Situata fillestare është e paqartë. Në teori, ngushtica e ekonomisë globale tani duhet të mbyllet dyfish. Ndërsa Irani, në kontekstin e luftës tregtare me SHBA-në dhe Izraelin, kishte mbyllur në mënyrë efektive Ngushticën e Hormuzit për lundrim të lirë, ose më saktë, kishte kërkuar një çmim të lartë për kalim, SHBA-të tani kanë filluar të bllokojnë vetë ngushticën.
Megjithatë, sipas të dhënave të SHBA-së, vetëm anijet që nisen nga ose që synojnë një port iranian në Gjirin Persik ose Gjirin e Omanit do të bllokohen. Presidenti i SHBA-së Donald Trump synon, përmes bllokadës amerikane, ta detyrojë Iranin të heqë bllokadën e tij. A mund të funksionojë kjo fare? Dhe cili është qëllimi i një bllokade të bllokadës?
Si po zbatohet në praktikë bllokada amerikane?
Sipas një zyrtari të lartë qeveritar në Uashington, më shumë se 15 anije luftarake amerikane janë të përfshira në bllokadë. Sipas zyrtarëve ushtarakë, SHBA kanë një aeroplanmbajtëse, disa shkatërrues raketash, një anije sulmuese amfibe dhe anije të tjera luftarake në Lindjen e Mesme, shkruan Wall Street Journal.
Disa nga anijet do të ishin të afta të shoqëronin anijet tregtare në zona të caktuara për t’i ndaluar atje. Gazeta citon një ish-oficer të lartë të Marinës Amerikane, i cili vlerëson se anijet luftarake me shumë gjasa do të dislokohen jashtë Ngushticës së Hormuzit për të shmangur një kërcënim të menjëhershëm nga Irani.
A po funksionon bllokada amerikane kundër Iranit?
Është e paqartë. Sipas të dhënave të transportit detar, një anije cisternë kineze nafte e sanksionuar nga SHBA-të ka kaluar nëpër Ngushticën e Hormuzit pavarësisht bllokadës amerikane. Sipas të dhënave nga ofruesit LSEG, MarineTraffic dhe Kpler, kjo është anija e parë që është larguar nga Gjiri Persik që kur filloi bllokada amerikane të hënën. Sipas informacionit të disponueshëm, cisterna e mesme mban afërsisht 250.000 fuçi metanol, të cilat thuhet se i ka ngarkuar në portin e Hamrijas në Emiratet e Bashkuara Arabe. Anija dhe pronari i saj, Shanghai Xuanrun Shipping, u vendosën në një listë sanksionesh të SHBA-së për kryerjen e biznesit me Iranin.
Sipas të dhënave të LSEG, një anije tjetër cisternë e sanksionuar nga SHBA-ja gjithashtu po drejtohej drejt Ngushticës. Sipas të dhënave të Kpler, cisterna, e cila është bosh, ka planifikuar të ngarkojë naftë në Irak. Anija më parë ka transportuar naftë ruse dhe iraniane.
Një rrezik për SHBA-në apo lëvizje e arsyeshme?
Për Presidentin e SHBA-së Trump, bllokada e Ngushticës së Hormuzit nga anijet luftarake amerikane nuk është pa rreziqe, veçanërisht pasi pasojat për ekonominë globale janë shumë të pasigurta. Për sa kohë që nuk ka lundrim të lirë nëpër Ngushticë, presioni mbi çmimet e energjisë ka të ngjarë të vazhdojë të rritet – dhe, bashkë me të, presioni politik për të arritur një marrëveshje dhe për t’i dhënë fund luftës.
Në SHBA, bllokada e SHBA-së shihet me reagime të përziera. Sipas qendrës kërkimore amerikane “The Soufan Center”, Trump, me bllokadën e tij të Hormuzit, ka të ngjarë të synojë “ta privojë Iranin nga të ardhurat e eksportit dhe të bindë klientët kryesorë të naftës së Iranit, veçanërisht Kinën, të ushtrojnë presion mbi Teheranin për të hequr bllokadën e Ngushticës”.
Richard Haass beson se, në parim, kjo është masa e duhur. Ish-diplomati dhe ish-presidenti i Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë deklaroi në CNN: “Është një situatë e paqëndrueshme. Është vërtet e papranueshme që Irani kontrollon këtë rrugë ujore ndërkombëtare”. “Ata po përfitojnë prej saj dhe po ua mohojnë të tjerëve përdorimin e saj. Kjo nuk mund të vazhdojë”.
Gjenerali në pension i SHBA-së, Randy Manner, nuk është dakord: “Iranianët nuk kanë pse të bëjnë asgjë, thjesht të shikojnë ndërsa Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të bllokojnë ngushticën. Një ngushticë që ne thamë se donim ta mbanim të hapur – dhe që tani po e bllokojmë”.
Manner thekson se, pavarësisht bllokadës detare të SHBA-së, Irani mund të eksportojë naftë nëpërmjet Detit Kaspik, me hekurudhë dhe nëpërmjet tubacioneve. Në fund të fundit, Ngushtica e Hormuzit mund të hapet vetëm nëpërmjet diplomacisë.
Si po reagon Irani ndaj bllokadës amerikane?
Me kërcënime dhe akuza të reja. Sipas ambasadorit iranian në OKB, kjo është një “shkelje e rëndë” e “sovranitetit dhe integritetit territorial” të Iranit. Bllokada “e paligjshme” përbën gjithashtu “një shkelje të rëndë të parimeve themelore të ligjit ndërkombëtar detar”, shkroi Amir Saeed Iravani në një letër drejtuar Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së António Guterres, e cila u pa nga AFP.
Forcat e armatosura iraniane e përshkruan bllokadën detare si “një akt piraterie”. Kufizimet e trafikut detar në ujërat ndërkombëtare janë një masë e paligjshme, deklaroi një zëdhënës i komandës ushtarake iraniane, sipas agjencisë së lajmeve Tasnim. “Siguria e porteve të Gjirit Persik dhe të Gjirit të Omanit është për të gjithë ose për askënd.” Garda Revolucionare kërcënoi se do të sulmonte anijet ushtarake.
A ka reagime të tjera?
Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës Ndërkombëtare Detare (IMO), Arsenio Domínguez, kritikoi çdo bllokadë të kësaj rruge të rëndësishme detare, duke e përshkruar atë si të paligjshme. Përfaqësuesja e Lartë e BE për Punët e Jashtme, Kaja Kallas, ripërsëriti se Bashkimi Evropian “vazhdon të refuzojë çdo masë që synon të kufizojë kalimin e lirë dhe të sigurt përmes Ngushticës”.
Kina, rivale e SHBA-së dhe importuese e madhe e naftës iraniane, gjithashtu i kritikoi veprimet e SHBA-së dhe kërkoi kalim “të papenguar” përmes ngushticës strategjikisht të rëndësishme. Një bllokadë amerikane e porteve iraniane do të ishte “e rrezikshme dhe e papërgjegjshme”, tha zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme Guo Jiakun. Një veprim i tillë do të përshkallëzonte konfliktin dhe do të minonte armëpushimin e brishtë.
Rusia, aleati kryesor ndërkombëtar i Iranit, njoftoi se Ministri i Jashtëm Sergej Lavrov do të udhëtojë për në Pekin të martën dhe të mërkurën për bisedime me homologun e tij kinez, Wang Ji. /DW
