Ditën e djeshme, më datë 5 shkurt 2026, në orën 14:30, pranë godinës ku nga viti 1927 deri më 1934 ka jetuar poeti i shquar shqiptar Lasgush Poradeci, u zbulua pllaka përkujtimore me emrin e tij.
Të pranishëm ishin kryetarja e Bashkisë së Grazit, znj. Elke Kahr, Ambasadori i Shqipërisë në Vjenë, Sh.T. Prof. Fate Velaj, zv/Kryetari i Bashkisë së Pogradecit, z. Paskalino Ziko, si dhe pronari i godinës ku ka jetuar Lasgushi.
Gjatë kësaj ceremonie u prezantua pllaka përkujtimore për Poradecin si dhe u lexuan poezi nga vepra e poetit të shquar.
Vendosja e pllakave përkujtimore në vendet ku kanë jetuar ose punuar personalitete shqiptare në Austri, ka qenë një nga prioritetet kryesore në fushën e artit, kulturës dhe kujtesës shqiptare, të përcaktuara nga Ambasadori Velaj që në fillim të ushtrimit të kësaj detyre.
Që në vizitën e parë pranë kryetares së Bashkisë së Grazit, në shkurt të vitit të kaluar, Ambasadori Velaj parashtroi kërkesën për vendosjen e kësaj pllake, krijimin e një “Dita e Shqipërisë në Graz”, nisjen e partneritetit midis Grazit dhe Shkodrës, si dhe mundësi të tjera bashkëpunimi.
Procesi i vendosjes së pllakës përkujtimore për Lasgush Poradecin ishte i gjatë dhe i vështirë, duke kërkuar një punë të vazhdueshme bindëse mbi rëndësinë e saj. Pas sigurimit të mbështetjes së kryetares së Bashkisë, çështja kaloi në Këshillin Bashkiak, ku u desh një përpjekje po aq e madhe. Më pas u sigurua miratimi i pronarit të godinës, si dhe ai i Institutit Boltzmann, i cili rishikon figurat historike dhe në fund përpiloi tekstin e pllakës përkujtimore, në gjuhën gjermane dhe angleze:
“Lasgush P oradeci 1899–1987)
Poet. Në këtë shtëpi jetoi nga viti 1927 deri më 1934 poeti shqiptar Llazar Sotir Gusho (1899–1987), i njohur me pseudonimin Lasgush Poradeci, i cili në vitin 1933 mori doktoraturën në Romanistikë në Universitetin e Grazit. Falë dy vëllimeve poetike të botuara në vitet 1933 dhe 1937, ai konsiderohet një nga lirikët më të shquar të letërsisë shqiptare.”
Pas një viti të mbushur me takime, telefonata dhe korrespondencë zyrtare, u bë e mundur zbulimi i pllakës përkujtimore, duke i dhënë kështu një shërbim të rëndësishëm kulturës shqiptare dhe pranisë së saj në Austri.
Në këtë frymë po punohet edhe për figura të tjera shqiptare, me qëllim që të lihen sa më shumë gjurmë të historisë sonë, si dhe të evidentohet për publikun austriak dhe të huaj fakti se shqiptarët, si në të kaluarën ashtu edhe sot, kanë nxjerrë personalitete që nderojnë kombin me veprën e tyre. Qëllimi është të tregojmë se nga Shqipëria nuk kanë ardhur vetëm emigrantët e viteve ’90, por shumë më herët kanë ardhur studiues dhe mendimtarë që kanë kontribuar në artin dhe kulturën europiane”,- thuhet në pllakën e shkruar në gjuhën gjermane dhe angleze.
Gjatë fjalë së tij, ambasadori i Shqipërisë në Austri, Fate Velaj u shpreh se ndjehet mirënjohës që qyteti i Graz-it që i hapi dyert Poradecit, i cili u kthye, sipas tij, në eksportin më të rëndësishëm të kohës në Austri.
Ai thotë se Grazi ka qenë krahëhapur jo vetëm për Lasgush Poradecin, por edhe për një brez të tërë shqiptarësh që erdhën pas viteve 1991 dhe që sot janë pasqyra e ndriçuar e vlerave më të mira të vendit shqiptar.
“…Imagjinoni, të nderuara zonja dhe zotërinj, kur ndër vite, në këtë rrugicë kalonte kompozitori i famshëm, djalë i këtij qyteti Robert Stolz dhe murmuriste muzikën që ishte duke kompozuar. Imagjinoni Nikolaus Harnoncourt-in, dirigjentin e madh, duke ecur e lëvizur dorën sipas asaj që do të drejtonte atë mbrëmje në skenë. Imagjinoni Arnold Schwarzenegger-in, duke ecur në këtë rrugë e duke treguar muskujt e tij. Imagjinoni Alexander Girardin-in, aktorin e famshëm të teatrit të qytetit, duke ecur e duke interpretuar rolin që do të luante atë mbrëmje. Imagjinoni Ludwig Boltzmann-in, fizikanin e shquar, duke vrarë mendjen e duke folur me vete për formulën e re.
Dhe imagjinoni një djalosh nga Pogradeci i largët, që duke ecur në këtë rrugë e duke soditur bukuritë e këtij qyteti, thurte vargjet e dashurisë me ndjenjat më të çiltra e më të thella, të marra me vete nga ai qytet i vogël pranë liqenit të thellë, për të krijuar më pas thellësitë më të mëdha të poezisë lirike shqiptare… Disa ngjarje në histori nuk vijnë nga rastësia. Historia i thërret vetë ato.
Unë jam mirënjohës qytetit të Graz-it që i hapi dyert djalit tonë, i cili u kthye në eksportin më të rëndësishëm të kohës në Austri, si dhe sot kryetares së Bashkisë së Graz-it që e mundësoi këtë përkujtim të tij…. Së fundmi më duhet të them se ky qytet ka qenë krahëhapur jo vetëm për Lasgush Poradecin, por edhe për një brez të tërë shqiptarësh që erdhën pas viteve 1991 dhe që sot janë pasqyra e ndriçuar e vlerave më të mira të vendit tim — vlera që, në thelb, Lasgushi”,- është shprehur Prof. Fate Velaj – Ambasador i Shqipërisë në Austri.
