Nga Boldnews
Shqipëria po hyn në një nga proceset më të rëndësishme të tranzicionit juridik: hartimin e një Kodi të ri Penal. Pas tri dekadash me një kod të mbingarkuar dhe të përçarë nga amendamente të panumërta, drafti i ri synon modernizimin e sistemit, përafrimin me standardet e BE-së dhe përfshirjen e realiteteve të reja si krimet kibernetike, evazioni fiskal i sofistikuar apo ndotja mjedisore. Deri këtu, gjithçka tingëllon si një hap përpara. Por sapo zbresim në detaje, pamja bëhet më e turbullt.
Risitë nuk mungojnë. Të miturit deri në 21 vjeç mbrohen me një qasje rehabilituese, viktimat marrin më shumë të drejta, ndërsa dënimet alternative hyjnë në lojë për të zëvendësuar burgimin në rastet me rrezikshmëri të ulët. Madje, drafti parashikon edhe mundësinë që të dënuarit me burgim të përjetshëm të kërkojnë liri me kusht pas 35 vitesh. Në letër, ky është një model që synon drejtësinë restauruese dhe balancimin midis ndëshkimit dhe riintegrimit.
Por shqetësimet janë të mëdha. Kryeprokurori i Përgjithshëm flet për “tendencë represive” që rrit potencialin e kriminalizimit të individit. Juristët paralajmërojnë për gjuhë të paqartë dhe norma që mbivendosen, duke e bërë çdo qytetar potencialisht të ndëshkueshëm. Ndërkohë, nenet që penalizojnë “talljen e udhëheqësve politikë” apo “përbuzjen e simboleve” krijojnë dyshimin se Kodi nuk po ndërtohet vetëm për të luftuar krimin, por edhe për të heshtur kritikën.
Më shqetësues është fakti se procesi i hartimit ka qenë i kufizuar dhe jo gjithëpërfshirës. Prokuroria, SPAK-u, shoqëria civile dhe bota akademike nuk janë përfshirë realisht në diskutim. Në vend të një ligji themelor që duhet të mbështetet mbi konsensus dhe transparencë, kemi një draft që ngjan më shumë me produkt të mbyllur politik sesa me dokument të përbashkët të shtetit ligjor.
Ky është thelbi i dilemës: a do të bëhet Kodi i ri Penal një instrument modern, në shërbim të drejtësisë dhe qytetarit, apo një armë e re në duart e pushtetit për të kontrolluar shoqërinë? Përgjigjja do të përcaktojë jo vetëm funksionimin e drejtësisë, por edhe cilësinë e demokracisë shqiptare në dekadat që vijnë.
Reforma penale është një mundësi historike, por edhe një rrezik i madh. Qeveria dhe ligjvënësit kanë përpara një detyrë të thjeshtë për nga parimi, por të vështirë për nga politika: të zgjedhin midis modelit europian të drejtësisë humane dhe transparente, ose një kodi që i ngjan më shumë sistemeve autoritare ku ligji është shpatë, jo mburojë.
