Nën vapën e 1 qershorit, në Ditën Ndërkombëtare të Fëmijëve, qindra qytetarë nisën të mblidheshin në qendër të Tiranës. Në fillim gjithçka dukej e paqartë. Në Sheshin Skënderbej zhvillohej paralelisht edhe protesta e Koalicionit Pro Familjes kundër udhëzimit të Ministrisë së Shëndetësisë për terapinë hormonale te të miturit transgjinorë. Këngë patriotike, animatorë për fëmijë, flamuj kombëtarë dhe pankarta të llojeve të ndryshme përziheshin në të njëjtin shesh.
Por pak nga pak u bë e qartë se një pjesë e madhe e turmës kishte ardhur për një tjetër arsye.
Pas javësh debatesh për projektin turistik në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës, protestave para Ministrisë së Mjedisit, përplasjeve në Zvërnec dhe reagimeve të forta pas pamjeve të protestuesit të tërhequr zvarrë nga persona të paidentifikuar brenda kantierit, revolta ishte zhvendosur në kryeqytet.
Në turmë binin në sy edhe flamujt kombëtarë e etnikë shqiptarë. Disa protestues mbanin pankarta për Çamërinë, ndërsa herë pas here dëgjoheshin thirrje si “Nuk jemi grekë, jemi shqiptarë”, një reagim i drejtpërdrejtë ndaj debatit të ditëve të fundit mbi pretendimet se protesta po nxitej nga faktorë të jashtëm. Për shumë prej pjesëmarrësve, prania e flamujve ishte një mënyrë për të theksuar se kundërshtimi ndaj projektit nuk vinte nga jashtë, por nga qytetarë shqiptarë që e shihnin zonën si pjesë të pasurisë kombëtare.
Në disa momente ishte e vështirë të kuptoje ku mbaronte një protestë dhe ku fillonte tjetra. Flamujt, pankartat dhe grupet e ndryshme përziheshin në të njëjtin shesh, derisa një zë që buçiti nga megafoni nisi t’i jepte turmës një drejtim më të qartë.
“Për protestën e Nartës, ejani te Ministria e Mjedisit.”
Dhe turma nisi të lëvizte.
Rruga nga Sheshi Skënderbej drejt Ministrisë së Mjedisit, më pas tek Ministria e Brendshme dhe në fund para Kryeministrisë, u kthye në një marshim ku mesazhet shpesh dilnin përtej vetë Zvërnecit.
Tek Ministria e Mjedisit atmosfera ndryshoi. Turma u bë më kompakte. Në mes të saj shihje aktivistë, gazetarë, studentë, artistë, përfaqësues të shoqërisë civile, pensionistë, por mbi të gjitha të rinj. Të shumtë ishin edhe prindërit me fëmijët e vegjël. Disa i shtynin në karroca, të tjerë i mbanin në supe. Për një protestë të organizuar në Ditën e Fëmijëve, prania e tyre dukej simbolike.
Ajo që binte në sy ishte se shumë prej pjesëmarrësve nuk dëgjonin fare se kush fliste me megafon. Në varësi të vendit ku ndodheshe në turmë, mund të mos arrije të kuptoje as emrin e folësit. Megjithatë kjo nuk dukej se kishte rëndësi.
Thirrja që jehonte më fort se çdo tjetër ishte:
“Rama në burg! Berisha në burg!”
Pas saj vinin:
“Anulloje projektin!”
“Shteti i oligarkëve!”
“Doreheqje!”
“Shqipëria është e jona, jo e oligarkëve!”
Pikërisht këtë frymë e sheh si thelbin e protestës Rigels Xhemollari nga Qëndresa Qytetare.
“Mendoj që protesta e djeshme në Tiranë është kundër arrogancës, korrupsionit, mungesës së transparencës dhe dhunës së qeverisë. Nuk lidhet vetëm me Zvërnecin”, thotë ai.
Sipas Xhemollarit, protesta nuk mund të reduktohet në një debat teknik për një projekt të vetëm.
“Mos kërkoni kërkesa specifike dhe debate teknike. Ky është akumulim i revoltës së brezit të ri”, argumenton ai për “Faktoje”.
