Komiteti Norvegjez i Çmimit Nobel ka vendosur t’ia japë Çmimin “Nobel për Paqen” për vitin 2025, Maria Corina Machados.
Ajo e mori Çmimin Nobel për Paqen për punën e saj të palodhur në promovimin e të drejtave demokratike për popullin e Venezuelës dhe për luftën e saj për të arritur një tranzicion të drejtë dhe paqësor nga diktatura në demokraci.
Si udhëheqëse e lëvizjes demokratike në Venezuelë, Maria Corina Machado është një nga shembujt më të jashtëzakonshëm të guximit civil në Amerikën Latine kohët e fundit.
Machado ka qenë një figurë kyçe dhe bashkuese në një opozitë politike që dikur ishte thellësisht e përçarë – një opozitë që gjeti terren të përbashkët në kërkesën për zgjedhje të lira dhe qeveri përfaqësuese. Kjo është pikërisht ajo që qëndron në zemër të demokracisë: gatishmëria jonë e përbashkët për të mbrojtur parimet e sundimit popullor, edhe pse nuk pajtohemi. Në një kohë kur demokracia është nën kërcënim, është më e rëndësishme se kurrë të mbrojmë këtë terren të përbashkët.
Venezuela ka evoluar nga një vend relativisht demokratik dhe i begatë në një shtet brutal dhe autoritar që tani po vuan nga një krizë humanitare dhe ekonomike. Shumica e venezuelanëve jetojnë në varfëri të thellë, edhe pse pakica në krye pasurohet. Makineria e dhunshme e shtetit është drejtuar kundër qytetarëve të vendit. Gati 8 milionë njerëz janë larguar nga vendi. Opozita është shtypur sistematikisht me anë të manipulimit të zgjedhjeve, ndjekjes penale dhe burgosjes.
Regjimi autoritar i Venezuelës e bën punën politike jashtëzakonisht të vështirë. Si themeluese e Súmate, një organizatë e përkushtuar ndaj zhvillimit demokratik, znj. Machado mbështeti zgjedhje të lira dhe të ndershme më shumë se 20 vjet më parë. Siç tha ajo: “Ishte një zgjedhje midis fletëve të votimit dhe plumbave”. Në detyrë politike dhe në shërbim të organizatave që atëherë, znj. Machado ka folur hapur për pavarësinë gjyqësore, të drejtat e njeriut dhe përfaqësimin popullor. Ajo ka kaluar vite duke punuar për lirinë e popullit venezuelian.
Përpara zgjedhjeve të vitit 2024, znj. Machado ishte kandidatja presidenciale e opozitës, por regjimi e bllokoi kandidaturën e saj. Më pas, ajo mbështeti përfaqësuesin e një partie tjetër, Edmundo Gonzalez Urrutia, në zgjedhje. Qindra mijëra vullnetarë u mobilizuan përtej ndarjeve politike. Ata u trajnuan si vëzhgues zgjedhjesh për të siguruar zgjedhje transparente dhe të drejta. Pavarësisht rrezikut të ngacmimit, arrestimit dhe torturës, qytetarët në të gjithë vendin mbikëqyrën qendrat e votimit. Ata u siguruan që numërimet përfundimtare të dokumentoheshin përpara se regjimi të mund të shkatërronte fletët e votimit dhe të gënjente për rezultatin.
Përpjekjet e opozitës kolektive, si para ashtu edhe gjatë zgjedhjeve, ishin inovative dhe të guximshme, paqësore dhe demokratike. Opozita mori mbështetje ndërkombëtare kur udhëheqësit e saj publikuan numërimin e votave që ishin mbledhur nga zonat zgjedhore të vendit, duke treguar se opozita kishte fituar me një diferencë të qartë. Por regjimi refuzoi të pranonte rezultatin e zgjedhjeve dhe qëndroi i kapur pas pushtetit.
Demokracia është një parakusht për paqe të qëndrueshme. Megjithatë, ne jetojmë në një botë ku demokracia është në tërheqje, ku gjithnjë e më shumë regjime autoritare po sfidojnë normat dhe po përdorin dhunën. Mbajtja e ngurtë e pushtetit nga regjimi venezuelian dhe shtypja e popullsisë nuk janë unike në botë. Ne shohim të njëjtat trende globalisht: sundimi i ligjit i abuzuar nga ata që janë në kontroll, media e lirë e heshtur, kritikët e burgosur dhe shoqëritë e shtyra drejt sundimit autoritar dhe militarizimit. Në vitin 2024, u mbajtën më shumë zgjedhje se kurrë më parë, por gjithnjë e më pak janë të lira dhe të ndershme.
Në historinë e tij të gjatë, Komiteti Norvegjez i Çmimit Nobel ka nderuar gra dhe burra të guximshëm që i janë kundërvënë represionit, që kanë mbajtur shpresën e lirisë në qelitë e burgut, në rrugë dhe në sheshe publike, dhe që kanë treguar me veprimet e tyre se rezistenca paqësore mund ta ndryshojë botën. Gjatë vitit të kaluar, znj. Machado është detyruar të jetojë e fshehur. Pavarësisht kërcënimeve serioze kundër jetës së saj, ajo ka mbetur në vend, një zgjedhje që ka frymëzuar miliona njerëz.
Kur autoritarët marrin pushtetin, është thelbësore të njihen mbrojtësit e guximshëm të lirisë që ngrihen dhe rezistojnë. Demokracia varet nga njerëzit që refuzojnë të heshtin, që guxojnë të ecin përpara pavarësisht rrezikut të madh dhe që na kujtojnë se liria nuk duhet të merret kurrë si e mirëqenë, por duhet të mbrohet gjithmonë – me fjalë, me guxim dhe me vendosmëri.
Maria Corina Machado i plotëson të tre kriteret e përcaktuara në testamentin e Alfred Nobel për përzgjedhjen e një laureati të Çmimit të Paqes. Ajo ka bashkuar opozitën e vendit të saj.
Machado ka treguar se mjetet e demokracisë janë gjithashtu mjete të paqes. Ajo mishëron shpresën e një të ardhmeje tjetër, një të ardhmeje ku të drejtat themelore të qytetarëve mbrohen dhe zërat e tyre dëgjohen.
