Qeveria ka çuar përpara dy projekte të tjera “rijetëzimi të pronave publike”. Fjala është për transformimin e katër vilave qeveritare, në Velipojë dhe Vlorë, në struktura akomodimi luksoze nga privati.
Sipas thirrjeve të publikuara nga Korporata e Investimeve të Shqipërisë (AIC), të dy projektet synojnë “rijetëzimin” e këtyre pronave duke i kthyer në hotele luksoze.
Projekti i parë përqendrohet në vilën qeveritare në Velipojë krah rrugës për në Shkodër, një pronë historike prej 8,100 metrash katrorë, e cila dikur shërbente si rezidencë për diktatorin Enver Hoxha.
Ish-vila e diktatorit në Velipojë është buzë zonës bregdetare-ligatinore që përfshihet në “Peizazhin e Mbrojtur Bunë-Velipojë”.
Nuk është e qartë se si mund të ndikojë zhvillimi urban në këtë zonë teksa thirrjet për investitorë nuk shoqërohen me studime të detajuara mbi ndikimin e mundshëm në mjedis. Ajo kufizohet vetëm në pikëzimin e ofertës me (20 pikë) te “qëndrueshmëria dhe impakti mjedisor”.
Në thirrjen e AIC sipërmarrësi duhet të ketë së paku tre vite aktivitet me financa të qëndrueshme dhe mundësi për fluks likuiditeti për zhvillim projektesh në të paktën 1.3 milionë euro.
Gjithashtu kriter i fortë duket të jetë dhe përvoja, ku sipërmarrësi i interesuar për të marrë dhe zhvilluar ish-vilën e Hoxhës duhet të ketë të paktën një përvojë të mëparshme në ndërtimin, menaxhim apo operim hotelerie me 5 yje.
Projekti i dytë lidhet me tre vilat qeveritare në Vlorë, prona gjithashtu me vlerë strategjike pasi bëhet fjalë për 1,644.7 metra katrorë truall për zhvillim buzë detit mes rrugëve Dhimitër Konomi dhe Aleksandër Mosiu në “Ujin e Ftohtë”.
Sipas garës së hapur nga AIC, sipërmarrësit e interesuar për të marrë dhe zhvilluar këtë pronë duhet të kenë të paktën një përvojë të mëparshme në ndërtimin, menaxhim apo operim hotelerie me 5 yje dhe garancitë për një fluks likuiditeti për zhvillim në të paktën 7 milionë euro.
AIC i hapi thirrjet për investitorë më 11 janar me afat përfundimtar datën 28 shkurt.
Në dokumentin e hartuar nga AIC nënvizohet se “me kalimin e kohës dhe ndryshimin e nevojave, këto prona kanë humbur funksionalitetin e tyre dhe janë kthyer në struktura rrallëherë të shfrytëzuara, duke u bërë një barrë financiare për mirëmbajtje dhe një pasuri e fjetur pa një kthim të prekshëm ekonomik”.
Me këtë argument, qeveria po i jep ato për investim te privati, sikurse po bën me Stadiumin Selman Stermasi, Bibliotekën e re Kombëtare dhe me një sërë pronash të tjera shtetërore.
Këto projekte me model zhvillimi në partneritet me privatin janë pjesë e nismës “Hospitality Albania”, e cila, sipas qeverisë, ka për qëllim përmirësimin e ofertës turistike në vend duke shfrytëzuar pasuritë publike. Ajo i bashkohet thirrjeve të mëparshme për “Urat për Shqipërinë 2030” prezantuar si qasja e duhur për të zhvilluar të paktën tetë prona publike në Tiranë.
Ky model, sikurse është analizuar më parë nga Citizens, arsyetohet si mënyrë për të rritur pa kosto investimet publike. Ato i faturohen privatëve. Por shoqërohet pa transparencë të qartë rreth vendimmarrjes, përfitimeve publike dhe ndikimit afatgjatë.
Fillimisht, qeveria e aplikoi në vitin 2016 për ndërtimin e Stadiumit Kombëtar. Projekti përfundoi në një kompleks sportiv me kullë dhe mjedise tregtare, duke lënë si hapësirë publike vetëm fushën brenda stadiumit. Po ashtu u tentua me Teatrin Kombëtar, i cili nuk u arrit për shkak të protestave, por kompania Fusha shpk e ka përfituar sërish një tokë publike për të ndërtuar një kullë.
Së fundmi, modeli është ri-konceptuar me futjen në lojë të AIC. Kjo, në vitin 2024 mori në administrim për zhvillim 28 prona publike. Nga nëntori, ajo ka avancuar në synimet për zhvillimin e të paktën dhjetë prej tyre.
