Çdo mbrëmje pas orës 18:00, mijëra të rinj zbresin në qendër të Tiranës. Ata nuk sjellin vetëm pankarta dhe slogane. Sjellin uri, etje, nevojë për transport, flamuj, bluza, postera dhe përmbajtje për TikTok. Ashtu si çdo grumbullim masiv njerëzish, protesta po krijon një zinxhir të vogël ekonomik që po përfiton nga prania e turmës.
Fituesit e parë duket se janë baret, kafenetë dhe piceritë rreth qendrës. Ndryshe nga protestat tradicionale, ku pjesëmarrësit largohen menjëherë pas tubimit, pjesa më e madhe e protestuesve të “Flamingo Revolution” janë të rinj që qëndrojnë në zonë para dhe pas aktivitetit. Për shumë prej tyre, protesta është kthyer në një ritual mbrëmjeje që shoqërohet me konsum.
Biznese pranë sheshit po raportojnë rritje të fluksit gjatë orëve të mbrëmjes. Sipas përfaqësuesve të picerisë Laguna, ditët e protestës kanë sjellë një numër më të lartë klientësh krahasuar me mbrëmjet e zakonshme të qershorit. “Shumë prej tyre vijnë para protestës ose pasi ajo mbaron. Duke qenë se qëndrojnë 2 deri në 3 orë në këmbë, shumica kërkojnë të hanë apo të pinë diçka”, shprehen ata.
Një tjetër përfitues i heshtur janë shitësit e ujit dhe pijeve. Temperaturat e larta të qershorit dhe qëndrimi për disa orë në shesh krijojnë kërkesë të menjëhershme për produkte bazë me marzh të lartë fitimi. Përveç dyqaneve të vogla të lagjes, në zonë kanë nisur të shfaqen rregullisht edhe shitës ambulantë që dalin çdo mbrëmje pas orës 18:00 me ujë, pije freskuese, fara, akullore apo produkte të tjera të konsumit të shpejtë. Për disa prej tyre, protesta është kthyer tashmë në një aktivitet të përditshëm pune.
Protesta po krijon edhe një treg të vogël simbolesh. Flamuj, pankarta, bilbila, sticker-a dhe materiale të tjera po bëhen pjesë e identitetit vizual të lëvizjes. Çdo lëvizje masive prodhon ekonominë e vet të aksesorëve dhe “Flamingo Revolution” nuk bën përjashtim. Tregtarët në tregun Çam thonë se ditët e fundit kërkesa për flamuj shqiptarë është rritur ndjeshëm. “Këtë javë prisnim të shisnim më shumë fanella të skuadrave për Botërorin, por po shesim më shumë flamuj shqiptarë”, thotë një prej tyre.
Edhe kancelaritë mund të jenë një përfitues i papritur. Çdo pankartë duhet dizenjuar, printuar dhe prodhuar. Nëse protesta vazhdon, kërkesa për printime, banera dhe materiale promocionale mund të krijojë një mikro-treg të ri rreth saj. Një shitëse në një kancelari pranë qendrës thotë se pothuajse çdo ditë ka kërkesa për printime sloganesh, kartona të mëdhenj A3 dhe materiale që përdoren për përgatitjen e pankartave artizanale. “Ka të rinj që vijnë vetëm për të blerë kartonë, markera apo për të printuar mesazhe që më pas i mbajnë në protestë”, shprehet ajo.
Por ndryshe nga protestat e dekadave të mëparshme, ekonomia e kësaj proteste nuk mbaron në rrugë. Ajo vazhdon në Instagram dhe TikTok. Brezi Z nuk konsumon vetëm produkte. Ai konsumon përvoja. Për shumë të rinj, pjesëmarrja në protestë është njëkohësisht akt qytetar, aktivitet social dhe përmbajtje për rrjetet sociale. Kjo shpjegon pse videot nga sheshi po qarkullojnë me shpejtësi dhe pse protesta po arrin të tërheqë njerëz që normalisht nuk do të merrnin pjesë në një tubim politik klasik.
Në të njëjtën kohë, protesta është kthyer në temën më të nxehtë të momentit në rrjetet sociale. Nga personazhe publike te faqe humori, media online apo biznese të ndryshme, shumë profile po përdorin përmbajtje të lidhur me “Flamingo Revolution” për të rritur shikueshmërinë dhe angazhimin e publikut. Në ekonominë e vëmendjes, protesta është kthyer në një nga produktet më të kërkuara të javëve të fundit.
