Bombardimet disajavore amerikane e izraelite, si dhe sanksionet dhe kufizimet e kanë goditur rëndë Iranin, por mund të jetë gjeologjia ajo që përfundimisht do ta detyrojë Teheranin të bëjë lëshime në përballjen e vazhdueshme me Shtetet e Bashkuara.
Derisa bllokada detare e SHBA-së ndaj Iranit po i afrohet fundit të javës së tretë, të dhënat nga vëzhguesit e transportit dhe industrisë tregojnë se cisternat nuk kanë qenë në gjendje ta transportojnë naftën bruto iraniane përmes Ngushticës së Hormuzit drejt tregjeve në Azi.
Kjo do të thotë se depot e naftës në Iran po mbushet me shpejtësi, dhe koha e tij është e kufizuar para se të detyrohet ta ndalë prodhimin.
Ky është problemi për Teheranin, thonë analistët, në një kohë kur po përpiqet t’i bëjë ballë trysnisë së SHBA-së për ta negociuar një marrëveshje paqeje.
“Ndikim gjeologjik”
“Kjo e krijon më shumë një ndikim gjeologjik sesa çdo gjë tjetër që lidhet me mënyrën se si nxirret nafta”, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) Stephen Innes, partner menaxhues në SPI Asset Management, një firmë këshilluese për këmbimin valutor dhe mallra.
Pasi valvulet mbyllen “nafta është e prirë të bjerë në fund të rezervuarit. Kështu, ajo bëhet ngjitëse dhe e trashë dhe kërkon shumë forcë për ta nxjerrë përsëri lart”, tha ai.
Pasoja, shtoi ai, mund të jetë madje “fundi i lojës” për sektorin.
“I gjithë procesi për ta shtuar trysninë dhe për ta nxjerrë me sukses [naftën] përsëri nga pusi, mund të zgjasë ndoshta një vit…. Shumë njerëz mendojnë se është thjesht fundi i prodhimit sepse do të jetë tepër e kushtueshme [ta rifillosh]”, tha Innes.
Një shënim kërkimor i publikuar nga Goldman Sachs më 23 prill theksonte se “pjesa e prodhimit të vendeve me presion relativisht të ulët të rezervuarit vlerësohet të jetë më e lartë në Iran dhe Irak sesa gjetkë në Gjirin [Persik]”.
Shënimi, i cili shqyrtonte sektorët e naftës në gjithë vendet e Gjirit Persik, tha se rikuperimi i niveleve të prodhimit të naftës “mund të jetë vetëm i pjesshëm pas një mbylljeje të zgjatur”.
Mehdi Moslehi, konsulent iranian me bazë në Mbretërinë e Bashkuar, i cili ka punuar në sektorin e naftës për një dekadë, u pajtua se kohëzgjatja e çdo ndërprerjeje të nxjerrjes së naftës do të ishte e rëndësishme.
“Nëse prodhimi në një pus ndalet për një periudhë të shkurtër, le të themi nga një javë deri në dy ose maksimumi tri javë, atëherë mund të vihet përsëri në funksion”, i tha ai Radios Farda të REL-it.
“Por, nëse një pus mbetet i mbyllur për një periudhë të gjatë, veçanërisht sepse puset e naftës në jug të Iranit kryesisht kanë përmbajtje të lartë squfuri dhe varësisht sa i vjetër është pusi, do të ketë probleme serioze. Presioni i rezervuarit mund të bjerë”, shpjegon ai.
Në garë kundër kohës?
Natyrisht, Irani mund të mos ketë nevojë të ndalë prodhimin. Por, të dhënat e publikuara këtë javë tregojnë se tani është në garë kundër kohës.
Një raport rishtazi nga Kpler, një kompani analitike për mallrat dhe transportin, tha se “asnjë cisternë e konfirmuar nuk ka dalë nga zona e bllokadës së SHBA-së” qëkurse Uashingtoni filloi ta zbatojë bllokadën më 13 prill.
“Disa cisterna kaluan përmes Ngushticës së Hormuzit, por nuk arritën ta kalonin bllokadën e SHBA-së, e cila ndodhet më në jug midis Gjirit të Omanit dhe Detit Arabik”, thuhej në raport.
Kjo është arsyeja pse rezervat e naftës së Iranit po mbushen.
Kpler vlerësoi se Irani hapësirë të lirë për rreth 12 ditë naftë para se rezervuarët t’i mbushen. Disa analistë kanë dhënë një dritare kohore prej 2-3 javësh.
“Më herët, mund të thoshim se koha ishte në anën e republikës islamike. Por, tani nuk mund ta themi më këtë”, tha analisti i Kpler, Homayoun Falakshahi, për Radion Farda. “Rregullat e lojës janë bërë disi të balancuara”.
Bllokada e Iranit ndaj Ngushticës së Hormuzit, duke penguar eksportet e naftës nga vendet e tjera të Gjirit, po ushtron trysni gjithashtu. Ajo ka çuar në rritje të çmimeve të naftës dhe e ka goditur furnizim në ekonominë globale, duke prekur jo vetëm naftën, por edhe gazin dhe mallra të tjera jetike.
Derisa kjo po vazhdon, edhe goditja ndaj tregjeve globale po rritet.
“Për momentin, kjo është një lojë qëndrueshmërie, për të parë se cila palë dorëzohet më shumë në afat të shkurtër…. Çmimet rreth 100–110 dollarë, madje deri në 120 dollarë për fuçi janë ende nivele që ekonomia globale mund t’i përballojë. Megjithatë, nëse Ngushtica e Hormuzit mbyllet në ditët ose javët në vijim, çmimet ka të ngjarë të rriten më tej”, tha Falakshahi.
Më 29 prill, nafta Brent u rrit ndjeshëm në 115 dollarë për fuçi pas një raporti në The Wall Street Journal se presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u kishte thënë ndihmësve të përgatiteshin për një bllokadë “të zgjatur”.
Ndërkohë, Irani po kërkon mënyra të tjera për të lehtësuar presionin mbi magazinimin. Ka diskutime për dërgimin e naftës me tren në Kinë, e cila është klientja më e madh e Iranit. Por, kjo do të ishte më e shtrenjtë dhe në sasi më të vogla sesa transporti me cisterna, dhe si rrjedhojë do të kishte ndikim të kufizuar.
Hapi i radhës i Iranit mund të jetë përshkallëzimi i mëtejshëm.
Shumë prodhues të tjerë të Gjirit Persik kanë qenë në gjendje ta lehtësojnë presionin e magazinimit me të cilin po përballet Irani duke përdorur rrugë të tjera, si tubacioni Lindje-Perëndim i Arabisë Saudite drejt Detit të Kuq. Mes uljes së prodhimit, kjo ka ndihmuar në mbajtjen aktive të pompave dhe në ruajtjen e presionit në linjat kryesore.
Irani mund t’i mobilizojë forcat e tij përfaqësuese, huthët në Jemen, për ta sulmuar këtë rrugë, duke synuar transportin në Ngushticën Bab al-Mandab, përmes së cilës kalon rreth 10 për qind e naftës botërore të transportuar përmes detit.
Por, kjo do të përfshinte gjithashtu rreziqe për Teheranin. Në javët e fundit, Shtetet e Bashkuara kanë shtuar praninë e tyre të madhe ushtarake në rajon dhe kanë sinjalizuar mundësinë e rinisjes së luftimeve.
“Ndjesia në treg është se diçka do të arrihet në frontin e marrëveshjes brenda tri javëve të ardhshme”, tha Innes./REL
