Partia Demokratike po bën zgjedhje për kryetar. Ajo u krijua në dhjetor 1990 nga studentët dhe intelektualë të njohur, ishte simbol i ndryshimit, demokracisë dhe “Shqipërinë si gjithë Europa”, por me kalimin e viteve ajo humbi shumë nga identiteti, struktura, modeli dhe forca frymëzuese, duke ardhur në vitet e fundit 2022-2023 kur ajo ka hyrë në një krizë të thellë përfaqësimi, identiteti dhe partneriteti euroatlantik.
Bazuar në të dhënat monitoruese të ekspertëve të ISP, prej 1991 PD ka zhvilluar 13 procese zgjedhore për kryetar, por zgjedhjet e korrikut 2023 janë të dytat ku zgjedhjet bëhen paralele nga dy grupime që pretendojnë përfaqësimin, trashëgiminë dhe logon zyrtare të PD. Më 1991 PD zhvilloi zgjedhjet e para konkurruese për kryetar ku në garë ishin kryetari i përkohshëm (Berisha) dhe dy nënkryetarët (Hajdari dhe Ceka). Më 1992 pati zgjedhje të reja për kryetar për shkak se Berisha u bë President, numri dy Selami konkurroi përballë dy nënkryetarëve Imami e Hajdari dhe fitoi zgjedhjet. Pas 1992 zgjedhjet konkurruese e humbën traditën, – zgjedhjet e vitit 1993, 1996, 1997 dhe 1999 ishin zgjedhje formale me kandidatë të dytë formalë, jo me rivalë realë në garë. Zgjedhjet e viteve 2001, 2005, 2009 u bënë edhe më formale, duke pasur vetëm një kandidat formal në fletën e votimit (Berisha).
Në vitin 2013 në PD u rikthye rivaliteti, por më 2017 nuk u pranua konkurrimi real, ndërkohë që zgjedhjet pasuese 2021 ishin proces formal për shkak të kontrollit të PD nga kryetari. Pas ndarjes së PD në dy pjesë, fraksioni i drejtuar nga Berisha e rikonfirmoi atë kryetar më 2022 në një proces formal, si dhe më 2023 pritet që fraksioni i drejtuar nga Basha ta rikonfirmojë atë gjithashtu në një proces formal votimi. Kurba e forcës politike që krijoi pluralizmin, nga modeli i një partie demokratike dhe konkurruese tek modeli i një partie pa zgjedhje demokratike dhe pa konkurrencë dhe tashmë model i dy fraksioneve të njëjta pa zgjedhje dhe pa konkurrencë, përbën një nga treguesit më kritikë të tranzicionit.
Një elitë politike që tentoi demokraci pa qenë vetë demokrate, e formësuar në një sistem totalitar ku rivali shihet si armik dhe ku pushteti është i përjetshëm, – nuk mund të kishte rezultat tjetër. Kjo vlen edhe për PS, partia e dytë politike e vitit 1991, e cila prej vitit 1999 nuk ka më garë reale dhe prej 2009 nuk ka as zgjedhje formale. E njëjta vlen edhe për partitë e tjera më të vogla, përfshirë LSI (PL), PR, PDIU, PAA, PDK, PBK, PUK, PSD, PDBNJ, etj, parti që prej vitesh janë shndërruar në parti – kryetar, pa sisteme meritokracie karriere, demokraci të brendshme dhe as standarde demokratike konkurrimi e vendimmarrjeje.
Partitë parlamentare dhe ato në qeverisjen vendore, përfshirë partitë e mëdha politike, nuk kanë regjistër të pakontestueshëm anëtarësie, nuk kanë “gjykata” të brendshme të garancisë procedurale, nuk kanë mbledhje të rregullta strukturash dhe debate politike programore, nuk kanë procese primare dhe as votime konkurruese të brendshme, nuk kanë transparencë financiare dhe as sistem llogaridhënie, si dhe në tërësi nuk plotësojnë standardet kryesore të përcaktuara në legjislacionin mbi partitë politike dhe nenin 9 të Kushtetutës së Shqipërisë.
Instituti i Studimeve Politike (ISP) po monitoron proceset zgjedhore brenda partive politike si pjesë e angazhimit në monitorimin e standardeve të integritetit në partitë politike, si dhe transparencën dhe llogaridhënien e zyrtarëve të zgjedhur. Një prej rekomandimeve kryesore të adresuara nga ISP është nevoja e reformimit tërësor të legjislacionit mbi partitë politike, financimin dhe rolin e tyre në raport me shtetin/parimet kushtetuese. Reforma e premtuar në qershor 2020, nuk ka bërë progres dhe ISP ka konstatuar se ka konsensus të heshtur për të pamundësuar reformimin, vetingun politik dhe sistemin tonë piramidal përfaqësues.
/ Instituti i Studimeve Politike (ISP)
