Udhëheqësit e NATO-s do të mblidhen në Ankara për një samit të martën dhe të mërkurën, mes presionit nga Presidenti Donald Trump që Evropa të rrisë shpenzimet e mbrojtjes dhe pas muajsh fërkimesh transatlantike për shkak të luftës së Iranit dhe Groenlandës.
Kritikat e shpeshta të presidentit amerikan ndaj NATO-s, së bashku me tërheqjet e njoftuara të trupave nga Evropa dhe një rishikim gjashtëmujor të pranisë ushtarake amerikane në kontinent, kanë nxitur pasiguri brenda aleancës.
ÇFARË DO TË DISKUTOJNË UDHËHEQËSIT?
Administrata Trump ka shtyrë Evropën të rrisë investimet në mbrojtje dhe të marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e kontinentit.
Zyrtarët presin që udhëheqësit të përqendrohen në progresin drejt objektivave të shpenzimeve të mbrojtjes, duke rritur prodhimin industrial të mbrojtjes dhe si të zbatojnë “zhvendosjen e barrës” nga SHBA-të në Evropë.
CILËT DO TË JENË ATJE UDHËHEQËS?
Udhëheqësit nga 32 vendet anëtare të NATO-s, përfshirë Trump, do të marrin pjesë në samit.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskiy, Presidenti i Koresë së Jugut Lee Jae Myung, Presidenti i Këshillit Evropian Antonio Costa dhe Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen pritet të bashkohen në një darkë me udhëheqësit e NATO-s të martën në mbrëmje.
ÇFARË DO TË THONË UDHËHEQËSIT PËR MBROJTJEN?
Udhëheqësit evropianë do të synojnë t’i tregojnë Trump se po përmbushin një premtim të bërë në një samit në Hagë vitin e kaluar për të shpenzuar 5% të produktit të brendshëm bruto për mbrojtje dhe masa të lidhura me mbrojtjen deri në vitin 2035.
“Në vitin 2025, aleatët evropianë dhe Kanadaja rritën investimet e tyre në kërkesat thelbësore të mbrojtjes me më shumë se 139 miliardë dollarë”, pritet të thonë udhëheqësit në një deklaratë të samitit, sipas një teksti të parë nga Reuters.
“Ne po ndërtojmë të ardhmen: një Evropë më të fortë në një NATO më të fortë – një Aleancë të modernizuar. Aleatët evropianë dhe Kanadaja, duke punuar me Shtetet e Bashkuara, po marrin përgjegjësi më të madhe për mbrojtjen e Aleancës”, pritet të thonë ata.
ÇFARË DO TË BËJNË ANËTARËT E NATO-s PËR UKRAINËN?
Anëtarët e NATO-s pritet të riafirmojnë mbështetjen për Ukrainën dhe të premtojnë ndihmë të mëtejshme. “Për vitin 2026, aleatët premtojnë 70 miliardë euro në pajisje ushtarake, ndihmë dhe trajnime për Ukrainën dhe pohojnë angazhimet e tyre sovrane për të ruajtur të paktën nivele ekuivalente në vitin 2027”, pritet të thonë udhëheqësit.
Një pjesë e financimit do të vijë nga zotimet ekzistuese dypalëshe dhe një strukturë kredie e BE-së që ofron 60 miliardë euro për investime dhe prokurime në mbrojtje të Ukrainës për vitet 2026-2027. Shtetet e Bashkuara nuk pritet të kontribuojnë me fonde.
ÇFARË DO TË BËJË ALEANCË PËR INDUSTRINË?
Ndërsa samiti i vitit të kaluar u përqendrua në dakordësimin për një premtim të ri shpenzimesh, zyrtarët duan që takimi i këtij viti të përqendrohet në rritjen e prodhimit të armëve dhe nxitjen e inovacionit në mbrojtje. Aleanca do të organizojë një forum të industrisë së mbrojtjes në Ankara të martën, ku do të shpallen marrëveshje me vlerë dhjetëra miliardë dollarë.
Zyrtarët evropianë janë të shqetësuar se lufta me Iranin dhe acarimi i Trump me qeveritë evropiane për reagimin e tyre ndaj saj, mund të errësojnë samitin. Në deklaratën e tyre të samitit, udhëheqësit pritet të thonë se “aleatët përsërisin se Irani nuk duhet të ketë kurrë një armë bërthamore dhe i bëjnë thirrje Iranit të respektojë plotësisht lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit”.
ÇFARË DËSHIRON TURQIA PRITËSE?
Turqia do të kërkojë të nxjerrë në pah aftësitë e saj në rritje të industrisë së mbrojtjes dhe të përsërisë thirrjen e saj të kahershme për anëtarët e aleancës për të hequr të gjitha kufizimet në tregtinë e mbrojtjes brenda NATO-s. Presidenti Tayyip Erdogan do të dëshirojë gjithashtu të bëjë përparim me aleatët si Franca dhe Italia në blerjen e sistemeve të mbrojtjes nga raketat SAMP/T dhe bashkëpunime të tjera në industrinë e mbrojtjes.
Në bisedimet dypalëshe me Trump, Erdogan pritet të nxjerrë në pah përmirësimin e lidhjeve midis Ankarasë dhe Uashingtonit, ndërsa bën presion për heqjen e sanksioneve të SHBA-së dhe rinovimin e aksesit në programin e avionëve luftarakë F-35. Gjithashtu në Ankara, ministrat e jashtëm të NATO-s pritet të takohen me homologët e tyre nga Bahreini, Kuvajti, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, dhe të zhvillojnë një darkë diskutimi me ministren e jashtme të Ukrainës dhe shefen e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Kaja Kallas. Ministrat e mbrojtjes të NATO-s do të zhvillojnë gjithashtu bisedime me ministrat nga Australia, Japonia, Zelanda e Re dhe Koreja e Jugut.
