Prestigjiozja franceze Le Monde ka publikuar një analizë të shkrimtarit dhe gazetarit Fatos Lubonja, i cili e cilëson lëvizjen qytetare kundër projektit turistik të Jared Kushner në Sazan dhe Zvërnec si një revolucion, që ka tejkaluar kundërshtimin ndaj një investimi të vetëm dhe është shndërruar në një revoltë kundër korrupsionit, kapjes së shtetit dhe qeverisjes së kryeministrit Edi Rama.
Sipas Lubonjës, projekti i Kushner është simboli më i fundit i një modeli historik, ku elitat shqiptare kanë lidhur interesat e tyre me fuqitë e huaja në dëm të interesit publik.
Ai bën një paralelizëm mes marrëdhënieve të Mbretit Zog me Italinë fashiste dhe mënyrës se si, sipas tij, qeveria aktuale ka favorizuar investitorë të huaj përmes dhënies së territoreve strategjike.
Në analizë, Lubonja argumenton se Edi Rama ka ndërtuar një sistem ku ndërthuren interesat e oligarkëve, krimit të organizuar, mediave dhe mbështetjes ndërkombëtare, ndërsa projekti i Jared Kushner, sipas tij, u shërben këtyre interesave dhe jo qytetarëve shqiptarë.
Ai thekson se protestat nuk kanë më në fokus vetëm resortin e planifikuar në Zvërnec, por janë shndërruar në një lëvizje kundër korrupsionit, privatizimit të hapësirave publike, mungesës së transparencës dhe emigrimit masiv të të rinjve.
Sipas Lubonjës, sloganet “Shqipëria nuk është në shitje”, “Të bojkotojmë mediat” dhe “Duam një Shqipëri të re” pasqyrojnë synimin e protestuesve për të refuzuar modelin aktual të qeverisjes dhe për të rikthyer kontrollin qytetar mbi vendimmarrjen.
Në fund të analizës, botuar nga Le Monde, Lubonja shpreh shpresën se Bashkimi Evropian do të mbështesë kërkesat e protestuesve, të cilat ai i përmbledh në tre objektiva kryesorë: braktisjen e projektit të Kushner, dorëheqjen e qeverisë së Edi Ramës dhe rithemelimin e demokracisë në Shqipëri.
ARTIKULLI I PLOTE
Për të kuptuar plotësisht sfidat e lidhura me mobilizimin kundër projektit të kompleksit turistik megaloman të Jared Kushner dhe Ivanka Trump në ishullin shqiptar të Sazanit dhe në lagunën e Zvërnecit, një kthim historik është i domosdoshëm.
Në vitet 1920, mbreti i ardhshëm Zog I ishte tashmë kryeministër në Shqipëri kur fashizmi mori pushtetin në Itali.
Forca politike e Zogut bazohej në milicinë e tij prej 200 vetash, dhe ai vetë rridhte nga familje pronarësh tokash nën Perandorinë Osmane. Një ditë, Zogu, kreu i një fraksioni në luftë për pushtet, i kërkoi qeverisë italiane të financonte milicinë e tij dhe i ofroi, në këmbim, t’i kalonte hektarë pyje në zotërimin e tij kompanisë kombëtare të hekurudhave italiane, duke u angazhuar që, sapo të vinte në pushtet, të ndiqte politika të favorshme për mbretërinë e Italisë.
Propozimi u pranua. Paralelisht me këtë transaksion privat, marrëveshje tregtie dhe lundrimi u lidhën midis dy qeverive në vitin 1923. Zogu u bë president i Republikës dy vjet më vonë, përpara nënshkrimit të një pakti ushtarak sekret, i ndjekur nga një pakt miqësie dhe sigurie në vitin 1926 me Italinë. Shqipëria u bë, nën mbretërimin e mbretit Zog [1928-1939], një gjysmë-koloni italiane deri në pushtimin e saj nga Roma.
Ky event është themelues i marrëdhënieve midis një vendi të vogël, udhëheqësve të tij dhe fuqive apo perandorive të huaja. Prej kohësh, fati i Shqipërisë dhe i popullit shqiptar është përcaktuar nga vasaliteti dhe nga një pozicion periferik. Vasaliteti nënkuptonte që udhëheqësit lokalë e merrnin legjitimitetin e tyre nga shërbimet e bëra për qendrën e perandorisë. Nën Perandorinë Osmane, kjo konsistonte në sigurimin e ushtarëve. Pozicioni periferik, nga ana e tij, përkthehej në faktin se qendra e lejonte atë të qeveriste sipas rregullave të veta, duke mbyllur sytë para gabimeve të tij dhe bllokimit të reformave ndonjëherë progresive. Ky paradigmë u përjetësua me Italinë, më pas me BRSS-në, Kinën dhe, që nga rënia e komunizmit, me perandorinë perëndimore. Projekti i hotelit luksoz i udhëhequr nga Jared Kushner mishëron versionin e përditësuar të këtij paradigme, dhe artikulohet me pozicionimin e kryeministrit shqiptar, Edi Rama.
