Një analizë e publikuar nga “The Brussels Times” vë në dukje protestat e vazhdueshme në Tiranë, ku qytetarët janë mbledhur për dy javë rresht në Sheshin Skënderbej duke kërkuar dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Sipas analizës, situata në Shqipëri dhe Serbi reflekton një model të ngjashëm: pakënaqësi të thellë qytetare, mosbesim ndaj institucioneve dhe mbështetje të lartë për integrimin në Bashkimin Evropian.
Në Shqipëri, protestat janë fokusuar kryesisht te çështjet që lidhen me korrupsionin, degradimin mjedisor dhe projektet e mëdha të investimeve që konsiderohen të debatueshme nga publiku.
Ndërkohë, në Serbi po zhvillohen lëvizje të ngjashme qytetare, të drejtuara kundër projekteve të mëdha zhvillimore dhe mënyrës së menaxhimit të tyre nga autoritetet.
Analiza thekson se një element i përbashkët mes dy vendeve është niveli i ulët i besimit të qytetarëve te institucionet kombëtare. Në këtë vakum besimi, Bashkimi Europian shihet gjithnjë e më shumë si një pikë referimi politike dhe një garanci për standarde më të larta qeverisjeje, drejtësie dhe stabiliteti institucional.
Megjithatë, sipas “The Brussels Times”, pikërisht ky kontrast mes mosbesimit të brendshëm dhe aspiratës pro-evropiane është duke u përdorur politikisht nga qeveritë në Tiranë dhe Beograd.
Procesi i integrimit, i cili në teori duhet të shërbejë si motor reformash, në praktikë po zvarritet dhe po shndërrohet në një instrument që u lejon liderëve të ruajnë hapësirë manovrimi në pushtet, pa ndërmarrë gjithmonë ndryshimet e thella që kërkohen nga standardet europiane.
Gjeneratat e reja, të cilat janë në qendër të këtyre lëvizjeve, po tregojnë gjithnjë e më pak durim ndaj një procesi integrimi që perceptohet si i zvarritur dhe i paqartë, ndërsa kërkojnë ndryshime më konkrete dhe më të shpejta në jetën politike dhe institucionale të vendeve të tyre.
Analiza e “The Brussels Times”:
Ditë pas dite, për dy javë rresht, njerëzit janë mbledhur në Sheshin Skënderbej në Tiranë—çdo mbrëmje në orën gjashtë fiks, me këmbënguljen e një kombi që mbijetoi gati pesëdhjetë vjet diktaturë dhe ende po pret atë që supozohet të vijë pas saj.
Protestat po rriten. Po ashtu edhe thirrjet për dorëheqjen e kryeministrit. Serbia, jo shumë kohë më parë, përjetoi të njëjtën gjë: protesta masive që zgjatën me javë të tëra. Vlerësimet evropiane tregojnë vazhdimisht të njëjtin model: standardet mjedisore po sakrifikohen, korrupsioni vazhdon dhe mediat mbeten nën presion politik.
Të dy vendet ndajnë një antagonist të përbashkët: Jared Kushner. Në Shqipëri, planet e tij për resorte luksoze në zona të ndjeshme mjedisore shkaktuan protesta. Në Serbi, protestuesit detyruan braktisjen e planeve për shembjen e ish-shtabit të ushtrisë për një hotel luksoz.
Por Kushner nuk është problemi më i madh i Ramës dhe Vuçiçit. Ata kanë një problem më themelor: qytetarët e tyre nuk u besojnë më; ata kanë më shumë besim te BE-ja. Shqipëria mbetet një nga vendet më pro-evropiane në rajon—më shumë se 90% e popullsisë mbështet anëtarësimin në BE—por vetëm një pakicë e vogël ende u beson institucioneve të veta.
