Ankthi ekonomik në Amerikë ka formën e shkronjës K. Ekonomia i ngjan më shumë një vije të pjerrët, shkruan The Economist
Ekonomistët e duan alfabetin. Ata i përshkruajnë ciklet ekonomike si në formë L (rënie dhe më pas stanjacion), U (rënie graduale dhe më pas rritje), V (e njëjta, por më e mprehtë) ose W (një V me një ndërprerje).
Që nga pandemia e covid-19, disa janë kapur pas një tjetër shkronje. Rimëkëmbja pas pandemisë, sipas pesimistëve ekonomikë, do të kishte formën e shkronjës K: rritje për disa (të pasurit), rënie për të tjerët (të varfrit).
Që atëherë, veçanërisht në Amerikë, shqetësimet për “ekonominë në formë K”, ku shpenzimet e super të pasurve janë e vetmja gjë që po e mban zgjerimin aktual nga kthimi në rënie, kanë vazhduar.
Kohët e fundit, këto shqetësime janë shtuar, duke u shfaqur në gjithçka, nga kërkimet në Google deri te dokumentet e kompanive dhe thirrjet për raportet e fitimeve (shih grafikun 1).
Sa herë që të dhënat ekonomike tregojnë shenja dobësie, si më 6 mars, kur Byroja e Statistikave të Punës (BLS) raportoi një humbje neto prej 92,000 vendesh pune në shkurt, shqetësimet rriten edhe më shumë.
Nëse forma e ekonomisë amerikane varet vërtet nga sjellja e një elite të vogël, e cila mund të shtrëngojë shpenzimet në çdo moment, kjo do të ishte diçka për t’u shqetësuar. Por, a është kështu?
Statistika që përmendet shpesh pas kësaj K-je është se rreth gjysma e shpenzimeve në Amerikë tani vjen nga 10% e individëve me të ardhurat më të larta. Kjo shifër është promovuar më së shumti nga Moody’s Analytics.
Firma kërkimore gjithashtu konstaton se pjesa e shpenzimeve nga 20% më të pasurit është rritur nga 55% në vitin 2019 në 59% në vitin 2025. Në pamje të parë, kjo tregon një çekuilibër shqetësues. Për fat të mirë, pothuajse me siguri është e gabuar.
Moody’s fillon duke vlerësuar të ardhurat dhe kursimet sipas grupeve të të ardhurave, dhe më pas nxjerr shpenzimet e secilit grup si diferencë mes të dyjave.
Të ardhurat llogariten duke aplikuar pjesën e të ardhurave për secilin grup, sipas Anketës së Financave të Konsumatorëve të Rezervës Federale (SCF), e cila kryhet çdo tre vjet dhe rregullohet sipas normave të taksave, mbi një shifër të përgjithshme të të ardhurave për të gjitha grupet nga llogaritë kombëtare tremujore.
Për të arritur te shifrat e kursimeve, Moody’s kombinon SCF-në, e cila gjithashtu raporton zotërimet e aseteve sipas grupeve të të ardhurave, me llogaritë financiare tremujore të Rezervës Federale, të cilat përmbledhin blerjet e të gjitha familjeve amerikane për lloje të ndryshme asetesh (para, prona, aksione e kështu me radhë).
Kursimi total për të gjitha familjet është relativisht i lehtë për t’u llogaritur duke i mbledhur këto.
Shpërndarja e kursimit total sipas grupeve të të ardhurave është shumë më pak e qartë dhe mbështetet në një supozim të madh. Moody’s supozon se pjesa e blerjeve të një lloji të caktuar aseti nga një grup është saktësisht e njëjtë me pjesën historike të zotërimit të atij aseti, siç raportohet në SCF-në e fundit.
Pra, nëse 10% e familjeve me të ardhurat më të larta zotëronin rreth 70% të të gjitha aksioneve në vitin 2022, atëherë supozohet se ato përbëjnë edhe 70% të blerjeve të aksioneve që nga ajo kohë.
Përdorimi i pjesëve historike të të ardhurave për të nxjerrë pjesët e mëvonshme është i diskutueshëm. Përdorimi i pjesëve historike të stokut të pasurisë për të nxjerrë rrjedhën e mëvonshme të kursimit është, nëse është e mundur, edhe më i diskutueshëm.
