Premtimet elektorale të Partisë Socialiste për mandatin e katërt kapin një faturë financiare shumë më të lartë se mundësitë e buxhetit shqiptar? Programi i socialistëve kërkon mbi 29 miliardë euro, ndërsa buxheti i shtetit nuk mjafton as për gjysmën e tij. Një analizë e qendrës ALTAX zbërthen faturën e lartë të investimeve të premtuara duke ngritur pikëpyetje mbi realizimin e tyre.
Në zgjedhjet e 11 majit, Partia Socialiste siguroi mandatin e katërt duke premtuar rritje të pagave, pensioneve, investime masive në infrastrukturë, shëndetësi, arsim dhe bujqësi. Por kur të gjitha këto premtime i vendos në një llogari të thjeshtë ekonomike, rezultati është një fushatë me oferta që i tejkalojnë disa herë mundësitë reale të shtetit shqiptar.
Sipas një analize të qendrës ALTAX, angazhimet e PS-së për periudhën 2025–2029 kapin një kosto nga 19,8 deri në 29,5 miliardë euro. Kjo përkthehet në një barrë financiare vjetore prej 7,6 deri në 12,9 miliardë euro. Ndërkohë, buxheti aktual vjetor i shtetit nuk kalon 8,2 miliardë euro. Ndaj në skenarin më modest kjo faturë kërkon rritje të buxhetit me të paktën 30–40%.
Investimet sipas sektorëve
Të dhënat e përpunuara nga qendra ALTAX mbi kostot buxhetore të premtimeve të Partisë Socialiste për periudhën 4-vjeçare përbëjnë një skenar ambicioz, por sfidues për t’u përballuar me burimet aktuale të buxhetit të shtetit.
Referuar të dhënave, sektorët më të kushtueshëm për buxhetin publik janë energjia, infrastruktura dhe zhvillimi rajonal.
- Energjia, me një kosto prej 8–12 miliardë euro në 4 vite.
- Infrastruktura, me 5.9 miliardë euro.
- Uji dhe zhvillimi rajonal, që kërkon 6.7 miliardë euro.
Po ashtu, një pjesë të konsiderueshme të shpenzimeve e mbajnë edhe sektorët socialë si punësimi, pensionet, shëndetësia dhe arsimi.
- Punësimi dhe pensionet: 4.68 miliardë euro.
- Shëndetësia dhe mbrojtja sociale: 4.304 miliardë euro.
- Arsimi: 2.4 miliardë euro.
Sipas përllogaritjeve të ekspertëvë të ALTAX sektorët me më pak kosto për buxhetin në katër vitet e ardhshme do të jenë rendi, siguria si dhe mjedisi dhe kultura.
- Rendi, siguria dhe shërbimet publike, me një total prej vetëm 250 – 400 milionë euro për 4 vite.
- Turizmi, mjedisi dhe kultura, me 1.5 miliardë euro.
Në mungesë të një “shkopi magjik”, buxheti është i vetmi filtër që ndan premtimet nga realiteti. Dhe ky filtër, nisur nga premtimet e bëra, tregon se fushata e 11 majit ishte më shumë një treg ofertash të lakmueshme sesa një plan pune i zbatueshëm.
Masat thelbësore
Analiza e qendrës ALTAX tregon se programi i PS është i kushtueshëm dhe jo i përballueshëm në kushtet aktuale, nëse nuk merren parasysh masa thelbësore si:
- Rishikimi i prioriteteve buxhetore, për të fokusuar fondet në sektorët më urgjentë dhe me impakt më të gjerë afatgjatë.
- Zgjerimi i bazës tatimore dhe rritja e të ardhurave përmes formalizimit e dixhitalizimit të ekonomisë.
- Përdorimi i skemave hibride financimi, përmes partneriteteve publiko-private dhe mbështetjes së donatorëve ndërkombëtarë, veçanërisht për infrastrukturën dhe energjinë.
- Zgjatja e afatit të implementimit të projekteve madhore në 6–10 vite, për të mos e përplasur ekonominë me një barrë të menjëhershme.
- Menaxhim i kujdesshëm i borxhit publik, për të mos kaluar pragun e qëndrueshmërisë prej 70% të PBB-së.
Përfundimi
Premtimet elektorale të kësaj fushate nga Partia Socialiste janë më shumë dëshmi e një gare për vota, sesa plane të mbështetura në realitete financiare. Mungesa e analizave të detajuara për kostot dhe burimet e financimit i bën premtimet jo të besueshme. Pa reforma të thella dhe një transparencë më të madhe fiskale, shumë nga këto angazhime rrezikojnë të mbeten në letër për t’u ricikluar për votuesit pas katër vitesh.
