Projektligji i njohur si “Paketa e Maleve” , i cili pritet të kalojë për shqyrtim në Kuvend, ka hasur në kritika nga ekspertët për mungesë transparence, klientelizëm dhe shmangie të procedurave të rregullta ligjore.
Në një tryezë të organizuar nga Qendra Shqiptare për Kërkime Ekonomike (ACER) dhe Fondacioni Westminster për Demokracinë (WFD), me mbështetjen e Ambasadës Britanike në Tiranë, u evidentuan disa probleme thelbësore të këtij projektligji.
Ekspertët ligjorë dhe të ekonomisë theksuan se projektligji krijon hapësira për korrupsion, pasi lejon shitjen e pasurive shtetërore me tarifa simbolike, pa përcaktuar qartë zonat e prekura dhe pa kaluar në filtrat e gjyqësorit.
Për më tepër, konsultimi publik ka qenë i mangët dhe ndryshimet e fundit në draft nuk janë reflektuar sipas procedurave të parashikuara në ligjin për konsultimin publik.
Rreziku për korrupsion dhe tjetërsim të pronës publike
“Pozicionimi ynë ka të bëjë me interesin publik,” u shpreh Zef Preci, drejtues i ACER në fjalën hapëse të diskutimit.
Brunilda Kosta, pedagoge në Fakultetin e Ekonomisë, u shpreh se ky projektligj përbën një rëndësi të veçantë në aspektin ekonomik, mjedisor dhe social, mirëpo përfshirja e shumë aktorëve brenda tij ka nevojë për analizë kritike pasi lë hapësira për korrupsion.
“Prek një temë shumë të ndjeshme që janë investimet. Sa herë që ka investime ka nivele të larta të hapësirave korruptive,” u shpreh Brunilda gjatë prezantimit të një vështrimi të përgjithshëm ligjor të projektligjit.
Ajo thotë se tërheqja e investimeve të huaja dhe pronat janë dy elementë që prekin në mënyrë direkte dhe indirektë korrupsionin, duke të lenë përshtypjen se projektligji “Paketa e Maleve” është krijuar për një grup të paracaktuar.
“Në të gjihta raportet që kemi paraqitur çështja e investimeve strategjike, investimeve të huaja… dhe nuk po përmend këtu diasporën, lenë hapësira korrupsioni,” argumentoi Brunilda Kosta.
Por projektligji duket se ka kaluar edhe në parregullsi sa i takon konsultimit publik. Zyhrada Kongoli, eksperte ligjore, tha se gjatë kohës që projektligji ka qenë në konsultim emërtohej si projektligj për “shitjen e pasurive të paluajtshme shtetërore të poseduesve faktikë jo pronarë në zonat me përparësi për zhvillimin e ekonomisë malore”.
Sipas Kongolit, në relacion, në seksionet përkatëse kushtuar komenteve nga konsultimet publike dhe me ministritë e linjës, nuk ka të reflektuar se si projektligji ka vijuar rrugëtimin që nga konsultimi fillestar e deri më pas drejt draftimit për t’iu paraqitur Kuvendit.
Ajo tregoi se në dokument thuhet se për shkak të komenteve të ardhura nga ministria e linjës “projektligji ka pësuar transformim të rëndësishëm” ku pjesë e këtij transformimi ka qenë edhe emërtimi. Ekspertja ligjore thekson se përballë këtyre ndryshimeve do të duhej që të kalohej sërish në konsultime me publikun.
“Ky ishte rasti kur ligji duhej të dilte sërish në konsultim publik duke u zgjatur afati ose duke u përsëritur faza e konsultimit në përputhje me Nenin 16 të ligjit për konsultimin publik”, argumentoi Kongoli.
Po ashtu, në projektligj nuk janë të identifikueshme zonat që targetohen dhe pesha që ato zënë në të gjithë territorin e vendit, duke prekur interesa publike, pasi bëhet fjalë për shitje të pasurisë shtetërore me vlera shumë të parëndësishme.
“Procesi administrativ i parashikuar në projektligj për të realizuar këtë transferim me një tarifë simbolike prej 1 euro krijon një rrezik shumë të lartë për favorizime dhe mundësi për përfitime të pajustifikuara duke cenuar parimet e barazisë dhe konkurrencës në administrimin e pronës publike,” deklaroi Kongoli.
Ajo shtoi se një pjesë e pronave shtetërore nuk janë pronë e institucioneve qendrore, por e qeverisjes vendore dhe projektligji nuk e zgjidh këtë çështje, sepse në çdo rast është ministri përgjegjës për ekonominë që administron kontratat e këtyre pronave.
Një ligj që anashkalon gjykatat?
Aranita Brahaj, drejtuese e Open Data Albania, shprehu shqetësimin se projektligji “Paketa e Maleve” shmang rregullimet e Kodit Civil dhe i kalon njësive të qeverisjes vendore kompetenca që zakonisht i përkasin gjykatave.
Sipas saj mënyra se si është hartuar propozimi vë në rrezik edhe sigurinë kombëtare.
“90% e kufirit tokësor të Shqipërisë është zonë malore, pyjore e cila edhe në relacion është thënë që do t’i jepet drita jeshile për të privatizuar apo tjetërsuar”, tha Brahaj duke theksuar se projektligji i jep fund pronës shtetërore në vend.
Sipas Brahajt, kjo paketë që vjen në mënyrë të përshpejtuar dhe anashkalon Kodin Civil, i cili u jep kompetencë palëve të pretendojnë dhe të kërkojnë privatizim duke i dërguar para gjykatave.
“Tre nivelet e gjyqësorit kanë kompenteca të qarta ligjore në detyrat e tyre. Por ligji këtu krijon një kompetencë të gabuar që ua jep njësive të qeverisjes vendore detyrën e tre niveleve të gjyqësorit”, argumentoi Brahaj.
Sipas drejtueses së Open Data, tanimë kompetenca e gjyqtarit mund t’i kalojë një punonjësi bashkie nën presionin e një funksionari politik dhe koha është vetëm 30 ditë për të venë në lëvizje edhe institucionin që vlerëson dhe gjykon, por edhe institucionet e tjera që duhet të plotësojnë dosjen.
Projektligji pritet të kalojë për shqyrtim në komisionet parlamentare përpara se të hidhet në votim për seancën e së enjtes në Kuvend, ndërkohë që ekspertët kërkojnë transparencë më të madhe dhe rivlerësim të tij.
Sipas Zef Preçit, opinionet e tryezës së të hënës dhe analizat e kryera do t’i bashkangjiten në një dokument katër komisioneve të Kuvendit para nisjes së diskutimeve në ditët në vijim./ Erisa Kryeziu Citizens.al
