evropian nuk ka një qëndrim zyrtar për këtë konflikt. Për më tepër, kjo nuk është kontradiktore.
Në qershor 2025, në Panairin Ajror të Parisit, ju bletë një sistem radari francez të prodhuar nga Thales, GM400 Alpha, i cili ende nuk është dorëzuar. Për sigurinë strategjike të Shqipërisë, a po e refuzoni ekskluzivitetin amerikan, duke pasur parasysh se më parë i keni furnizuar pajisjet tuaja nga Lockheed Martin?
Ne kemi detyrimin të ndjekim fuqitë e mëdha. Kur je Kryeministër i Shqipërisë, ke privilegjin të bashkëveprosh me të gjithë udhëheqësit e botës, por jo autoritetin për të vendosur fatin e botës… Ata janë ata që vendosin, dhe ti i ndjek. Nëse kanë të drejtë dhe arrijnë sukses, mund të thuash: “Unë jam pjesë e saj”. Por nëse gabohen dhe bëjnë diçka të gabuar, atëherë mund të thuash se është faji i tyre!
A do të blini produkte evropiane për pjesën tjetër të mbrojtjes suaj?
Ne do të blejmë produkte evropiane, izraelite, amerikane, sigurisht. Do të blejmë çfarëdo që të duhet.
Ishulli i Sazanit ka qenë gjithmonë një vendndodhje kryesore për mbrojtjen dhe mbikëqyrjen e bregdetit tuaj. Megjithatë, ju po e privatizoni atë për të mirën e projekteve të pasurive të patundshme të Jared Kushner, dhëndrit të Donald Trump, gjë që po shkakton mjaft trazirë…
Në botën e sotme, mund të thuash të vërtetën, por një gënjeshtër do të jetë gjithmonë më tërheqëse… Ne kurrë nuk kemi folur për privatizimin e Ishullit të Sazanit. Ne nuk do ta privatizojmë atë. Si shtet shqiptar, ne do të jemi partner në këtë iniciativë të mrekullueshme.
A do të mbahet zona e përjashtimit ushtarak në ishull?
Nuk ka pasur përjashtim ushtarak në ishull për një kohë shumë të gjatë. Sot, Shqipëria është një demokraci; nuk kemi nevojë për këtë ishull si një pikë strategjike ushtarake. Do të mbetet aktivitet minimal, pothuajse i padukshëm i radarit, dhe gjithçka tjetër do të jetë në rregull. Është një projekt me dy drejtime: ishulli dhe gadishulli. Është një dhuratë që Shqipëria po i jep Evropës.
Cilat janë lidhjet e Shqipërisë me Jared Kushner?
Kur Jared Kushner erdhi në Shqipëri me gruan e tij, vjehrri i tij kishte 50% shanse për të shkuar në burg dhe/ose për t’u kthyer në Shtëpinë e Bardhë. Dhe pak njerëz mund të kishin vënë bast për kthimin e tij në Shtëpinë e Bardhë! E prita këtë çift para së gjithash sepse janë amerikanë. Nëse je amerikan dhe mbërrin në Shqipëri, gjithmonë je i mirëpritur ngrohtësisht. E njëjta gjë vlen edhe nëse je francez. Së dyti, e gjeta të mrekullueshëm.
Në çfarë mënyre?
Në një nivel personal, ai është i mrekullueshëm. Gjithmonë them se nëse njerëzit do t’i njihnin personalisht Jaredin dhe Ivankën, do të magjepseshin nga përulësia, edukimi dhe thjeshtësia e tyre.
Po flasim për dhëndrin e Presidentit të Shteteve të Bashkuara…
Unë u rrita nën komunizëm, dhëndri i këtij personi, babai i atij personi, djali i atij personi… për mua, është personi që ka rëndësi! Ai mund të jetë dhëndri i Maduros, por nëse është një person i mirë dhe nuk ka asgjë të përbashkët me vjehrrin e tij, atëherë është një person i mirë. Por Jared dhe Ivanka, ata janë të mrekullueshëm! Projekti i tyre është një projekt turizmi i gjeneratës së re, i fokusuar plotësisht në natyrë.
Një organizatë e madhe mjedisore është kundër kësaj…
Organizatat mjedisore u krijuan për të kundërshtuar të gjitha projektet! Ato na ndihmojnë të jemi vigjilentë, të përsosim analizat tona dhe kjo është e rëndësishme, por të gjithë duhet të qëndrojnë në rrugën e tyre. Një grup arkitektësh të shkëlqyer, përfshirë Jean Nouvel, është i përfshirë në këtë projekt.
“Trump mund të mos e ketë krijuar Këshillin e tij të Paqes për të rishpikur OKB-në, por efekti është i njëjtë!”
