Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump, ka përsëritur pretendimin e Shteteve të Bashkuara për të kontrolluar Groenlandën.
“Ne kemi nevojë për Groenlandën për arsye sigurie kombëtare, Danimarka nuk është në gjendje ta ofrojë këtë”, ka thënë ai.
Një postim në rrjetet sociale nga Katie Miller tregoi një hartë të Groenlandës me ngjyrat e SHBA-së. Dhe bashkëshorti i saj, Steven Miller, zëvendësshefi i stafit të Trump, vuri në pikëpyetje në një intervistë me CNN nëse Groenlanda i përket ligjërisht Danimarkës, anëtares së NATO-s :
“Me çfarë të drejte Danimarka ka kontrollin e Groenlandës? Cila është baza e pretendimit të saj territorial?”
Danimarka dhe disa shtete evropiane kanë reaguar duke hedhur poshtë këto lëvizje të reja.
“E kam bërë absolutisht të qartë se cili është qëndrimi i Mbretërisë së Danimarkës, dhe Groenlanda ka deklaruar vazhdimisht se nuk dëshiron të bëhet pjesë e Shteteve të Bashkuara “, tha të hënën (1/5) kryeministrja daneze Mette Frederiksen. “Për fat të keq kam frikë se duhet ta marrim seriozisht presidentin amerikan kur thotë se dëshiron Groenlandën”.
Çfarë e bën Groenlandën kaq të veçantë?
Groenlanda është ishulli më i madh në botë, afërsisht sa madhësia e Meksikës, Arabisë Saudite ose Republikës Demokratike të Kongos, dhe rreth gjysma e madhësisë së Bashkimit Evropian (BE). Megjithatë, vetëm rreth 60,000 njerëz jetojnë në më shumë se 2 milionë kilometra katrorë të tij.
Shumica i përkasin popullit Kalaallisut Inuit dhe jetojnë në vendbanime të vogla bregdetare, me rreth një të tretën që jeton në kryeqytet, Nuuk. Politikisht, Groenlanda i përket shtetit anëtar të BE-së dhe NATO-s, Danimarkës, por që nga viti 2009 ajo ka qenë kryesisht vetëqeverisëse. Vetëm politika e jashtme dhe e mbrojtjes përcaktohet ende nga Kopenhageni.
Gjeografikisht, ishulli shtrihet nga Atlantiku i Veriut deri në shtresat e përhershme të akullit të Oqeanit Arktik. 80% e sipërfaqes së Groenlandës është e mbuluar nga akulli. Vetëm zonat bregdetare, një zonë pak më e madhe se Gjermania, janë pa akull të paktën në verë.
Megjithatë, ngrohja globale po shkakton gradualisht tkurrjen e akullnajave në të gjithë rajonin polar. Pjesa e brendshme e Groenlandës po bëhet më e arritshme dhe rrugët detare të Arktikut po bëhen të lundrueshme herë pas here.
Kështu, i gjithë rajoni është gjithnjë e më shumë në qendër të interesave gjeostrategjike: nga njëra anë, shfrytëzimi i rezervave të lëndëve të para atje mund të bëhet së shpejti më i qëndrueshëm ekonomikisht. Nga ana tjetër, po hapen rrugë të reja transporti për anijet tregtare dhe ushtarake.
Çfarë dëshiron SHBA-ja nga Groenlanda?
Rezervat nëntokësore të Groenlandës përfshijnë lëndë të para me rëndësi strategjike, të tilla si uraniumi, nafta dhe gazi natyror, si dhe dy depozitat më të mëdha të njohura në botë të metaleve të rralla të tokës.
Përveç kësaj, ka nikel, bakër, ar dhe grafit. Qeveria e Groenlandës, brenda kuadrit të vetëqeverisjes, ka pezulluar kryesisht nxjerrjen e metaleve të rralla të tokës, uraniumit, naftës dhe gazit natyror për arsye ekologjike.
Megjithatë, mbetet e dyshimtë nëse kjo politikë do të mbahej nëse Groenlanda do të ndahej nga Danimarka dhe, në ndonjë mënyrë, do të binte nën ndikimin e drejtpërdrejtë të Shteteve të Bashkuara.
Ndërsa shumë analistë i shohin burimet natyrore si nxitësi kryesor i interesit në rritje amerikan, presidenti amerikan e hedh poshtë këtë dhe citon vlerën gjeostrategjike të ishullit. Pak para Krishtlindjeve, ai emëroi një të dërguar të posaçëm për Groenlandën. Në një konferencë për shtyp, ai tha:
“Ne kemi nevojë për Groenlandën për sigurinë kombëtare, jo për burimet natyrore”.