Ky i fundit vepron si një ndërmjetës në vendin e tij në dobi të katër faktorëve: harmonizimi i interesave të oligarkëve dhe atyre të krimit të organizuar, i cili është bërë, gjatë dy dekadave të fundit, investitori kryesor në ekonominë shqiptare; pushteti i mediave, në të cilat këta dy të fundit kanë investuar gjerësisht; së fundi, dhe ndoshta mbi të gjitha, ata që shqiptarët i quajnë « partnerët e tyre strategjikë », Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian (BE), perandoria e re e referencës për Tiranën. I bindur se ajo është sigurimi i tij i jetës politike, kryeministri shqiptar nuk ka rreshtur kurrë së investuari në komunitetin ndërkombëtar perëndimor. Disa muaj para ardhjes në pushtet të Donald Trump, Edi Rama, megjithëse shumë i afërt me demokratët amerikanë, mori masa për të vendosur marrëdhënie miqësore me kandidatin republikan.
Ai hipi në jahtin e Jared Kushner dhe premtoi t’i jepte një pjesë të Shqipërisë, një hap identik me atë që konsistonte në ofrimin e një terreni Giorgia Meloni-t për ndërtimin e një kampi për kërkuesit e azilit, ashtu siç, siç e pamë, mbreti Zog i kishte dorëzuar dikur pyllin e tij italianëve. Përjashtim i pacipëKjo shitje e Shqipërisë në ankand kënaq interesat jo vetëm të dhëndrit të Trump, por gjithashtu edhe ato të krimit të organizuar dhe të oligarkëve shqiptarë, të cilët kontrollojnë media me ndikim në vend dhe të cilëve qeveria u ka dhënë statusin e investitorëve strategjikë.
Kështu, shteti u jep atyre dorë të lirë për të ndërtuar komplekse rezidenciale dhe turistike në bregdetet e tjera shqiptare, duke e bërë qasjen në det gjithnjë e më të pamundur për shqiptarët. Ky përjashtim i pacipë shpjegon zemërimin e opinionit publik. Ai nuk synon vetëm projektin e Jared Kushner, por më gjerësisht fatin e një Shqipërie të ndërtuar nga ky sistem kriminal i cili, pasi ka larguar popullsinë shqiptare nga marrja e vendimeve, e zhvesh atë përditë nga hapësirat publike dhe të mirat e përbashkëta, deri në atë pikë sa mungesa e perspektivave prodhon dhe amplifikon emigrimin e saj masiv.
Kuptohen më mirë slloganet më të forta të protestës: «Shqipëria nuk është në shitje», «Të bojkotojmë mediat», «Duam një Shqipëri të re». Me pak fjalë, me këtë kryengritje që tashmë po quhet «revolucioni i flamingove» (flamingot janë veçanërisht të pranishëm në lagunën e Zvërnecit), populli shqiptar refuzon të reduktohet në një pozicion vasaliteti. Një efekt i paparashikuar i projektit të Kushner është se e ka bërë kundërproduktiv objektivin e Edi Ramës për t’i shërbyer perandorisë me qëllim që të forcojë mbështetjen e qendrës ndaj tij.
Kryengritja shqiptare ka hedhur një dritë të fortë mbi mënyrën se si menaxhohen në perandorinë perëndimore mbrojtja e mjedisit, kontrolli i vendimeve nga një pakicë e papërfillshme dhe pasojat e politikave të brendshme dhe të jashtme jashtëzakonisht irrituese të Trump. Sidoqoftë, problemi i paradigmës Shtet vasal – perandori vazhdon për shqiptarët, të cilët shpresojnë të jetojnë një ditë në një Shqipëri anëtare të BE-së dhe ku do të mbretëronte shteti i së drejtës, por që e kanë të vështirë të dëgjohen nga instancat evropiane.
Gjithçka ndodh sot sikur angazhimi i sinqertë i vendeve perëndimore, në fillim të viteve 1990, për të kontribuar në ndërtimin e demokracisë dhe të shtetit të së drejtës në vende si Shqipëria, të jetë shndërruar gradualisht në një politikë që i konsideron këto vende si thjesht burime ekonomike dhe gjeostrategjike.
Në këtë kontekst, tundimi mund të jetë i madh te udhëheqësit perëndimorë për të mbështetur tashmë në mënyrë të heshtur udhëheqës autoritarë, ose të paktën për të larguar shikimin nga ushtrimi i tyre abuziv i pushtetit, për sa kohë që ata ofrojnë rrugëdalje të dobishme (trajtimi i kërkuesve të azilit) apo dëshira faraonike (projekti Kushner).
Me këtë «revolucion të flamingove», populli shqiptar, dhe veçanërisht rinia e tij, ka nisur një lëvizje qytetare të paprecedentë. Le të shpresojmë që evropianët do të dinë të mbështesin objektivat e tyre: braktisjen e projektit Kushner, dorëheqjen e një qeverie të korruptuar dhe rithemelimin e demokracisë së saj.
