Nga James Imam – The Art Newspaper
Në panairet e këtij viti të ‘Frieze London’ dhe ‘Art Basel Paris’, shumë vizitorë u habitën kur gjetën vepra nga një artist i papritur: kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama. Rama, i cili siguroi një mandat të katërt të paprecedentë në maj pas fushatës për ta sjellë Shqipërinë në BE është gjithashtu një artist i afirmuar. I trajnuar në Akademinë e Arteve të Bukura të Tiranës, ai kaloi disa vite duke punuar në Paris përpara se t’i rikthehej politikës në fund të viteve 1990.
Që atëherë, ai ka vazhduar të bëjë art, duke ekspozuar në Qendrën Pompidou në Paris dhe dy herë në Bienalen e Venecias, dhe shpesh është shprehur se vizatimi e ka ndihmuar të durojë mbledhjet e gjata qeveritare.
Më 9 tetor, galeria ‘Société’ e Berlinit njoftoi se kishte shtuar Ramën-një udhëheqës karizmatik dhe shpesh kontrovers, aktualisht i përfshirë në skandale të shumta-në listën e saj prej një duzine artistësh.
Galeria nuk humbi kohë duke shfaqur prurjen e saj më të re, duke i kushtuar një mur të tërë në ‘Frieze London’ në tetor rreth 25 vizatimeve shumëngjyrëshe me stilolaps dhe vaj të Ramës, të shoqëruara nga dy skulptura bronzi të pikturuara të ekspozuara në bazamente qeramike. Një përzgjedhje më e vogël veprash-3 vizatime dhe një skulpturë-u shfaqën në ‘Art Basel Paris’ në javën pasardhëse.
Julia Ballantyne-Way, një partnere në Société, i tha revistës ‘The Art Newspaper’ se rreth gjysma e vizatimeve u shitën dhe po vazhdojnë diskutimet me blerës potencialë për 3 skulpturat. ‘U prit shumë mirë’,-thotë ajo për artin e Ramës. ‘Shumë njerëz nuk e dinë [për Ramën artist] dhe sigurisht që janë shumë të befasuar dhe të intriguar ta zbulojnë atë.’
‘Kemi gjithashtu njerëz që e kanë ndjekur prej kohësh dhe janë të emocionuar ta shohin atë tek ne tani të përfaqësuar’-shton ajo
Ballantyne-Way thotë se kishte qenë prej kohësh ‘në kontakt të ngushtë’ me Ramën dhe së fundmi filloi të diskutonte për pjesëmarrjen pasi mori pjesë në ekspozitën e tij personale në Galerinë ‘Marian Goodman’ në Paris vitin e kaluar. ‘Është një profil i ri për ne-nuk kemi asnjë artist-politikan tjetër’,-thotë ajo. ‘Vepra e re është vërtet emocionuese. Ai po përfshin shumë më tepër bronz në qeramikë.’
Oltsen Gripshi, një artist dhe kritik bashkëkohor shqiptar i cili botoi një libër mbi artin e Ramës vitin e kaluar, thotë se artisti ishte larguar nga Realizmi i epokës Komuniste për të krijuar një gjuhë unike abstrakte të frymëzuar nga Kandinsky. ‘E konsideroj atë një formë të re të neo-Ekspresionizmit për përzierjen e saj të ekspresionizmit, abstraksionizmit dhe formalizmit’, thotë Gripshi.
Po pastron imazhin e tij?
Rama u kthye në Shqipëri në vitin 1998 për të shërbyer si ministër i kulturës, duke fituar më vonë vëmendjen ndërkombëtare si kryetar bashkie i Tiranës (2000-2011) për lyerjen e blloqeve të apartamenteve të zymtë të epokës komuniste me ngjyra të theksuara. Që kur u bë kryeministër në vitin 2013, qeveria e tij ka mbikëqyrur restaurimin e vendeve të mëdha të trashëgimisë, duke përfshirë Muzeun Historik Kombëtar, Kullën Veneciane të Durrësit dhe Urën e Kurçajt.
Megjithatë, administrata e tij është ndjekur edhe nga skandale korrupsioni. Në vitin 2023, ish-ministri i mjedisit Lefter Koka mori një dënim me 5 vjet burg për pranim ryshfeti në të ashtuquajturin ‘skandali i inceneratorëve’, ndërsa Arben Ahmetaj, një ish-zëvendëskryeministër, mbetet në kërkim ndërkombëtar për akuzat e pastrimit të parave, deklarimit të rremë të pasurisë dhe shpërdorimit të detyrës.
Pasi Rama kritikoi prokurorinë antikorrupsion të Shqipërisë (SPAK) pas arrestimit të kryetarit të bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, një aleat i ngushtë, ky institucion e akuzoi atë në shkurt për cenim të pavarësisë së gjyqësorit.
Armando Lulaj, një artist bashkëkohor dhe kritik i gjatë i Ramës, e quajti artin e kryeministrit një marifet PR për të pastruar imazhin e tij, duke pretenduar se kryeministri u ndaloi fondet kritikëve. ‘Grupi im, i cili kritikon artin e tij dhe përdorimin që pushteti i bën artit kulturor, është i margjinalizuar dhe nuk mund të marrë asnjë para publike’,-thotë ai.
Ballantyne-Way mohon se aktiviteti artistik i Ramës ka të bëjë me politikën. ‘Ai studioi art, dha mësim arti dhe ishte një artist praktikues në Paris para se të hynte në politikë’, thotë ajo.
Veprat e Ramës u shfaqën gjithashtu në ‘Art Basel Miami Beach’ javën e kaluar dhe do të shfaqen në një ekspozitë personale gjatë ‘Gallery Weekend Berlin’ prillin e ardhshëm.