Ndoshta treguesi më interesant i ndikimit ekonomik është tentativa për të ndikuar konsumin. Në TikTok kanë nisur të qarkullojnë postime ku qytetarë deklarojnë se do të bojkotojnë aktivitete apo koncerte të caktuara. Një përdorues ka nxjerrë në shitje bileta VIP për koncertin e Yll Limanit, duke e lidhur vendimin me protestën.
Fenomeni nuk është i izoluar. Në rrjetet sociale po shfaqen gjithnjë e më shumë postime nga të rinj që po rishesin biletat e tyre për koncertin e artistit, një event që vetëm pak javë më parë konsiderohej ndër më të pritshmit e verës. Nata e parë e koncertit, më 12 qershor, u shpall “sold out” brenda pak orësh nga dalja në treg e biletave. Pikërisht për këtë arsye, rishitja e tyre po tërheq vëmendje, pasi tregon se për një pjesë të të rinjve, pjesëmarrja në protestë po vendoset përpara një eventi që deri dje konsiderohej prioritet.
Në një epokë ku vëmendja është kthyer në një aset ekonomik, protesta po prodhon edhe një përfitim më pak të dukshëm për bizneset pranë saj: ekspozimin falas në rrjetet sociale. Çdo mbrëmje publikohen qindra video në TikTok, Instagram dhe Facebook nga protestues, influencues, media dhe qytetarë të zakonshëm.
Në sfond të tyre shfaqen vazhdimisht lokalet, piceritë, fast food-et, dyqanet dhe bizneset që ndodhen përreth zonës së protestës. Shumë prej këtyre videove arrijnë mijëra, madje dhjetëra mijëra shikime brenda pak orësh. Në rrethana normale, një biznes do të duhej të paguante për reklamim dixhital për të arritur një audiencë të tillë. Tani, ekspozimi po vjen organikisht, si efekt anësor i një ngjarjeje që dominon diskutimin publik. Për disa biznese, adresa e tyre po bëhet pjesë e peizazhit vizual të protestës, duke krijuar njohje të markës pa asnjë kosto marketingu.
Përfitues të tjerë potencialë të protestës janë operatorët e transportit urban. Çdo mbrëmje, mijëra qytetarë lëvizin drejt qendrës së Tiranës në të njëjtin interval kohor, duke krijuar kërkesë shtesë për autobusë, taksi dhe parkime private.
Nëse zakonisht lëvizja pas orarit të punës shpërndahet në zona të ndryshme të qytetit, gjatë protestës ajo përqendrohet në një pikë të vetme. Drejtues taksish pranë qendrës tregojnë se kërkesat rriten veçanërisht para nisjes së protestës dhe menjëherë pas përfundimit të saj, kur shumë pjesëmarrës kërkojnë të kthehen në shtëpi në të njëjtën kohë. Edhe parkimet private në zonat përreth sheshit përfitojnë nga fluksi, pasi shumë qytetarë zgjedhin të lëvizin me automjet personal. Në terma ekonomikë, protesta po krijon një “orë piku” shtesë për një sërë shërbimesh që jetojnë nga lëvizja e njerëzve.
Ndërsa disa po fitojnë nga ndryshimi i sjelljes së të rinjve, ka dhe nga ata që humbin. Një pjesë e Gen Z që normalisht do të kalonte mbrëmjen në kafene, Netflix apo videolojëra, po e kalon atë në shesh. Është e vështirë të matet, por nga pikëpamja ekonomike protesta po konkurron për “orët e lira” të konsumatorëve.
Ndonëse nuk konfirmohet, edhe kinematë shihen si të disavantazhuar duke konsideruar që të rinjtë e frekuentonin kryesisht në oraret e mbrëmjes.
Edhe formatet televizive që zakonisht dominojnë audiencën, përfshirë reality show-t në netët e prime-it, po përballen me “konkurrencën” e protestës, e cila ka tërhequr vëmendjen e një pjese të publikut dhe ka ndikuar në uljen e shikueshmërisë së tyre, e konstatuar në live e platformës youtube.
Një tjetër sektor i disavantazhuar është padyshim ai delivery. Një pjesë e të rinjve që zakonisht do të porosisnin në shtëpi, po hanë jashtë në qendër. Në vend të një porosie në Wolt apo Baboon, po blejnë një picë, ujë ose sandwich pranë sheshit. Edhe vetë Botërori ka mbetur në hije. Nis me 11 qershor dhe flitet shumë pak për të. Historikisht, pak gjëra arrijnë t’i marrin vëmendjen të rinjve gjatë një Botërori. Tani ke një fenomen ku në TikTok dhe Instagram po qarkullojnë më shumë video nga protesta sesa përmbajtje për ndeshjet që po afrohen. /Monitor
