Grupet më të rrezikuara nga HIV, përfshirë burrat që kryejnë marrëdhënie seksuale me burra, përdoruesit e drogës me injeksion dhe personat transgjinorë, po përballen me nivele rekord kriminalizimi, sipas një raporti të ri të UNAIDS.
Për herë të parë në një dekadë, që kur programi i përbashkët i OKB-së për HIV/AIDS nisi monitorimin e legjislacionit ndëshkues, numri i vendeve që kriminalizon aktivitetin seksual mes të njëjtës gjini dhe shprehjen gjinore është rritur.
Në një valë të re goditjesh kundër të drejtave LGBTQ+, Mali ka kriminalizuar homoseksualitetin dhe identitetin transgjinor. Në Trinidad dhe Tobago, një vendim historik i vitit 2018 që dekriminalizonte marrëdhëniet konsensuale mes të njëjtës gjini u rrëzua nga gjykata e apelit, ndërsa në Ugandë dhe Gana janë forcuar ndëshkimet me ligje të reja që rrisin dënimet për marrëdhënie mes homoseksualëve.
Kjo përplasje me të drejtat e njeriut vjen në një kohë kur lufta globale kundër HIV/AIDS po tronditet nga shkurtime të menjëhershme të fondeve amerikane, kriza të paprecedenta humanitare dhe ndikimi i krizës klimatike, që kërcënojnë seriozisht arritjen e objektivit për t’i dhënë fund epidemisë deri në vitin 2030.
Sipas raportit, vetëm tetë nga 193 vende në botë nuk kriminalizojnë asnjë nga “grupet kyçe”, që përfshijnë punonjësit e seksit, burrat që kryejnë marrëdhënie seksuale me burra, përdoruesit e drogës me injeksion, personat transgjinorë dhe të burgosurit, dhe nuk ndëshkojnë mosdeklarimin e statusit HIV apo transmetimin e virusit.
Pavarësisht rënies në nivel global të infeksioneve dhe vdekjeve nga AIDS në vitin 2024, në nivelet më të ulëta në mbi 30 vjet – progresi ka qenë i pabarabartë: një rënie me 56% e rasteve në Afrikën Sub-Sahariane, por një rritje me 94% në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut.
Megjithatë, shpresat për një fitore të afërt janë tronditur rëndë. Në janar 2025, Donald Trump pezulloi thuajse menjëherë fondet e programit Pepfar, plani emergjent i SHBA për ndihmën kundër AIDS – duke lënë bosh një nga burimet kryesore të financimit për parandalimin e HIV në vendet e varfra.
Vetëm në Nigeri, numri i personave që marrin ilaçe parandaluese kundër HIV ra nga 43 mijë në nëntor 2024 në më pak se 6 mijë në prill 2025. Klinikave komunitare që ndihmonin grupet më të rrezikuara iu desh të mbylleshin, duke lënë mijëra persona pa akses për kujdes shëndetësor.
“Popullatat kyçe gjithmonë mbeten pas,” tha Dr Beatriz Grinsztejn, presidente e Shoqatës Ndërkombëtare për AIDS (IAS).
Modelimi nga Universiteti i Bristolit tregon se ndërprerja e fondeve për vetëm një vit në Afrikën Sub-Sahariane do të shkaktonte rreth 10 mijë infeksione të reja dhe mbi 700 mijë persona pa akses në ilaçe parandaluese.
Vetë UNAIDS parashikon se, nëse fondet e Pepfar nuk zëvendësohen, deri në vitin 2029 mund të ketë 4 milionë vdekje dhe 6 milionë infeksione të reja nga HIV në shkallë globale.
Megjithatë, raporti sjell edhe një rreze shprese: 25 nga 60 vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme kanë rritur kontributet e tyre të brendshme për shpenzimet e HIV deri në vitin 2026.
“E ardhmja e luftës kundër HIV është kjo: e drejtuar dhe financuar nga vetë vendet, e qëndrueshme, gjithëpërfshirëse dhe ndërsektoriale,” deklaroi Winnie Byanyima, drejtore ekzekutive e UNAIDS.
Konferenca e ardhshme ndërkombëtare për AIDS që mbahet javën tjetër në Kigali pritet të sjellë të dhëna të reja mbi ndikimin real të këtyre krizave të mbivendosura, duke e bërë të qartë se për të fituar betejën kundër HIV, është po aq e rëndësishme të mbrohen të drejtat e njeriut sa edhe të financohen ilaçet.
