Nga Klodian Tomorri
Shqipëria ka nevojë për 1.5 miliardë kilovat orë energji deri në fund të vitit për të plotësuar kërkesën e familjeve dhe biznesit. KESH, prodhuesi publik i energjisë parashikon të prodhojë 800 milionë kilovat orë nga Kaskada e Drinit. Hec-et dhe burimet e tjera private pritet të prodhojnë 150-200 milionë kilovat orë të tjera.
Pra nga 1.5 miliardë kilovat orë energji që nevojiten deri në fund të vitit, prodhimi vendas mund të gjenerojë 950 milionë kilovat. Kjo do të thotë se deficiti energjetik i vendit është 550 milionë kilovat orë. Shqipëria ka vetëm një rrugë për të mbuluar këtë deficit. Të importojë nga jashtë. Me çmimet aktuale të energjisë në bursa, fatura për të blerë 550 milionë kilovat orë energji është rreth 100 milionë euro. A i ka OSHEE këto para? Përgjigja është jo e fortë.
Në fakt, aktualisht OSHEE është një kompani “zombie” me kapital negativ. Që do të thotë se nëse OSHEE nxirret sot në shitje, jo vetëm që do shitet pa lekë, por qeveria duhet t’i paguajë para blerësit për të mbuluar vlerën negative të kapitalit. Për t’i rënë shkurt, OSHEE është një aset i madh toksik, një kompani “broken at its core.” Edhe pse kohët e fundit, doktori i ka dhënë konotacion politik fjalës broken, ky është rasti klasik i përdorimit të saj. Tani e kemi të qartë përgjigjen se sa e suksesshme ishte reforma e kërbaçit.
Çfarë do të ndodhë tani?
Qeveria ka dy rrugë. E para ta përcjellë të gjithë koston direkt në faturat e familjeve përmes rritjes së çmimit të energjisë. E dyta, ta mbajë koston në buxhet. Në të dy rastet, ata që do të paguajnë janë qytetarët sepse edhe paratë e buxhetit paguhen po nga qytetarët. Megjithatë, për shkak të reagimit publik që mund të ketë rritja e çmimit të energjisë, rruga e dytë duket më mundshmja.
Ajo që mund të ndodhë është një paketë e kombinuar mes lëshimit të një garancie sovrane, që OSHEE të marrë kredi dhe injeksionit të drejtëpërdrejtë të fondeve nga buxheti i shtetit tek kjo kompani. Raportet mbeten për t’u parë. Por ky skenar mban gjithmonë parasysh variantin se vendi do të arrijë të sigurojë energji në import. Pasi me kushtet aktuale të situatës energjetike në tregjet ndërkombëtare, sigurimi i energjisë nuk është i mirëqenë. Në atë rast, vendi do të përballej me ndërprerje energjie. Ky është skenari deri në fund të vitit.
Çfarë do të ndodhë më pas?
Së pari, SPAK duhet të nisë menjëherë verifikimet mbi atë se si është menaxhuar rezerva hidrike e vendit. Sa energji është shitur nga KESH, kur është shitur dhe me çfarë çmimesh është shitur. Si janë shpenzuar paratë e arkëtuara nga shitja e energjisë? Po kështu, sa energji është shkëmbyer dhe me çfarë kushtesh? Këto verifikime mund të nxjerrin fakte interesante.
Pas 1 janarit, me gjasa do të mendohen masa për të shfryrë kërkesën e rregulluar të energjisë. Me gjasa, një pjesë e bizneseve do të nxirren jashtë nga tregu i rregulluar i energjisë duke u detyruar që ta sigurojnë vetë në treg të lirë energjinë elektrike.
Por, kjo do të jetë thjesht një lëvizje që krijon frymarrje në afatshkurtër. Në afatgjatë, Shqipëria duhet të rimendojë Modelin e Tregut Energjetik. Modeli aktual me dy koka nuk garanton maksimizimin e interesit publik. Përtej korrupsionit dhe keqmenaxhimit.
