Sipas një raporti, Evropa rrezikon të mbetet prapa në garën për të vendosur qendra të të dhënave në hapësirë, përveç nëse krijon një plan të menjëhershëm për vendosjen e tyre.
Instituti Evropian i Politikave Hapësinore (ESPI) publikoi një analizë të qendrave të të dhënave në hapësirë dhe tha se nëse Evropa nuk vepron tani, blloku rrezikon të humbasë një mundësi “të rëndësishme dhe në zhvillim” për industritë digjitale dhe hapësinore të bllokut.
Raporti vlerëson se industria pritet të rritet ndjeshëm në afërsisht 535 miliardë euro deri në vitin 2030. Por paralajmëroi se, për të qëndruar përpara, Evropa duhet të hartojë një plan.
“Evropa ka teknologji hapësinore të nivelit botëror dhe institucione të forta… pyetja është nëse do t’i përdorim ato për të udhëhequr këtë revolucion apo do të shohim të tjerët të përcaktojnë të ardhmen e informatikës”, tha Jermaine Gutierrez, autori kryesor i raportit.
Qendrat e të dhënave janë objektet që strehojnë pajisjet kompjuterike të përdorura për të trajnuar dhe fuqizuar inteligjencën artificiale gjeneruese (IA).
Cilat janë avantazhet e dërgimit të qendrave të të dhënave në hapësirë?
Në vitin 2024, Komisioni Evropian dhe kompania hapësinore Thales, studiuan mundësinë e dërgimit të qendrave evropiane të të dhënave në hapësirë.
Ai zbuloi se qendrat e të dhënave të bazuara në hapësirë mund të “transformojnë peizazhin digjital evropian”, pasi ato ofrojnë një mënyrë më miqësore me mjedisin dhe sovrane për bllokun për të siguruar të dhënat që kompanitë e inteligjencës artificiale kanë nevojë për modelet e tyre sesa modelet tokësore.
Studimi zbuloi se qendrat e të dhënave të mundësuara nga energjia diellore në hapësirë mund të ulin ndjeshëm gjurmën e karbonit që lidhet me funksionimin e sistemeve në tokë.
Këto qendra të dhënash nuk do të mbështeten te uji për t’i ftohur, ndryshe nga qendrat e të dhënave tokësore. Thales tha se vendimi ka kuptim edhe nga ana financiare, me një “kthim të mundshëm investimi prej disa miliardë eurosh” deri në vitin 2050.
Për të përmbushur objektivat e saj të emetimeve, raporti i vitit 2024 rekomandoi që Evropa të ndërtonte një lëshues me emetime të reduktuara gjatë gjithë ciklit të saj jetësor.
Cila duhet të jetë qasja e Evropës?
Autorët e raportit të ESPI-t i kërkuan Evropës të përdorë disa nga projektet e saj aktuale të financimit, të tilla si Demonstrimi në Orbitë / Validimi në Orbitë dhe Programi i Përgjithshëm i Mbështetjes së Teknologjisë (GSTP) i Agjencisë Hapësinore Evropiane, si “shtretër prove” për teknologjitë e reja.
Programi evropian është një projekt kërkimor që mbështet kompanitë me shërbime lëshimi dhe kosto operacionesh për të testuar teknologji të reja në orbitë.
Nga ana tjetër, projekti GSTP i ESA-s merr konceptet inxhinierike dhe i shndërron ato në produkte që mund të testohen në misionet e ardhshme.
Agjencia e tregton GSTP-në si “një nga instrumentet më të mira në ESA, për të ndihmuar në sigurimin e konkurrueshmërisë së Evropës në tregun global” dhe e mban atë në ballë të inovacionit teknologjik.
Autorët shpresojnë gjithashtu që BE-ja të prezantojë një iniciativë evropiane që do të ketë një plan të qartë se si qendrat e të dhënave mund të fillojnë të vendosen komercialisht.
Sfida të rëndësishme mbeten
Raporti thotë se bizneset evropiane do të kenë ende sfida të rëndësishme për t’u zgjidhur përpara se qendra e parë e të dhënave të niset në hapësirë.
Sipas organizatës amerikane “Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare” (CSIS), misioni më pak i kushtueshëm për t’u lançuar për kilogram është raketa Falcon Heavy e SpaceX me një çmim të vlerësuar prej 1,500 dollarësh (1,298 euro) për kilogram.
Për këtë kosto, raketa do të dërgonte një ngarkesë në lartësi të ulëta të orbitës së Tokës (LEO) që janë nën 2,000 kilometra larg Tokës.
Lansimet do të duhet të kushtojnë nën 400 dollarë (346.32 euro) për kilogram, që të jenë të qëndrueshme financiarisht, tha raporti i ESPI-t.
Themeluesi i SpaceX, Elon Musk, tha në vitin 2020 se kostoja margjinale e lëshuesit të tij Starship do të ishte më pak se 1 milion dollarë (865,000 euro) për mision për më shumë se 100 ton në orbitë, ose 10 dollarë (8.65 euro) për kilogram.
Nëse Starship nuk është në gjendje të përmbushë premtimet e saj, raporti tha se avantazhet e një qendre të dhënash të bazuar në hapësirë do të zvogëloheshin ndjeshëm.
Kompanitë evropiane që punojnë në qendrat e të dhënave në hapësirë do të duhet gjithashtu të gjejnë një mënyrë për t’i mbajtur sistemet të ftohta, pasi nuk do të përdoret ujë.
Një çështje tjetër do të jetë se si të kryhen misione mirëmbajtjeje në qendrat e të dhënave ndërsa ato janë në orbitë.
Industritë hapësinore dhe teknologjike të Evropës do të “shkëlqejnë në zgjidhjen” e këtyre problemeve për të vendosur qendrat e të dhënave në orbitë, tha raporti i ESPI-t./ Euronews.
