Ka vende ku natyra të jep zgjidhjen dhe shteti krijon problemin. Tragjasi është një prej tyre. Një burim që, sipas matjeve zyrtare, mban prurje të mjaftueshme edhe në muajt më të thatë të vitit për të furnizuar bregdetin jugor, është kthyer sot në arenë frike, keqinformimi dhe heshtjeje institucionale.
Një fshat i vogël është bindur se po i merret uji, ndërsa një rajon i tërë po vuan mungesën e tij. Dhe kështu, ajo që duhej të ishte zgjidhje teknike për Jugun, është shndërruar në një tragjedi që flet më shumë për mënyrën si vendosim, sesa për mënyrën si na ka pajisur natyra.
Në jug të Shqipërisë ekziston një paradoks që nuk i përket natyrës. As gjeografisë. I përket vendimmarrjes.
Masivi karstik i Tragjasit mban rreth pesë metra kub ujë në sekondë. Kjo përbën shtatëdhjetë e një për qind të rezervave të ujërave të freskëta të gjithë bregdetit jugor. Në një vijë bregdetare prej rreth njëqind e pesëdhjetë kilometrash, realisht vetëm dy metra kub në sekondë janë të shfrytëzueshme për ujë të pijshëm.
Pa Tragjasin, furnizimi me ujë në Jug është strukturalisht i pamundur. Ky është përfundim hidrologjik, jo tezë politike.
Dhe pikërisht ky burim sot po pengohet.
Në shkresën zyrtare të Agjencisë Kombëtare të Ujësjellës Kanalizimeve drejtuar Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, citohet qartë se burimi “Izvori” në Tragjas ka prurje të matur në periudhat më të thata të vitit prej shtatëqind e dyzet litra në sekondë në shtator të vitit 2018, shtatëqind e dhjetë deri shtatëqind e gjashtëdhjetë litra në matjet e po atij muaji, tetëqind e dyzet litra në korrik 2021 dhe tetëqind e dhjetë deri tetëqind e shtatëdhjetë litra në gusht 2022.
Këto janë matje në kulmin e thatësisë.
Në të njëjtin dokument theksohet se prurja minimale e matur është rreth shtatëqind litra në sekondë, ndërsa projekti për furnizimin e zonave bregdetare Dralëos, Drimadhes dhe Dhërmi kërkon dyqind e nëntëdhjetë litra në sekondë. Edhe duke shtuar furnizimin për Tragjasin dhe Radhimën, totali prej katërqind e tridhjetë litra në sekondë mbetet gati dy herë më i vogël se prurja minimale e burimit. Diferenca prej rreth dyqind e shtatëdhjetë litra në sekondë lihet për ruajtjen e mjedisit si prurje ekologjike dhe për vaditje.
Pra, edhe në skenarin më të keq, burimi nuk preket në kapacitet.
Akademia e Shkencave e Shqipërisë, në konferencën e saj për ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore, thekson se burimet e Tragjasit janë të mbrojtura nga depërtimi i ujit të detit, me përçueshmëri elektrike që tregon ujë të ëmbël të pranueshëm për konsum dhe se alternativat e tjera në Jug janë të papërshtatshme për ujë të pijshëm. Tragjasi nuk është zgjedhje politike. Është zgjedhje e detyruar teknike.
Megjithatë, sot banorët e Tragjasit protestojnë me bindjen se burimi po shteron dhe se uji po merret për resorte. Por po në dokumentin e AKUK thuhet qartë se, në rast uljeje të prurjes, prioritet absolut kanë Tragjasi dhe Radhima. Pra, projekti e mbron fshatin para çdo zone tjetër.
Atëherë, pse vazhdojnë protestat.
Dëshmi të përsëritura nga terreni tregojnë se një investitor hotelerie në Orikum, pronar i Regina Hotel, ka nxitur kundërshtimin në fshat duke dërguar punëtorë dhe njerëz të lidhur me të për të krijuar presion. Arsyeja është e thjeshtë.
Hotelet ekzistuese furnizohen sot nga burime të afërta që nuk plotësojnë kushtet higjienike dhe sasiore. Një sistem i centralizuar me ujë të certifikuar i nxjerr jashtë loje këto zgjidhje informale.
Kështu, një interes privat përplaset me një burim kombëtar.
Në vitin 2013, agjenci gjermane të turizmit që studionin tregun shqiptar evidentonin dy pengesa serioze për zhvillimin e Jugut. Rrugën e papërballueshme për autobusë nga aeroporti i Tiranës dhe mungesën e garancisë për furnizim me ujë njëzet e katër orë. Sot rruga dhe tuneli i Llogarasë janë realitet. Dhjetëra hotele janë ndërtuar dhe dhjetëra të tjera janë në ndërtim. Por problemi i ujit mbetet i njëjtë.
Si u shpjegohet agjencive turistike se një vijë bregdetare me potencial mesdhetar nuk garanton ujë sepse një fshat beson se po i merret burimi.
Kjo nuk është më çështje e Tragjasit. Është çështje e besueshmërisë së shtetit.
Qeveria e di. Dokumentet e dinë. Studimet e dinë. Por vendimi përfundimtar mungon. Ndërkohë, restorantet në Llogara, hotelet në Dhërmi e Palasë dhe mijëra turistë në verë furnizohen me improvizime.
Nuk ka turizëm serioz pa ujë njëzet e katër orë. Dhe nuk ka justifikim institucional kur zgjidhja ekziston, matet, provohet dhe mbetet e bllokuar nga manipulimi.
Tragjasi nuk është viktimë e projektit. Tragjasi është viktimë e frikës. Ndërsa Jugu është viktimë e mungesës së vendimit.
Ky projekt sot kërkon urgjencë morale, institucionale, kulturore dhe humane. Sepse uji nuk është luks. Është kusht i jetës, i turizmit dhe i dinjitetit. Dhe është absurde që një burim që mund të furnizojë Jugun nga Orikumi në Borsh të mbetet peng i një interesi privat dhe i hezitimit të shtetit.
Nuk ka turizëm pa ujë. Dhe nuk ka shtet kur uji lihet në dorë të manipulimit./ AlbanianPost
