Kryeministri Edi Rama së bashku me kabinetin e tij në Romë do të marrin pjesë në samitin e parë ndërqeveritar Itali–Shqipëri. Në qendër të vëmendjes do të jetë një temë e ndjeshme: dështimi i projektit 650 milionë euro për kampet e refugjatëve në Shqipëri.
Dy vite pas nënshkrimit të marrëveshjes së famshme për “eksternalizimin” e kufijve, rezultatet janë shumë më të ulëta se pritshmëritë. Objektivi ishte ndërtimi i strukturave në Shëngjin dhe Gjadër me kapacitet deri në 3.000 persona njëkohësisht dhe përpunimi i 36.000 kërkesave azili në vit.
Realiteti është krejt ndryshe: vetëm rreth një mijë persona kanë kaluar nëpër qendra, ndërsa aktualisht aty ndodhen rreth 40.
Nga Giorgio Pirani, QUI FINANZA
Kanë kaluar dy vite nga protokolli Itali–Shqipëri, marrëveshja kryesore e qeverisë Meloni për “eksternalizimin” e kufijve dhe menaxhimin e emigrantëve të parregullt. Një përvjetor i hidhur, ai i projektit që duhej të revolucionarizonte menaxhimin e flukseve emigratore, por që deri tani është shënuar nga kosto të larta, pengesa gjyqësore dhe rezultate operative shumë më të ulëta nga sa pritej.
Të enjten, më 13 nëntor, Giorgia Meloni do ta presë Edi Ramën në Romë për samitin e parë ndërqeveritar Itali–Shqipëri, ku sigurisht do të diskutohet edhe për protokollin mbi emigrantët. Siç shpjegon një njoftim nga Pallati Chigi, ky takim do të shërbejë “për të bërë një bilanc të bashkëpunimit dypalësh dhe për të rënë dakord mbi nisma të tjera që synojnë forcimin e partneritetit strategjik mes Romës dhe Tiranës”.
Numrat (e ulët) dhe kostot (e larta)
Objektivi ishte ambicioz: ndërtimi i strukturave në Shqipëri me kapacitet teorik deri në 3.000 persona njëkohësisht, me pritshmërinë për të përpunuar deri në 36.000 kërkesa azili në vit falë procedurave të përshpejtuara.
Realiteti, sipas të dhënave të Ministrisë së Brendshme italiane, është krejt ndryshe: nga qendrat e Shëngjinit dhe Gjadrit kanë kaluar gjithsej rreth një mijë persona. Aktualisht ndodhen aty vetëm rreth 40.
Në raport me këta numra, shpenzimet janë kolosale. Ligji i ratifikimit parashikon rreth 650 milionë euro për pesë vjet. Ndër zërat kryesorë përfshihen mbi 250 milionë euro për udhëtimet e stafit italian dhe 133 milionë euro për kontratën e menaxhimit për 24 muaj. Por kostoja reale mbetet një mister, pasi qeveria nuk jep të dhëna të detajuara. Organizata ActionAid, në një kallëzim në Gjykatën e Llogarive, ka llogaritur se vetëm qendra e Gjadrit, që ka qenë funksionale për disa ditë në vitin 2024 për 20 persona, do të ketë kushtuar 570.400 euro (rreth 114.000 euro në ditë).
Pengesa e gjyqtarëve dhe misteri i “vendeve të sigurta”
Projekti është përballur që në fillim me një sërë refuzimesh nga gjyqtarët për të konfirmuar ndalimet. Çështja kyçe është lista e “vendeve të sigurta”, e domosdoshme për procedurat e përshpejtuara. Një vendim i Gjykatës së Drejtësisë së BE-së në tetor 2024 ka përcaktuar se siguria e një vendi nuk mund të merret e mirëqenë në mënyrë absolute, por duhet të vlerësohet rast pas rasti, përfshirë kategori të veçanta si personat homoseksualë.
Ky parim e ka bërë të pavlefshëm në praktikë qasjen italiane, e cila mbështetej në një listë të përgatitur nga ministria, duke shkaktuar një përplasje mes qeverisë dhe gjyqësorit.
Qeveria reagoi me dy dekrete ligjore për të forcuar listën e “vendeve të sigurta” dhe për të zhvendosur kompetencën e konfirmimit të ndalimeve nga Seksionet e Emigracionit të Gjykatave drejt Gjykatave të Apelit.
Por vendimet e Gjykatës së BE-së të 1 gushtit 2025 kanë riafirmuar të drejtën e gjyqtarëve për të verifikuar sigurinë e kthimit në çdo rast individual, duke e cilësuar reagimin e Pallatit Chigi si një “ndërhyrje të papërshtatshme”.
Modeli i reduktuar dhe perspektivat e ardhshme
Përballë bllokimeve gjyqësore, e vetmja strukturë që vijon të funksionojë në Shqipëri është CPR-ja (Qendra e Qëndrimit për Ri-atdhesim) në Gjadër, me numër të kufizuar personash.
Një problem tjetër i ngritur nga Gjykata Kushtetuese është mungesa e një kuadri ligjor që të përcaktojë qartë mënyrën e ndalimit dhe garancitë ligjore për emigrantët.
Kryeministrja Meloni, e cila kishte premtuar se do t’i bënte qendrat “të funksionojnë edhe po të më duhej të flija aty çdo natë”, nuk tërhiqet. Ajo synon që në samitin e ri Itali–Shqipëri më 13 nëntor në Romë, qeveria të shohë drejt vitit 2026, kur hyrja në fuqi e Paktit të ri të BE-së për Migracionin dhe Azilin mund t’i kthejë “qendrat e kthimit” në një model evropian.
Ndërkohë, së bashku me tetë vende të tjera, Italia po shtyn për rishikimin e Konventave Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut, për të shmangur “lidhjet” ligjore që deri tani kanë penguar projektin shqiptar — një projekt që, dy vjet pas nisjes, karakterizohet më shumë nga kostot dhe kontestet sesa nga rezultatet konkrete.