Edhe Serbia pasqyron të njëjtin model: qytetarët nuk u besojnë institucioneve kombëtare, ndërsa vazhdojnë ta shohin anëtarësimin në BE si një aspiratë kombëtare. Bashkimi Evropian është bërë ankorimi pikërisht sepse gjithçka në vend është shembur.
Ndërkohë, teatri politik rreth zgjerimit vazhdon pa ndërprerje. Në samitet evropiane, Rama paraqitet si kampioni i madh i Shqipërisë për Evropën. “Nuk ka alternativë,” deklaroi ai së fundmi në Mal të Zi. “Shqipëria i përket Bashkimit Evropian.” Vuçiçi luan një lojë tjetër, duke mbajtur një sy nga BE-ja dhe tjetrin nga Moska. Të dy liderët po minojnë standardet që kërkohen për anëtarësim, ndërsa injorojnë paralajmërimet e Komisionit Evropian.
Rama i ka quajtur protestat një “luftë hibride” të orkestruar nga armiq të huaj. Mijëra njerëz që mblidhen çdo mbrëmje në Sheshin Skënderbej padyshim do të gjejnë ngushëllim në këtë shpjegim. Ai ka mohuar çdo zhvillim domethënës në çështjen Kushner dhe është bërë gjithnjë e më konfrontues ndaj gazetarëve. Historia sugjeron se politikanët që fillojnë ta trajtojnë shtypin si armik zakonisht po tregojnë jo forcë, por dobësi. Intervistat e fundit të Ramës me CNN dhe Top Channel në Shqipëri përshtaten mirë me këtë model.
Nën këtë teatër fshihet një strategji politike pa dalje. Për vite me radhë, këta liderë menduan se një proces i ngadaltë anëtarësimi mund t’u shërbente më mirë sesa një anëtarësim i plotë. Anëtarësimi i plotë në BE do të impononte një kornizë rregullatore detyruese dhe do të kufizonte ndjeshëm hapësirën e tyre politike—procedura që asnjëri nuk duket plotësisht i gatshëm t’i pranojë. Statusi i vendit kandidat, përkundrazi, i mban të gjitha opsionet e hapura. Ai u lejon të zgjedhin aleatë politikë në mënyrë oportuniste, duke përdorur premtimin e Evropës si burim legjitimiteti pa e realizuar kurrë plotësisht atë. Për Ramën, i cili siguroi mandatin e tij të tretë pjesërisht mbi platformën e integrimit evropian, vetë premtimi është produkti. Anëtarësimi real mund të dobësonte pikërisht pushtetin që ai ndihmon të mbajë.
Por çdo strategji politike ka një afat skadence. E tyrja po afrohet. Anëtarësimi i ngadaltë mund të blejë kohë, por nuk i ngrin shoqëritë që ata qeverisin. Në të dy vendet, të rinjtë kanë qenë në vijën e parë të protestave. Ata janë rritur mes largimeve—miq, të afërm dhe fqinj që ikin sepse nuk shohin të ardhme në vend. Kanë pritur mundësi arsimore dhe vende pune që nuk kanë ardhur kurrë. Durimi i tyre është shteruar dhe, ndryshe nga gjenerata e mëparshme, ata nuk besojnë më te politika vendase.
Rama dhe Vuçiçi ende kanë një zgjedhje—edhe pse mund të pyesim nëse është tashmë tepër vonë. Ata mund të përafrohen me standardet e BE-së që dikur u zotuan t’i respektojnë, ose mund të vazhdojnë rrugën e tyre derisa të vijë fatura politike. Ajo faturë do të vijë. Pyetja e vetme është kur.
Procesi i anëtarësimit mund të zgjasë me vite. Por në rrugë, qytetarët shqiptarë dhe serbë tashmë po i mbajnë qeveritë e tyre sipas ligjeve dhe vlerave evropiane. Fakti që ky presion vjen nga poshtë nuk është sinjal i vogël për një Bashkim Evropian, publiku i të cilit është i ndarë për zgjerimin.
