Të zbuluara në vitet ’60, Termat Antike mbeten një ndër monumentet e nënvlerësuara arkeologjike të qytetit të Durrësit, për shkak të qasjes së papërshtatshme dhe mungesës së vëmendjes.
Teatri “Aleksandër Moisiu” në qytetin e Durrësit bashkëjeton prej dekadash me Termat Antike – një nga monumentet më të rëndësishme arkeologjike të qytetit. Dhjetra kolona me lartësi deri në 10 metra, të cilat janë instaluar në sipërfaqen e Termave, mbajnë mbi shpinë thuajse gjysmën e godinës 60-vjeçare të teatrit.
Por ndërsa teatri po i nënshtrohet restaurimit përmes një financimi të Bashkisë dhe Ministrisë së Kulturës, monumenti arkeologjik vazhdon të mbetet në hijen e tij.
Sipas Bjord Xhafës, guidë turistike, termat nuk bëjnë pjesë në shumicën e programeve të grupeve turistike, pasi zbritja në to është e papërshtatshme.
“Shkallët janë të vështira për t’u zbritur, ndërsa shkurret janë mjaft të pranishme. Pa harruar që megjithëse ndodhet në katin e nëndheshëm të godinës, monumenti mbetet krejtësisht i pandriçuar,” tha Xhafa.
Termat antike u zbuluan në fillim të viteve ’60 nga profesor Vangjel Toçi, duke e vonuar dhe ndryshuar projektin e qendrës së Kulturës së Durrësit.
“Ishte koha e zbulimeve të rëndësishme në qendër të Durrësit, nga mozaiku i emërtuar “Bukuroshja e Durrësit”, deri te Amfiteatri antik i qytetit,” kujton akeologia Brikena Shkodra.
Bashkia e Durrësit ka bërë të ditur se investimi për restaurimin e godinës do të kushtojë rreth 5 milion euro, pjesa më e madhe e së cilës do të financohet nga institucioni i pushtetit lokal. Investimi parashikon të gjithë pjesën e sipërme të ndërtesës, por pjesa e kolonave që sigurojnë bashkëjetesën me termat antike do të mbetet e paprekur.
Shkodra thotë se nuk janë njohur ende me projektin e restaurimit dhe është e paqartë nëse ndërhyrja do të prekë edhe termet.
“Nuk jemi njohur me projektin, por nga ana tjetër e dimë se nuk ka patur kontrolle të gjendjes së kolonave mbi Terma,” shtoi ajo.
Studiuesi dhe arkeologu Eduard Shehi tha për BIRN se tashmë është gati për botim një libër mbi gërmimet në Termat Romake, të cilat japin hollësi edhe për elementët e godinës së projektuar nga arkitektja Valentina Pistoli, që u përurua në vitin 8 shkurt 1965.
Sipas tij, 43 nga kolonat me lartësi 7 – 10 metra janë ngritur në mënyrë të çrregullt për të mos dëmtuar monumentin antik, ndërsa 16 të tjera janë ngritur brenda mureve të godinës.
“Kolonat ku mbahet pjesa anësore janë më të shkurtëra,” tha Shehi, duke iu referuar zonave ku ndodhen elementet e termave (banja) si Tepidarium, Caldarium dhe Frigidarium (ujë i vakët, i nxehtë dhe i ftohtë).
Tashmë teatri është rrethuar nga skelat me banerave fotografike të projektit, sikurse dhe kangjellat e Termave antiike.
Aishe Stari dhe Haxhi Rama, dy artistët veteranë të skenës së teatrit “Aleksandër Moisiu” kujtojnë gjithashtu kohën kur u zbulua monumenti.
“Unë kam filluar punë, pak muaj pasi teatri u transferua nga Kinoteatri, që u njoh më vonë si “14 nëntori,” tha Mjeshtri i Madh, Haxhi Rama, I cili vazhdon të kontribuojë si regjisor.
Shqetësimi kryesor i artistëve vazhdon të mbetet përcaktimi i godinës si Teatër, duke gjetur një zgjidhje tjetër për pallatin e kulturës, me të cilin bashkëjetojnë të dy institucionet.
“I mbaj mend gërmimet e themeleve, të cilat sollën edhe zbulimin e termave,” tha Aishe Stari.
Arkeologët apelojnë për më shumë kujdes dhe vëmendje për monumentin 1900 vjeçar në themelet e teatrit “Aleksandër Moisiu”.
“Në një fazë të dytë restauruese të Teatrit “Aleksandër Moisiu”, mund të shikohet me përparësi edhe ndërhyrja në kolonat, duke shtuar sigurinë në godinës 60-vjeçare,” përfundoi Shehi./BIRN