Uashingtoni e sheh ishullin si një pikë strategjike në Arktik, veçanërisht në dritën e aktivitetit në rritje të Rusisë dhe Kinës në rajon. Në të njëjtën kohë, qëllimi është të kufizohet qasja e fuqive të tjera të mëdha në burimet e Arktikut dhe kontrolli i rrugëve të reja detare.
Arsyet ushtarake kanë luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm për dekada. Që në vitin 1951, në fillim të Luftës së Ftohtë, SHBA-të dhe Danimarka nënshkruan një marrëveshje mbrojtjeje që lejoi ndërtimin e bazës ajrore Thule. Sot, baza përdoret gjithashtu për mbikëqyrjen e hapësirës dhe do të quhet Baza Hapësinore Pituffik nga viti 2023.
Konsiderohet si një shtyllë kyçe e sistemit të paralajmërimit të hershëm të SHBA-së për lëshimet e raketave. Arktiku është shumë më afër Euroazisë, me Kinën, Rusinë dhe Korenë e Veriut, sesa me kontinentin e SHBA-së.
A është interesi i SHBA-së i ri?
Interesi i SHBA-së për Groenlandën nuk është aspak i ri. Që në vitin 1867, vitin kur SHBA-të blenë Alaskën nga Rusia, politikanët po shqyrtonin aneksimin e Groenlandës dhe Islandës. Më 1 korrik 1868, gazetat amerikane raportuan se Sekretari i Shtetit William Henry Seward ishte afër përfundimit të blerjes së Groenlandës për 5.5 milionë dollarë në ar.
Marrëveshja nuk u realizua kurrë, por ideja mbeti gjallë për dekada. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur Gjermania pushtoi Danimarkën, SHBA-të me të vërtetë morën kontrollin e Groenlandës, por ajo iu kthye Danimarkës pas luftës.
Deri në vitin 1955, këshilltarët e sigurisë kombëtare u përpoqën të bindnin Presidentin e atëhershëm të SHBA-së, Dwight D. Eisenhower, të blinte ishullin. Megjithatë, me marrëveshjen e mbrojtjes të vitit 1951, Danimarka i kishte dhënë tashmë SHBA-së aq shumë liri veprimi sa kabineti e konsideroi rrezikun diplomatik shumë të lartë.
Ideja nuk u braktis përfundimisht, por u diskutua kryesisht prapa skenave. Vetëm Donald Trump e solli përsëri në plan të parë gjatë mandatit të tij të parë presidencial (2017–2021). Një udhëtim i planifikuar në Kopenhagen në gusht 2019 u anulua papritur pasi kryeministrja Frederiksen e quajti idenë e shitjes së Groenlandës SHBA-së “absurde”.
Në fillim të mandatit të tij të dytë, në fillim të vitit 2025, Trump e përsëriti kërkesën e tij. Edhe kur u pyet, ai nuk përjashtoi as presionin ekonomik dhe as aneksimin me forcë.
Pretendimi i Danimarkës ndaj Groenlandës
Danimarka kolonizoi Groenlandën, e cila banohej nga Inuitët, rreth 300 vjet më parë. Në vitin 1721, Danimarka-Norvegjia dërgoi misionin e parë misionar. Periudha koloniale përfundoi në vitin 1953, kur Groenlanda u përfshi në Mbretërinë e Danimarkës. Në vitin 1979, Kopenhageni i dha Groenlandës vetëqeverisje dhe një ligj i vitit 2009 e forcoi më tej autonominë.
Sovraniteti danez mbi Groenlandën njihet ndërkombëtarisht, përfshirë edhe nga një vendim i vitit 1933 i Gjykatës së Përhershme të Drejtësisë Ndërkombëtare. Ishulli është gjithashtu shumë i varur ekonomikisht nga Danimarka. Megjithatë, sipas parimeve të së drejtës ndërkombëtare të Kombeve të Bashkuara, Groenlanda ka të drejtën e vetëvendosjes.
Ligji i autonomisë i vitit 2009 përfshin të drejtën për të mbajtur një referendum për pavarësi të plotë. Diskutimet për këtë janë intensifikuar vitet e fundit.
Në dritën e deklaratave të fundit të SHBA-së, kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, theksoi:
“Groenlanda është vendi ynë. Vendimet tona merren këtu. Dhe unë gjithmonë do të luftoj për lirinë tonë dhe të drejtën e vetëvendosjes dhe për të formësuar të ardhmen tonë.” /DW/