Organizatat mjedisore
Megjithatë, për organizatat mjedisore që kanë qenë në vijën e parë të kundërshtimit të projektit, fokusi mbetet i qartë.
Aleksandër Trajçe, drejtues i PPNEA-s, thotë se kërkesa kryesore është ndalimi i menjëhershëm i çdo ndërhyrjeje në zonën e mbrojtur.
“Nuk mund të ketë zhvillime urbane dhe zhvillime intensive brenda zonës së mbrojtur. Kërkojmë ndaljen e menjëhershme të punimeve, rehabilitimin e dëmeve të shkaktuara dhe transparencë të plotë për projektin”, deklaroi ai.
Sipas Trajçes, mënyra se si trajtohet sot Pishë Poro-Narta do të shërbejë si test edhe për raportin e Shqipërisë me Bashkimin Europian.
“Nëse nuk jemi në gjendje të mbrojmë zonat që vetë i konsiderojmë me vlera të larta biodiversiteti, atëherë është e vështirë t’i themi Bashkimit Europian se jemi gati për t’u bërë pjesë e familjes europiane”, shton ai.
Kush po e drejton protestën?
Teksa kolona e protestuesve lëvizte drejt Ministrisë së Brendshme dhe më pas drejt Kryeministrisë, një gjë bëhej gjithnjë e më e qartë.
Njerëzit nuk kishin dalë në rrugë vetëm për gardhin e Zvërnecit. Disa flisnin për korrupsionin, të tjerë për mungesën e transparencës, për policinë, mediat apo oligarkët. Disa shanin qeverinë, të tjerë opozitën. Shumë prej tyre të dyja bashkë.
Pankartat
Krahas “Rama në burg, Berisha në burg”, turma shpërthente periodikisht edhe në thirrje si “Liria nuk shitet”, “Shqipëria e shqiptarëve”, “Anulloje projektin”, “Shteti i oligarkëve”, “Qeveri hajdute”, “Bojkotoni mediat”, “O sa turp me qenë polic”, “Këtu vendosim ne” dhe “Shqipëria nuk shitet”. Në momente të caktuara dëgjoheshin edhe thirrje më spontane e më të ashpra kundër figurave politike, mediave tradicionale dhe biznesmenëve të mëdhenj.
Turma dukej sikur po kanalizonte një pakënaqësi shumë më të gjerë sesa debati për një resort turistik.
Për rreth dy orë, protestuesit marshuan nga një institucion tek tjetri. Para Kryeministrisë qëndruan më gjatë. Aty u mbajtën fjalimet kryesore dhe aty u dëgjuan më fort thirrjet që kishin shoqëruar gjithë marshimin.
Ndoshta elementi më i pazakontë i protestës ishte mungesa e një figure qendrore. Pak veta e dinin kush po mbante megafonin në secilin moment. Shumë nuk dëgjonin fare çfarë thuhej nga folësit. Megjithatë thirrjet përhapeshin vetë nëpër turmë, si valë që kalonin nga një grup te tjetri. Ishte një protestë ku energjia vinte më shumë nga njerëzit sesa nga podiumi.
Kur protesta po mbyllej, organizatorët lajmëruan tubimin e radhës për ditën pasuese.
Nga turma nisi një tjetër thirrje ritmike:
“Nesër më shumë!”
Disa qeshnin dhe pyesnin me zë të lartë nëse të nesërmen do të ishin po aq shumё.
Të tjerë përshëndesnin miq e të njohur që nuk prisnin t’i gjenin aty.
Dhe ndoshta pikërisht kjo ishte fotografia më e saktë e mbrëmjes.
Jo një protestë me një lider të vetëm. As me një kërkesë të vetme.
Megjithatë, kryeministri Rama në deklaratën e fundit (deri në publikimin e këtij lajmi) e “lëshoi” erashkën. Por kush do e presë? Thelbi i protestës lidhet edhe me sfidën ndaj pushtetit, duke prodhuar debat më të gjerë se zakonisht.
”Mblidhuni, jo më shumë se 20 vetë dhe bujrum, ulemi në një bashkëbisedim publik, ku të doni dhe kur të doni”, tha Rama në Facebook. Një taktikë politike që Rama e ka ndjekur edhe me herët në protestën e studentëve. Jona Cenameri/ Faktoje.al