Më 19 shkurt, ju ishit në Uashington për Këshillin e Paqes të Donald Trump, ku madje ishit i ftuar nderi. Pse vendosët të bëheshit një nga shtyllat e këtij projekti?
Shqipëria nuk ka marrëdhënie me Rusinë. Është i vetmi vend evropian që nuk ka pasur kurrë një vizitë të nivelit të lartë nga Moska që nga viti 1960. Nuk na mungon Rusia politike. Sa i përket trashëgimisë kulturore, letrare dhe muzikore të Rusisë, e cila është vërtet e jashtëzakonshme, është pikërisht këtu në bibliotekat tona. Megjithatë, e gjej shqetësuese që Evropa nuk është angazhuar në asnjë dialog me Rusinë gjatë gjithë luftës në Ukrainë. Më duket shqetësuese që Evropa nuk po i shoqëron armët që i dërgon Ukrainës me kanale diplomatike.
Unë ju bëj një pyetje në lidhje me Shtetet e Bashkuara, dhe ju më përgjigjeni për Rusinë. Pse nuk doni të flisni me mua për Shtetet e Bashkuara? Pse e përmendni Vladimir Putinin sapo përmend Donald Trump?
Putini e ka rishpikur Evropën; ai ka ripërcaktuar marrëdhënien midis Evropës dhe idesë së zgjerimit; ai e ka rishpikur NATO-n si një forcë të nevojshme duke sulmuar Ukrainën. Trump mund të mos e ketë krijuar Këshillin e tij të Paqes për të rishpikur OKB-në, por efekti është i njëjtë! Unë u ftova në Uashington nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara për një iniciativë që bashkon njerëz që përfaqësojnë vendet e tyre përkatëse. Imagjinoni sikur të thoja jo! Kjo do të ishte çmenduri.
Në fjalimin tuaj katërminutësh në podium, ju e quajtët OKB-në një “gjigant që po vdes”, gjë që Donald Trump e gjeti shumë të këndshme…
Kjo është e vërtetë, por unë nuk e bëra për të kënaqur Donald Trump. Dhe shpresoj që ajo që ai po bën do ta ndihmojë OKB-në të zgjohet. Të gjithë thonë të njëjtën gjë që bëj unë për OKB-në! Nuk njoh asnjë udhëheqës ndërkombëtar që nuk lëshon një “pff” kur shkon në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së (bëjnë fytyra).
Deri në atë masë?
Absolutisht! Epo, nuk po them që OKB-ja duhet të shpërbëhet… Por duhet të reformohet dhe të rishpiket.
A po e rishpik Donald Trump atë me Këshillin e tij të ri të Paqes?
Ai po merr pjesë në të.
Duke marrë pjesë në këtë Këshill, a nuk po rrezikoni të jepni përshtypjen se Shqipëria po bëhet një kalë trojan amerikan në Evropë, ndërsa ju doni të bashkoheni me Bashkimin Evropian?
Nuk e di nëse evropianëve u pëlqen kjo apo jo. Nuk kam asnjë informacion për këtë…
“Evropa gjithmonë ka ditur të flasë me të gjithë; duhet ta rifitojë atë aftësi.”
E dini shumë mirë që evropianëve nuk u pëlqen kjo.
Jo, nuk mendoj kështu… Në Evropë, ne ende jetojmë në një botë ku zgjedhjet tona janë të lira! Nuk mendoj se mund të refuzojmë ftesa. Për shembull, Kina është një realitet shumë larg nga i yni. Shqipëria është i vetmi vend evropian pa investime kineze. E megjithatë, e gjeta shqetësuese që nuk kishte përfaqësues të lartë evropianë në Pekin për 80-vjetorin e fitores kineze ndaj Japonisë.
Pse ju tronditi mungesa e përfaqësuesve të lartë evropianë?
Ishte një festë antifashiste gjatë së cilës kinezët treguan mbërritjen e forcave amerikane në Itali në një ekran të madh. Ata gjithashtu luajtën himnin Bella Ciao. Kinezët gjithashtu u dhanë medalje pilotëve amerikanë dhe britanikë. Pse të mos vijnë? Për çfarë bëhet fjalë? Evropa gjithmonë ka ditur të flasë me të gjithë; duhet ta rifitojë këtë aftësi.
A nuk po e bën këtë?
