Nga Zef Preçi
Përfshirja e personave me të shkuar kriminale apo që vijnë nga bota e malavitës në radhët e investitorëve strategjikë duhet parë në një kontekst më të gjerë. Nga një këndvështrim politik, ky fenomen përfaqëson dëshminë më të qartë të bashkëjetesës së krimit me politikën dhe kapjes së shtetit nga krimi i organizuar. Në aspektin ekonomik, kjo kategori sipërmarrësish luan një funksion kompleks: nga njëra anë sigurojnë privilegje fiskale dhe përfitime të tjera që ndihmojnë në legjitimimin e burimeve të tyre financiare – qofshin ato të njohura apo të panjohura – dhe vendosen në një pozitë më të favorshme në tregjet përkatëse (si ndërtimi apo operimi i resorteve); nga ana tjetër, ata shërbejnë si burim i financimeve të paligjshme për partitë politike në pushtet dhe pasurimit të padrejtë të disa politikanëve dhe vendimmarrësve të lartë.
Këta të fundit, shpeshherë, mbajnë qëndrime të toleruara ndaj pastrimit të parave dhe nisin nisma të dyshimta ligjore në favor të interesave të caktuara. Këto përfshijnë lejimin e importit të mbetjeve të rrezikshme, masa të jashtëzakonshme të qeverisë “në emër të zhvillimit urban” që shtetëzojnë prona private për t’ia dhënë klientelës për ndërtim kullash apo resortesh në bregdet, si dhe ndryshime ligjore që prekin turizmin, zonat e mbrojtura, lojërat e fatit dhe së fundi edhe propozimet për amnisti fiskale, të aseteve dhe penale. Pra, bëhet fjalë për sektorë ekonomikë ku ka mundësi për përfitime të shpejta dhe vështirësi – objektive dhe subjektive – për t’u ndjekur nga agjencitë ligjzbatuese vendase apo të huaja. Në këtë mënyrë, këta individë ushtrojnë ndikim të paligjshëm mbi institucionet shtetërore, përfshirë edhe drejtësinë, duke u shndërruar në një mburojë të fortë për segmentet e krimit të organizuar me të cilët janë të lidhur.
Vlen të theksohet gjithashtu se edhe vetë përzgjedhja e projekteve të propozuara nga këta sipërmarrës është tregues i qartë i moszbatimit të kuadrit ligjor në fuqi, i mungesës së bashkëpunimit ndërinstitucional dhe i politizimit ekstrem të vendimmarrjeve që kanë pasoja shumë të dëmshme për buxhetin e shtetit, pasuritë publike dhe për shoqërinë shqiptare në tërësi. Kjo situatë krijon një sërë pasojash të menjëhershme dhe afatgjata, të cilat përfshijnë aspekte themelore të jetës ekonomike dhe shoqërore të vendit. Disa nga këto pasoja janë: mundësimi i pastrimit të parave në shkallë të gjerë, shpesh në dhjetëra miliona euro; deformimi i konkurrencës në tregje, çka sjell dështimin apo pamundësinë e zhvillimit për bizneset e ligjshme; vënia e institucioneve shtetërore në shërbim të interesave të krimit të organizuar; dhe përdorimi i fondeve të paligjshme në fushata elektorale, që dëmton rëndë integritetin e procesit zgjedhor.
Në vijim, ndikimi i segmenteve të krimit të organizuar në ekonominë shqiptare, veçanërisht gjatë dekadës së fundit, është zgjeruar edhe në fushën e prokurimeve publike. Ky ndikim është bërë gjithnjë e më i sofistikuar përmes bizneseve të krijuara posaçërisht me lidhje të drejtpërdrejta apo tërthorazi me vendimmarrës të niveleve të ndryshme të qeverisjes, për shkak të konflikteve të interesit. Kjo tregon se investitorët strategjikë nuk janë të vetmit instrument i kapjes së shtetit nga krimi i organizuar. Përkundrazi, kemi një numër të madh sipërmarrjesh që përfitojnë kontrata koncesionare për të nxjerrë “para të lehta” përmes korrupsionit me fondet publike. Gjithashtu, janë përhapur në mënyrë masive edhe bizneset e tipit “5D”, që funksionojnë si strukturë fiktive financiare për pastrim parash, duke e bërë gjithmonë e më të vështirë funksionimin e biznesit të ndershëm dhe jetesën normale për qytetarin që synon të ndërtojë jetën me punë të ndershme në Shqipëri.
