Nga Ilir Kalemaj
Filantropia është një nga mënyrat që super të pasurit kthejnë mbrapsht disa nga të mirat që kanë përfituar nga shoqëria. SHBA ngelet një nga shembujt më të mirë ose së paku më të dukshëm në këtë drejtim. Për shembull, ish-kryebashkiaku për tre madate i New Yorkut, Bloomberg ka dhuruar rreth 6 miliardë dollarë, duke mbështetur mijëra iniciativa kryesisht lokale dhe gjatë mandateve të tij si kryebashkiak ka dhuruar vetëm për qytetin e New Yorkut rreth 350 milionë dollarë gjatë kohës që shërbente si kryeshërbëtor i tij.
Kjo ka nisur qysh herët kur disa nga miliarderët e parë amerikanë si Andrew Carnegie (bosi i celikut), Rockfeller (bosi i naftës dhe pronari i Standard Oil) dhe J.P.Morgan (themelues i Wall Street) themeluan fondacione globalë si Carnegie Endowment for Peace, dhuruan për universitete, shkolla, parqe publikë dhe kisha një pjesë të mirë të pasurisë së tyre. Vijon edhe sot me fondacionin global Bill & Melinda Gates ku investojnë dhe miliarderë të tjerë të mirënjohur si pronari i Berkshire Hathaway- Warren Buffet etj. Ky fondacion është i përkushtuar kryesisht në gjetjen e kurave të sëmundjeve të ndryshme në Afrikë të tilla si malaria e cila merr mijëra jetë fëmijësh në vit etj.
Se sa vite larg jemi nga shembujt jo vetëm të filantropisë perëndimore, por edhe praktikave më të mira të biznesit dhe filozofisë së shërbimit komunitar të korporatave e ilustron më së miri rasti i Hoëard Schulz që është dhe themeluesi dhe për një kohë të gjatë edhe CEO i Starbucks. Ishte ndër të parët që përfshiu paketa të plota të mbrojtjes shëndetësore si për punonjësit me kohë të plotë, ashtu dhe për ata me kohë të pjesshme. Gjithashtu qe një pioner për mundësimin e blerjes së aksioneve jo vetëm nga elita drejtuese e kompanisë por dhe nga cilido punonjës i kompanisë.
Në SHBA prej kohësh ka filluar të revizinohet teza e njohur e viteve 80-të të shekullit të kaluar që kompanitë dhe koroporatat i shërbejnë në radhë të parë aksionerëve. Sot flitet gjithnjë e më tepër për shërbim të barabartë aksionerëve, klientëve por edhe punonjësve. Mirëtrajtimit të tyre, nxitjes së kënaqësisë profesionale, ofrimit të incentivave të ndryshme që shkojnë deri te pagimi i shkollimit të lartë, pasuniversitar apo kurseve profesionale, të cilat e lidhin individin më tepër me kompaninë, e bëjnë më rezultativ dhe rrisin shkallën e besnikërisë. Thënë shkurt, e motivojnë dhe e mbajnë më gjatë dhe më lidhur me interesat e kompanisë.
Në Shqipëri jo vetëm nuk sheh as filizat e një filantropie të organizuar nga radhët e super të pasurve të cilët i kanë rreshtuar vilat në “gated communities”, por edhe i nënpaguajnë punonjësit, pagat reale të të cilëve kanë të paktën një dekadë pa rritje reale. Për më tepër i shfrytëzojnë duke i mbajtur në punë me orar dhe pa orar, duke ngatërruar me dashje konceptin e të punuarit për kompaninë me të punuarit për ata vetë- pronarët, a thua jemi ende në sistemin skllavo-pronarë. Mbi tre dekada ekonomi tregu duhet të kishin kënaqur disa nga orekset primordiale të klasës së re të sipërmarrësve por duke qenë se kapitalizmi klientelist që kemi keq-ndërtuar ka funksionuar kryesisht përmes rentës shtetërore dhe jo parimeve të konkurrencës së lirë dhe sipërmarrësit nuk janë bërë të tillë përmes inovacionit, zgjerimit të tregut apo përmirësimeve të produkteve por kryesisht përmes tenderave, koncesioneve, ppp-ve dhe tashme “korporatës”, natyrisht duken si ëndrra të një nate vere të presësh metamorfoza kafkiane në një kohë kaq të shkurtër.
Të shpresojmë te brezi i dytë i sipërmarrësve të cilët do arrijnë të përfitojnë nga mundësitë e teknologjisë 5G, nga shpërhapja e inteligjencës artificiale dhe revolucionit të katërt industrial që dashur pa dashur do vijë dhe te ne, nga marketingu digjital dhe start up-et e reja të cilët të prodhojnë një shtresë të re “biznesmenësh”, të cilët të kenë idetë, pasionin, dëshirën dhe vullnetin për të ndryshuar kulturën e të bërit biznes në Shqipëri por edhe për t’i kthyer shoqërisë përmes kulturës së filantropisë atë që shoqëria ka investuar te ta përmes edukimit, mbështetjes, statusit etj.