Në Evropë, Viktor Orban trajtohet si një lebroz. Kur Orban tha: “Duhet të ketë një armëpushim midis Rusisë…”
“Dhe Ukraina,” u përgjigjën të gjithë, “Jo, jo”… dhe kur Donald Trump shqiptoi fjalën “armëpushim”, evropianët e zbuluan dhe e përsëritën. Pse duhet të presim që Donald Trump të mendojë për një armëpushim? Pse Evropa nuk është tashmë në tryezën e negociatave? Unë jam 100% me Ukrainën. Ndihem i nderuar që jam mik i Volodymyr Zelensky-t. Ai është dikush që e respektoj. Nuk po them, siç thonë disa pacifistë në Itali dhe Francë, se duhet të ndalojmë së dërguari materiale lufte. Por duhet t’u kishim dhënë më shumë dhe më shpejt. Dhe në të njëjtën kohë, duhet të kishim folur me Rusinë.
Emmanuel Macron ishte në favor të dialogut me Rusinë përpara se të ndryshonte mendje. A ndiheni më afër presidentit francez, me të cilin keni shfaqur raport të plotë që nga vizita juaj në Paris në vitin 2024, apo me Viktor Orban?
Pse duhet të bëjmë këto kategorizime dhe ndarje? Jam i nderuar dhe i privilegjuar, e them këtë sinqerisht, që kam pasur mundësinë të jetoj në Paris kur isha emigrant, i privilegjuar të jem Komandant i Legjionit të Nderit dhe të kem miqësinë e Presidentit tuaj të Republikës. Është shumë personale, është madhështore, është e jashtëzakonshme. Por mund t’ju them se jam gjithashtu shumë i nderuar që jam mik i Viktor Orbanit. Ai është një nga burrat më interesantë që kam njohur ndonjëherë dhe kam takuar shumë në botën politike, artistike dhe akademike. Është e rrallë të gjesh dikë që e njeh Evropën dhe botën nga një perspektivë historike si Viktor Orbani.
Por nuk pajtohesh gjithmonë me Orbanin, për shembull, për çështjen e luftës në Ukrainë…
Jo, nuk pajtohem plotësisht me Orbanin, sepse pajtohem me të gjithë ata që mbështetën dhe vazhdojnë të mbështesin Ukrainën deri në fund. Por mendoj se, që nga fillimi, ai zhvilloi një argument shumë të fortë.
Anëtarësimi i vendit tuaj në Bashkimin Evropian është i rëndësishëm për ju. Por çfarë përfitimi ka Evropa nga mirëpritja e Shqipërisë?
Evropa duhet ta sjellë në jetë projektin e madh të themeluesve të saj. Dhe gjithmonë ka një pikë në të cilën debati ngec. A duhet të kemi më shumë apo më pak Evropë? Më pak Evropë do të sillte më pak zgjidhje dhe më shumë probleme. Na duhet më shumë Evropë. Por na duhet edhe më shumë fleksibilitet. Kjo do të thotë që ata që thonë se sovraniteti kombëtar nuk mund të delegohet plotësisht kanë të drejtë. Nga ana tjetër, ata që thonë se duhet të kthehemi në të kaluarën gabohen. Sigurisht, Evropa mund të jetojë pa Shqipërinë. Por nëse ka kufij jashtë BE-së, ka edhe kufij të brendshëm. Shqipëria nuk është në zemër të Evropës, por është në stomakun e saj (ai përkëdhel barkun).
Çfarë doni të thoni me këtë?
Ne jemi në mes. Për t’u larguar nga Ballkani Perëndimor, duhet të bashkoheni me Bashkimin Evropian. Pse një njeri aq i gjatë sa unë ka nevojë për këtë nyjë të vogël në stomak? Kjo nyjë e vogël është e parëndësishme… por mund të bëhet e rëndësishme nëse shndërrohet në një burim dhimbjeje. Evropa duhet të jetë e bashkuar. Themeluesit donin një Evropë të bashkuar. Dhe nëse Evropa ka probleme sot, ato rrjedhin edhe nga ky projekt i madh që nuk është përfunduar.
Zyrtarët evropianë besojnë se vendi juaj nuk po bën mjaftueshëm për të luftuar pastrimin e parave dhe korrupsionin. Porti i Durrsit, qyteti i dytë më i madh në vendin tuaj, shpesh konsiderohet si një qendër e madhe e pastrimit të parave në ajër të hapur. Cili është reagimi juaj ndaj kësaj?
Këto lloj pretendimesh të pabazuara, të paraqitura si të vërteta, janë një sëmundje e botës sonë. Durrsi është qyteti i dytë më i madh në vend, por porti i tij nuk është një qendër e madhe e pastrimit të parave në ajër të hapur në vetvete. Problemet në Durrs janë shumë më pak të rëndësishme se gjetkë. A nuk ka probleme të ngjashme në Marsejë, Roterdam, Antverp apo Barcelonë?
/Përshtati: Boldnews.al
