Presidenti Trump nuk e sulmoi Iranin për të ndihmuar ekonominë amerikane në kurriz të aleatëve. Megjithatë, kjo është pak a shumë ajo që ka ndodhur.
Pavarësisht çmimeve të larta të benzinës, ekonomia amerikane po qëndron e fortë. Ndërkohë, jashtë vendit normat e interesit dhe rreziku i inflacionit janë rritur, karburanti po kursehet dhe parashikimet ekonomike po errësohen.
Ekonomistët e Citi kanë ulur rritjen e eurozonës këtë vit me 0.4 pikë përqindje, ndërsa të SHBA-ve vetëm me 0.1. Arsyeja: importet neto të naftës dhe LNG konsumojnë 1–2% të PBB-së europiane, ndërsa eksportet neto kontribuojnë 0.2% në prodhimin amerikan.
Këto shifra shpjegojnë pse Trump po e ndjek luftën në Gjirin Persik ndryshe nga paraardhësit. Motivet strategjike janë të ngjashme: të mohohet një fuqie armiqësore mundësia për të dominuar rajonin dhe të mbrohet Izraeli. Por dallimi qëndron tek ekonomia. Presidentët e mëparshëm besonin se rrjedha e lirë e naftës ishte një e mirë publike globale që SHBA duhej ta garantonte.
Në vitin 1990, George H.W. Bush argumentoi për dërgimin e trupave në rajon jo vetëm për të liruar Kuvajtin, por për të mohuar kontrollin e Saddam Hussein mbi 20% të rezervave botërore të naftës. “Nuk ka zëvendësues për udhëheqjen amerikane,” tha ai në Kongres.
Trump, në fjalimin e tij të fundit, u shpreh i painteresuar nëse Ngushtica e Hormuzit do të rihapet: “SHBA importon pothuajse asnjë naftë përmes Hormuzit dhe nuk do të marrë më në të ardhmen.” Ai u tha vendeve të tjera të blejnë nga SHBA: “Ne kemi plot.”
Ky ndryshim i rolit amerikan në siguri dhe tregti tani shtrihet edhe tek energjia. SHBA nuk e sheh më veten si garantues të stabilitetit ndërkombëtar, por si aktor që përdor kontrollin e naftës për të rritur fuqinë e vet. Revolucioni i shale-it dhe politikat federale e kanë kthyer SHBA-në në superfuqi energjetike. Eksportet e LNG sjellin më shumë të ardhura se misri dhe soja, madje dyfish më shumë se filmat dhe TV.
Trump e ka shpallur “dominimin energjetik amerikan” si prioritet strategjik. Kapja e Nicolás Maduro në Venezuelë i dha SHBA kontroll mbi një burim të madh nafte, që tashmë po përdoret për presion ndaj Kubës.
BE dikur varej nga Rusia për 45% të importeve të gazit. Pas pushtimit të Ukrainës, Europa u detyrua të gjejë alternativa, dhe sot SHBA furnizon 57% të importeve të LNG të BE-së. Por kjo ka sjellë një varësi të re: Trump ka kërcënuar me embargo ndaj Spanjës për mosbashkëpunim ushtarak, duke ngritur dyshime për besueshmërinë e furnizimeve amerikane.
Trump shpresonte që regjimi iranian të dorëzohej shpejt, si Venezuela, duke hequr dorë nga ambiciet bërthamore. Nëse kjo ndodh, rreziku i paqëndrueshmërisë në tregun botëror të naftës do të binte. Por edhe nëse jo, ngushtica mund të rihapet me forcë: trupat amerikane po shtohen në rajon.
Megjithatë, dominimi energjetik ka kufizime. “Për të qenë vërtet dominues duhet të kesh kosto të ulëta, dhe ne nuk i kemi,” tha analisti i naftës Philip Verleger. SHBA nuk ka mjete të qarta për të detyruar prodhuesit privatë të kufizojnë furnizimin, dhe kjo do të binte ndesh me prioritetin e Trump për çmime të ulëta në vend.
Vendet e tjera u bënë klientë të SHBA falë reputacionit për besueshmëri. Nëse kjo marrëdhënie përdoret si armë politike, ata do të kërkojnë alternativa. Mjafton të shohësh shembullin e Rusisë./ Wall Street Journal
