Gazeta gjermane “Die Zeit” i ka kushtuar së fundmi një artikull festivalit të parë ndërkombëtar të arkitekturës, i cili u zhvillua para pak muajsh në Tiranë dhe ku morën pjesë rreth 150 arkitektë nga e gjithë bota.
Një prej temave kryesore të trajtuara në artikull janë ndërtimet e shumta që po zhvillohen në kryeqytet, veçanërisht ndërtimi masiv i kullave shumëkatëshe që po rrethojnë qendrën e Tiranës.
Sipas “Die Zeit”, arkitektët e ftuar shprehën shqetësime të thella lidhur me destinacionin e këtyre ndërtesave dhe identitetin e blerësve të mundshëm, duke ngritur dyshime nëse këto projekte mund të shërbejnë si mjete për pastrim parash.
Në artikull theksohet se, ndërsa kryeministri Edi Rama promovon idenë se “e ardhmja e Evropës po ndërtohet në Tiranë”, disa pjesëmarrës e perceptojnë këtë vizion si një fasadë që fsheh pastrim parash, ku ndërtimet shfaqen tërheqëse në aspektin estetik, por lënë hapësirë për shqetësime serioze në lidhje me burimin e financimit.
“Atmosfera gjatë festivalit ‘Bread-and-Heart’ ishte një përzierje entuziazmi dhe shqetësimi. Një prej paqartësive kryesore ishte pyetja: kush do të jetojë në të gjitha këto ndërtesa? Po ashtu, u ngritën dyshime për natyrën e financimeve, me pretendime se kemi të bëjmë me pastrim parash në një nivel të lartë estetik. Megjithatë, ekziston shpresa që investimet e bëra do të përmirësojnë cilësinë e jetës në qytet, në një formë apo një tjetër,” shkruhet në artikull.
Gjithashtu, artikulli thekson se në Shqipëri mbi 10% taksa mbi vlerën totale të ndërtimit duhet të paguhet që në fazën fillestare të projekteve, një shkallë më e lartë taksimi krahasuar me shumë vende evropiane. Këto fonde përfundojnë në arkën e shtetit, por pyetjet mbeten: A përbën kjo një mënyrë të mirë për të zgjeruar burimet financiare të shtetit, apo përkundrazi, një mundësi për legjitimimin e pastrimit të parave?
“Qëllimi i ndërtuesve është të ndërtojnë një qytet që bazohet në përzgjedhje të kujdesshme, jo thjesht në rregullime sipërfaqësore; ata synojnë të krijojnë bukuri, dizajn dhe teknologji për njerëzit. Shqipëria ka aktualisht rreth 2.5 milionë banorë, prej të cilëve 600 mijë jetojnë në Tiranë. Vendi përballet me një shkallë të lartë emigrimi, ndërsa kryeqyteti përjeton rritje banorësh. Diaspora shqiptare numëron deri në dhjetë milionë anëtarë jashtë vendit. Një shpresë tjetër është që përmes këtij bumit ndërtimor do të futen investime që do të nxisin zhvillimin ekonomik të Shqipërisë,” vijon artikulli.
Megjithatë, kjo shpresë ngre edhe debate dhe dyshime gjatë festivalit. “Në Shqipëri, taksa mbi vlerën totale të ndërtimit është mbi 10%, ndjeshëm më e lartë se në vende të tjera evropiane. Këto fonde përfundojnë në arkën e shtetit, por pyetjet mbeten nëse kjo qasje zgjeron mundësitë financiare të qeverisë apo në të kundërt, shërben si një rrugë për pastrimin e parave,” theksohet më tej, duke përmendur edhe qëndrimet e opozitës, e cila e konsideron këtë problematikë si të thellë, sidomos pas arrestimit në shkurt të kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, nën akuza për korrupsion dhe lidhje të afërta me Edi Ramën.
Në fund, gazeta përshkruan një panoramë të ndërlikuar në Tiranë, ku ngrihen pyetje të rëndësishme mbi ekonominë politike, demokracinë dhe traditat, ndërsa arkitektë të njohur perëndimorë diskutojnë se si projektet e mëdha ndërtimore mund të nxisin avancimin e një vendi që ende përballet me sfida të mëdha.
“Pra, në Tiranë dhe pjesë të tjera të Shqipërisë, veçanërisht përgjatë bregdetit të lakmuar bashkëjetojnë pyetje të thella mbi zhvillimin politik dhe social, ndërsa arkitektë ndërkombëtarë debatojnë mbi rolin e projektit urbanistik në kalimin drejt shekullit 21. Edi Rama ka zgjedhur një rrugë kontradiktore, por e ndjek me vendosmëri. Vitin tjetër arkitektët do të kthehen në festival, ndërsa ndërtime të shumta do të vazhdojnë të ngrihen shpejtësia është një nga premtimet kryesore të Shqipërisë sot. Godinat do të qëndrojnë, por mbetet për t’u parë se cilat do të jenë pasojat reale dhe nëse premtimet e tjera do të plotësohen,” përfundon artikulli.
