Rudina Hajdari – Newsweek
Në buzë të një lagune në Shqipërinë jugperëndimore , i lidhur me një ishull të vogël nga një urë këmbësorësh prej druri, qëndron një manastir i shekullit të 14-të që i ka mbijetuar perandorive.
Ujërat përreth Zvërnecit janë një moçal i mbrojtur, shtëpi për zogj shtegtarë dhe një nga pjesët e fundit të vijës bregdetare të paprekur në një vend që ka parë trashëgiminë e tij natyrore të gërryhet së bashku me institucionet e tij. Kur dolën plane për të ndërtuar një vendpushim luksoz në këtë tokë, të lidhur me një investim të lidhur me Jared Kushner , njerëzit dolën për ta mbrojtur atë. Zemërimi i tyre ishte i vërtetë dhe i drejtë. Por ishte edhe shkrepësja, jo zjarri.
Projekti Kushner nuk është shkaku i asaj që po ndodh në Shqipëri. Është një simptomë. Një vendpushim i kësaj shkalle mund ta vendoste Shqipërinë në hartën globale të turizmit , dhe argumenti ekonomik për investime në një vend ku turizmi tashmë përbën rreth 22 përqind të PBB-së nuk është asgjë. Por shqetësimet mjedisore të ngritura në lidhje me Zvërnecin janë legjitime dhe meritojnë një proces publik serioz dhe transparent. Ajo që ndodhi në vend të kësaj ishte e njëjta gjë që ndodh gjithmonë: ligjet kombëtare u ndryshuan në heshtje, një shumicë parlamentare u përdor për ta çuar përpara dhe publiku mbeti pa asnjë fjalë kuptimplote. Ky model – jo vetë projekti – është ajo që hapi diçka.
Që kur erdhi në pushtet në vitin 2013, qeveria e Edi Ramës ka premtuar transformim, modernizim dhe një rrugë të qartë drejt BE-së. Ka pasur arritje, veçanërisht në infrastrukturë dhe zhvillim urban, por këto janë lënë në hije nga një sërë skandalesh që përfshijnë korrupsion në tendera, oligarkë të lidhur me qeverinë dhe një mungesë të plotë transparence.
Ngritja e Strukturës Speciale kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) vetëm sa ka konfirmuar atë që shumë dyshonin, me ish-ministra të arrestuar, ish-kryetar bashkie të kryeqytetit të arrestuar, zyrtarë të lartë të hetuar dhe qindra miliona euro nga paratë e taksapaguesve të lidhura me figura nga brenda qeverisë së vetë Ramës. Për shumë qytetarë, këto nuk janë më incidente të izoluara, por simptoma të një problemi më të thellë sistemik.
Shqetësimet shtrihen përtej vetëm korrupsionit. Projektet e kushtueshme të infrastrukturës, koncesionet e paqarta, përqendrimi i interesave ekonomike dhe perceptimi se pushteti politik i shërben rrjeteve të ngushta dhe jo të mirës publike kanë nxitur një ndjenjë në rritje zhgënjimi. Çdo skandal i ri përforcon bindjen se llogaridhënia mbetet e pakapshme dhe se institucionet nuk janë në gjendje ose nuk janë të gatshme të ofrojnë mbikëqyrje kuptimplote.
Megjithatë, kriza e Shqipërisë është formësuar edhe nga dobësia e opozitës. Sali Berisha, figura qendrore e saj, mbart dekada të tëra bagazhi politik. Për shumë shqiptarë, ai mbetet një simbol jo i ripërtëritjes, por i një sistemi politik që ka dështuar prej kohësh të sjellë ndryshime të vërteta. Çështjet që lidhen me ndikimin politik, interesat familjare dhe mungesën e një vizioni bindës i kanë lënë shumë qytetarë të ndihen të papërfaqësuar nga të dyja palët.
Kjo është zemra e protestave të sotme. Shqiptarët janë të lodhur nga korrupsioni në qeveri, por po aq të frustruar nga një opozitë që nuk ka arritur të paraqitet si një alternativë e besueshme. Klasa politike që ka dominuar vendin për dekada të tëra nuk frymëzon më besim.
Protestuesit nuk janë në rrugë për shkak të Jared Kushnerit apo Trumpit. Ata janë në rrugë sepse qeveria e tyre nuk ka arritur të japë rezultate dhe sepse alternativa nuk ka arritur të ofrojë asgjë më të mirë. Ata po kërkojnë drejtësi, llogaridhënie dhe një klasë politike që qeveris në të vërtetë në interes të tyre.
Ajo që ata kërkojnë nuk është thjesht një ndryshim qeverie, por një ndryshim në mënyrën se si funksionon vetë sistemi. Dhe kjo kërkesë flet për diçka shumë më të madhe se Shqipëria. Një nga sfidat qendrore me të cilat përballet demokracia sot, globalisht, është se nuk mjafton të jetë demokraci në emër. Ajo duhet të japë rezultate. Kur qytetarët fillojnë të besojnë se udhëheqësit e tyre në rastin më të mirë janë të paaftë dhe në rastin më të keq po bëjnë një lojë të brendshme, dera e populizmit hapet me hapa të menjëhershëm dhe alternativat autoritare fitojnë terren.
Demokracia nuk humbet ndaj autoritarizmit vetëm në fushën e betejës. Ajo humbet kur ndalon së punuari për njerëzit të cilëve supozohet t’u shërbejë. Ajo që po ndodh në Shqipëri është një paralajmërim, por është edhe diçka më shpresëdhënëse: qytetarë që nuk janë dorëzuar, që janë ende në rrugë, duke kërkuar ende më mirë, duke këmbëngulur ende që demokracia e tyre të ia vlejë emrit të saj. Kjo nuk është një krizë për demokracinë. Kjo është demokraci që lufton për veten e saj.
