Ndërtimi i bibliotekës së re kombëtare duket se ka hyrë në një rrugë pa krye. Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) anuloi thirrjen e dytë për tërheqjen e investitorëve për mungesë interesimi.
Thirrja e fundit, e rihapur më 13 mars pas dështimit të thirrjes së parë (10 janar-10 shkurt), kishte afat aplikimi deri më 7 prill dhe ofronte mundësinë që në këmbim të ndërtimit të bibliotekës investitori privat të fitonte të drejtën për të ndërtuar një kullë në një nga parcelat më të lakmuara të Tiranës: në zonën e ish-vilave gjermane.
Por, si duket as kjo incentivë nuk ka arritur të gjenerojë interes real nga investitorët.
Ky është anulimi i dytë brenda më pak se katër muajsh për një projekt që është konceptuar me ambicie të mëdha publike që në vitin 2020.
Projekti i Bibliotekës
Biblioteka Kombëtare është vendosur të zhvendoset nga qendra në Pallatin e Kulturës, drejt zonës së ish-Gardës së Republikës në hyrje të Parkut të Liqenit Artificial.
Projekti i konceptuar nga Xavier De Geyter (XDGA) dhe zyra lokale iRI që në vitin 2020, parashikon një kompleks ndërtimesh të quajtur “Pieces, Hospitality and The New Building of The National Library”.
Pjesë e tij janë një hotel 14 katësh (Objekti Multifunksional parashikuar në TR/169) që po ndërtohet nga kompania “Nova Construction” dhe Teatri i Kukullave (Qendra Kombëtare e Kulturës për Fëmijë), aktualisht duke u përfunduar.
Nuk janë të qarta arsyet se përse vonoi ndërtimi i Bibliotekës Kombëtare të re. Por Korporata përfitoi shfrytëzimin e truallit të propozuar me një VKM që u miratua vetëm më 9 janar 2025 dhe hapi thirrjen e parë për investitorë një ditë më pas.
Korporata kërkonte nga investitori stabilitet financiar dhe mundësi likuiditeti për 8.5 milionë euro investim në këmbim të dhënies për shfrytëzim të mbi 5 mijë metrave katrorë truall në rrugën Gramoz Pashko për të ndërtuar një ndërtesë me sipërfaqe deri në 60 mijë metra katrorë – praktikisht një kullë mbi 20 kate.
Pa garë, pa llogari, pa transparencë
Në një artikull të thelluar, publikuar më 1 prill në Citizens.al, kritikuam mungesën e transparencës dhe logjikës së qëndrueshme në mënyrën se si Korporata po trajtonte procesin e thirrjeve.
Thirrja e parë u hap në fillim të janarit, me një afat 30-ditor. Ajo u shty dhe më pas u anulua për mungesë interesimi. Më pas u rihap sërish me të njëjtat kushte, duke ngritur dyshime mbi seriozitetin dhe kapacitetin institucional të Korporatës për të menaxhuar projekte të rëndësive publike si Biblioteka Kombëtare.
Ndërkohë që vendi vuan për hapësira publike kushtuar kulturës dhe dijes (aktualisht të mbyllura, në ndërtim: Muzeu Kombëtar, Teatri Kombëtar, Galeria e Arteve etj.), ideja për ta “kompensuar” ndërtimin e Bibliotekës Kombëtare me një leje ndërtimi shumëkatëshe për investitorët ngjason më shumë me një skemë zhvillimi të tregut të pasurive të paluajtshme sesa me një politikë publike për kulturën.
Pas dy dështimeve radhazi, është e qartë se tregu nuk është i interesuar për këtë formulë investimi – ose së paku jo sipas kushteve të vendosura nga Korporata. Pyetja që lind natyrshëm është: A është Biblioteka Kombëtare prioritet real për qeverinë, apo thjesht një justifikim për të mundësuar një tjetër projekt ndërtimi në zemër të Tiranës?
Nëse qëllimi është ndërtimi i një institucioni modern të dijes dhe kulturës, atëherë ky duhet të financohej si projekt publik, me fonde publike dhe me një vizion afatgjatë, jo t’i delegohej në mënyrë të pakuptimtë zhvilluesve privatë.
Përvoja me Teatrin Kombëtar, që u nis me një skemë të ngjashme dhe përfundoi në një investim publik, tregon se kur vullneti politik ezksiton, mënyrat e financimit gjenden.
/Citizens.al
