Nga Klodian Tomorri
Në vitin 2013 Shqipëria ishte vendi i dytë me koston më të lirë të jetesës në Europë. Sipas Eurostat, kur Edi Rama u ul në kolltukun e kryeministrit, kostoja e jetesës në Shqipëri ishte sa 49.6 për qind e Bashkimit Europian duke u renditur vetëm pas Maqedonisë ku niveli i përgjithshëm i çmimeve ishte sa 48.9 për qind e mesatares se BE-së.
Të gjitha vendet e tjera të rajonit dhe ato të Bashkimit Europian kishin një nivel më të lartë çmimesh, që varionte 50.8 për qind deri në 142.2 për qind e mesatares së BE-së.
Por niveli i përballueshëm i kostos së jetesës në Shqipëri do të rritej me shpejtësi në vitet pasardhëse, teksa çmimet do të shtrenjtoheshin me ritëm të lartë për të gjitha kategoritë e mallrave dhe shërbimeve.
Në vitin 2017, pas një mandati të plotë të qeverisë së përbashkët mes Partisë Socialiste dhe ish Lëvizjes Socialiste për Integrim, e cilësuar me ironi nga opozitarët si Aleanca e Qelbësirave, kostoja e jetesës në Shqipëri u rrit me 2.8 pikë përqindje duke arritur sa 52.4 për qind e mesatares së Bashkimit Europian.
Sërish vendi vazhdoi të mbetet ndër tre më të lirët e Europës, por mandati i parë i socialistëve ishte vetëm prologu i asaj që do të vinte më pas.
Në dy vitet e para të mandatit të dytë të Edi Ramës, tashmë me timonin dhe tepsinë të gjitha vetë në dorë, kostoja e jetesës në vend u rrit me ritme shpërthyese, gati 6 pikë përqindje të plota në raport me mesataren e BE-së duke arritur sa 58.3 për qind e mesatares së Unionit.
Tashmë Shqipëria ishte bërë zyrtarisht vendin me koston më të shtrenjtë të jetesës, jo vetëm në 6 vendet e Ballkanit Perëndimor, por kishte lënë pas edhe dy vende të Bashkimit Europian, saktësisht Bullgarinë dhe Rumaninë, ku kosto mesatares e jetesës ishte respektivisht 53.6 dhe 55.5 e mesatares së BE-së.
Në vitin e fundit të mandatit të tepsisë, pra në vitin 2021, kostoja e përgjithshme e jetesës në Shqipëri shkoi sa 61.6 për qind e mesatares së BE-së. Tashmë Shqipëria kishte lënë pas për nivelin e çmimeve edhe Poloninë, një vend jo vetëm anëtar i BE-së, por i cilësuar ndryshe si një nga superfuqitë e reja ekonomike të Unionit.
Megjithatë, më shumë, më keq. Mandati i tretë do të ishte edhe më fatal në termat e shtrenjtimit të jetesës së përditshme të qytetarëve shqiptarë.
Në fund të vitit të kaluar, niveli i përgjithshëm i çmimeve në Shqipëri ishte sa 72.6 për qind e mesatares së BE-së. Pra në 4 vitet e fundit, kostoja e jetesës në Shqipëri u rrit me shifrën shpërthyese prej 11 pikë përqindje ndaj mesatares së Bashkimit Europian, ndërsa krahasuar me vitin 2013 është rritur me plot 23 pikë përqindje.
Në Maqedoninë e Veriut dhe Bosnje, niveli i çmimeve mbeti poshtë 60 për qind mesatares së BE-së, ndërsa në Serbi dhe Mal të Zi treguesi ishte poshtë 68 për qind.
Ushqimet dhe teknologjia po zbrazin xhepat e shqiptarëve
Vitet e fundit, përveç mesatares së kostos së jetesës në vendet e BE-së dhe ato në proçes anëtarësimi, Eurostat nisi të publikojë edhe të dhënat e detajuara të çmimeve sipas grupmallrave dhe shërbimeve.
Këto të dhëna tregojnë se mbi të gjitha janë dy kategori shpenzimesh, të cilat po u marrin frymën qytetarëve shqiptarë. Ato janë çmimet e produkteve jetike, pra grupit të ushqimeve dhe pijeve jo alkolike dhe shpenzimet që shqiptarët bëjnë për teknologjinë e informacionit dhe komunikimit.
Sipas Eurostat, çmimet e ushqimeve në Shqipëri janë më të larta se sa mesatarja e Bashkimit Europian, respektivisht 103.8 për qind e mesatares së Unionit. Të dhënat tregojnë se çmimet e ushqimeve në Shqipëri janë më të shtrenjta se sa në Gjermani, Hollandë, Itali, Portugali dhe shumë vende të tjera të cilat janë disa herë më të pasura se Shqipëria.
Ky tregues është ai me peshën më të lartë në koston e përgjithshme të jetesës në Shqipëri dhe faktori që përcakton më së shumti se pse Shqipëria tashmë është vendi më i shtrenjtë ndër ekonomitë e ngjashme.
Rritja e pandalshme e çmimit për produktet e shportës bazë si në terma absolute ashtu edhe në terma relative ndaj Bashkimit Europian, vjen në një kohë kur tregu dominohet në pjesën dërrmuese nga produktet e importit dhe kur euro është zhvlerësuar me gati 33 për qind ndaj lekut, çka normalisht duhet ti kishte ulur çmimet e ushqimeve në Shqipëri, pasi këto mallra blihen kryesisht në euro dhe shiten në lekë.
Por i gjithë zhvlerësimi i euros, me sa duket është kapur tërësisht nga fitimet e tregtarëve duke mos u përcjellë asfare në uljen e çmimeve për qytetarët.
Ndërkohë grupi i dytë i produkteve me çmime të papërballueshme, është ai i teknologjisë dhe komunikacionit. Këtu hyjnë çmimet e kompjuterave, serverave, telefonave, pra gjithë produkteve të teknologjisë së komunikimit dhe informacionit. Në këtë kategori, Shqipëria ka çmime se 107 për qind e mesatares së Bashkimit Europian duke lënë pas vende si Franca, Italia dhe Spanja.
Por teksa rritja e çmimeve po konvergon me shpejtësi drejt niveleve të Bashkimit Europian, të ardhurat e shqiptarëve janë rritur shumë më ngadalë.
Sipas Eurostat, për periudhën 2013-2025, kostoja e jetesës në Shqipëri u rrit me plot 23 pikë përqindje ndaj mesatares së Bashkimit Europian. Për të njëjtën periudhë, të ardhurat ose PBB për frymë sipas fuqisë blerëse u rrit me vetëm 13 pikë përqindje, nga 30 për qind e mesatares së BE-së në vitin 2013, në 43 për qind në fund të vitit të kaluar.
Kur çmimet rriten më shumë se të ardhurat, rezultati është varfërim i konsumatorëve dhe familjeve. Kjo është ajo që ka ndodhur me shqiptarët gjatë 12 viteve të fundit. /Kapitali.al