Për shembull, blerësit e rinj të shtëpive nuk u ngjajnë pronarëve ekzistues. Për më tepër, sjellja e familjeve mund të ndryshojë: me rritjen e platformave digjitale të tregtimit si Robinhood, individët me të ardhura të ulëta janë bërë tregtarë aktivë në tregun e aksioneve.
Çdo vlerësim i diferencës midis një shifre të dyshimtë për të ardhurat dhe një shifre edhe më të dyshimtë për kursimet është, rrjedhimisht, më shumë se dyfish i pasigurt. Për fat të mirë, ekziston një mënyrë më pak e ndërlikuar për të përcaktuar se sa shpenzojnë amerikanët e kategorive të ndryshme: t’i pyesësh ata.
BLS e bën këtë çdo vit, edhe pse shifrat publikohen me vonesë. Ekonomistët në Barclays kanë analizuar këto të dhëna dhe i kanë korrigjuar për nënraportimin nga të pasurit. Ata arrijnë në përfundimin se, disa vite më parë, 20% e amerikanëve me të ardhurat më të larta përbënin pak më shumë se një të tretën e shpenzimeve (shih grafikun 2).
Kjo pjesë gjithashtu duket jashtëzakonisht e qëndrueshme. Shifrat për vitet e fundit ende nuk janë publikuar, por përpara kësaj ato kanë qenë pak a shumë të pandryshuara për dekada, edhe gjatë trazirave të krizës financiare globale të viteve 2007-09 dhe pandemisë së covid-19.
Nëse këto dy goditje nuk i ndryshuan përqindjet, është e vështirë të imagjinohet diçka që do t’i ndryshonte. Kur Barclays analizoi nëse kategoritë e shpenzimeve të preferuara nga të pasurit (si restorantet) apo nga të varfrit (si karburanti) po rriteshin më shpejt, përfundimi ishte se pjesa e shpenzimeve nga më të pasurit madje ra pak në vitin 2025.
Shifrat nga burime të tjera gjithashtu nuk duken veçanërisht “në formë K-je”. Consumer Edge, ofrues të dhënash, vlerëson shpenzimet e njerëzve bazuar në përdorimin e kartave të kreditit dhe debitit.
Sipas këtyre të dhënave, diferenca në rritjen e shpenzimeve midis të pasurve dhe pjesës tjetër ka lëvizur herë në një drejtim e herë në tjetrin gjatë viteve të fundit, duke qëndruar mesatarisht pranë zeros (shih grafikun 3).
Të dhënat për shpenzimet me pakicë nga dega e Nju Jorkut e Rezervës Federale gjithashtu nuk tregojnë se konsumatorët e pasur kanë shpenzuar në mënyrë të pazakontë kohët e fundit.
Më shumë një vijë e pjerrët sesa një K
Më e rëndësishmja, pak tregues të tjerë në ekonomi tregojnë një zhvendosje drejt të pasurve. Pagat e punëtorëve me të ardhura të ulëta po rriten me një ritëm të ngjashëm me ato të punëtorëve më të pasur, dhe u rritën shumë më shpejt në vitet pas pandemisë.
Në sondazhet për besimin e konsumatorëve, hendeku midis humorit të të varfërve dhe atij të të pasurve nuk është më i gjerë se zakonisht (shih grafikun 4).
Sa u përket aseteve, Rezerva Federale e Nju Jorkut tregon se që nga pandemia pasuria neto e familjeve të pasura nuk ka ecur më shpejt se ajo e familjeve më pak të pasura.
Pasuritë e të pasurve janë rritur ndjeshëm kohët e fundit, por vetëm pasi ranë kur tregjet u tkurrën në vitin 2022 ndërsa FED rriti normat e interesit. Pasuria e amerikanëve më të varfër është rritur më ngadalë, por edhe më qëndrueshëm (shih grafikun 5).
Asgjë nga kjo nuk do të thotë se ekonomia amerikane nuk është e pabarabartë sipas standardeve të vendeve të pasura, apo se nuk po rritet në mënyrë të jashtëzakonshme. Por nuk janë vetëm plutokratët që po e mbajnë zgjerimin e sotëm. Mund të shqetësoheni për pabarazinë në Amerikë; por jo për arsye makroekonomike.
