Më 3 qershor, protesta kundër ndërtimit të resortit turistik në zonën e Zvërnecit vijoi në Tiranë dhe u përshkallëzua edhe në Durrës, ku kundërshtarët e projektit kërkuan ndalimin e zhvillimit që sipas tyre cenon një nga zonat me vlera të veçanta natyrore në bregdetin shqiptar.
Por, përtej protestave, kryeministri Edi Rama vazhdon të shfaqet i palëkundur ndaj projektit. Të enjten ai publikoi në rrjetet sociale një video nga zona e Zvërnecit, e cila sipas tij i ishte dërguar nga një qytetar, duke e shoqëruar me mesazhin: “tokë të ndotur e të paprekur nga tradhtia ime, që dua të sjell një investim 4 miliardë në funksion të një projekti që e kthen Vlorën në beben e syrit të turizmit në këtë anë të botës, ndërsa Shqipërinë e ngjit në Ligën e Kampionëve të turizmit botëror”, shkroi Rama në postimin e tij.
Zona e Zvërnecit, ku planifikohet ndërtimi i projektit turistik, shtrihet në territorin e Peizazhit të Mbrojtur Vjosë-Nartë, një zonë që dokumentet zyrtare e identifikojnë si një nga hapësirat me vlerat më të rëndësishme natyrore në bregdetin shqiptar.
Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur “Vjosë-Nartë”, publikuar në vitin 2019 në faqen zyrtare të Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, Laguna e Nartës përshkruhet si “laguna e dytë bregdetare më e madhe në Shqipëri”, ndërsa dokumenti thekson se ky habitat është “shumë i njohur për vlerat e mëdha të biodiversitetit të saj”. Sipas planit, laguna shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 2,900 hektarësh dhe përbën pjesën qendrore të territorit të mbrojtur.
“Kompleksi ligatinor i Vjosë-Nartës ofron kushte ideale për dimërimin dhe folezimin e një numri të madh të llojeve të shpendëve të lidhur me mjediset ujore”, shkruhet në planin e menaxhimit. Plani evidenton se në lagunë janë regjistruar rreth 30 mijë shpendë, ndërsa zona strehon më shumë se 23 për qind të llojeve ujore dimëruese të Shqipërisë.
Sipas dokumentit, territori përfshihet në rrjetin Emerald të Konventës së Bernës, njihet si Zonë e Rëndësishme për Shpendët (IBA) me emrin “Laguna e Nartës” dhe si Zonë Kryesore e Biodiversitetit (KBA) në nivel global.
Sipas planit zona përmbush kriteret e Konventës Ramsar, traktati ndërkombëtar për mbrojtjen dhe përdorimin e qëndrueshëm të ligatinave me rëndësi ndërkombëtare, për numrin e përgjithshëm të shpendëve dimërues, me më shumë se 34 mijë individë të regjistruar. Sipas dokumentit, këto të dhëna e rendisin Vjosë-Nartën ndër zonat më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri dhe Rajonin Mesdhetar Lindor.
Flamingot dhe fauna e mbrojtur
Kompleksi lagunor përbën një nga habitatet më të rëndësishme në vend për shpendët ujorë. Dokumenti evidenton praninë e flamingos së madhe (Phoenicopterus roseus), një prej specieve më të njohura të zonës, e cila shfrytëzon lagunën për ushqim dhe dimërim.
Përveç flamingove, dokumenti identifikon Vjosë-Nartën si habitat të rëndësishëm për një numër të madh speciesh shpendësh ujorë, duke përfshirë rosat, çafkat, karabullakët, pelikanët dhe specie të tjera migratore që përdorin lagunën si vend pushimi, ushqimi dhe folezimi gjatë lëvizjeve sezonale.
Fauna e zonës nuk kufizohet vetëm te shpendët. Plani i menaxhimit evidenton praninë e gjitarëve, zvarranikëve, amfibëve dhe peshqve që lidhen me ekosistemet lagunore, pyjore dhe bregdetare të Vjosë-Nartës. Ndër speciet me interes të veçantë për ruajtjen përmenden edhe breshkat detare, të cilat përdorin ujërat bregdetare të zonës si pjesë të habitatit të tyre natyror.
Sipas dokumentit, kombinimi i lagunës, kriporeve, dunave ranore, pyjeve bregdetare dhe mjediseve ujore ka krijuar kushte për një biodiversitet të pasur, duke e kthyer Vjosë-Nartën në një nga territoret më të rëndësishme për ruajtjen e faunës në Shqipëri.
Përtej lagunës, veçohen tre habitate që i konsideron karakteristike për rajonin: dunat e rërës, Lagunën e Nartës dhe Kriporet e Nartës. Sipas planit të menaxhimit, dunat e kompleksit Vjosë-Nartë përbëjnë “dunat e fundit të mbetura të bregdetit shqiptar”, pasi pjesa më e madhe e dunave të vendit është shkatërruar ndër vite.
Pishë-Poro, pylli që mbron bregdetin
Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur “Vjosë-Nartë” zona e Pishë-Poros përfaqëson një sistem dunash ranore të zhvilluara deri në 6-8 metra lartësi, të shoqëruara me bimësi psamofite, higrofile dhe halofite. Pjesa më e madhe e territorit mbulohet nga pylli i pishës.
Dokumenti vëren se një pjesë e dunave është dëmtuar nga marrja e paligjshme e rërës, por theksohet se ish-Rezerva Natyrore e Menaxhuar e Pishë-Poros “është akoma në gjendje të mirë” dhe se pjesët e degraduara mund të rikuperohen përmes ndërhyrjeve të duhura.
Pylli i pishës shtrihet në rreth 1,200 hektarë dhe përbën një nga habitatet më karakteristike të kompleksit Vjosë-Nartë.
Vlerat historike dhe arkeologjike
Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur Vjosë-Nartë, zona mbart vlera historike dhe arkeologjike që dokumenti i cilëson si unike dhe me interes për vizitorët. Dokumenti vëren se këto vlera duhet të ruhen dhe të promovohen, ndërsa disa prej tyre, si Manastiri i Zvërnecit, kanë nevojë për ndërhyrje rehabilituese për të nxjerrë në pah rëndësinë e tyre.
Kisha e Shën Mërisë
E vendosur në ishullin e Zvërnecit, në pjesën jugore të Lagunës së Nartës, Kisha e Shën Mërisë është një Monument Kulture që daton në shekullin e XIII. Sipas planit të menaxhimit, objekti njihet për pikturat murale dhe gdhendjet në dru që paraqesin motive flore dhe faune. Kisha përdoret edhe sot si vend kulti, ndërsa çdo 15 gusht në ishull zhvillohet festa tradicionale me origjinë fetare.
Treporti
Në perëndim të Lagunës së Nartës, pranë fshatit Zvërnec, ndodhet zona arkeologjike e Treportit. Sipas dokumentit, gërmimet kanë treguar praninë e ndërtimeve antike që datojnë nga periudha greko-romake. Treporti ka shërbyer si një port i rëndësishëm që lidhte Aulonën me qendra të tjera antike si Apolonia, Oriku dhe Amantia.
Spinarica
Plani i menaxhimit përmend edhe Spinaricën, e cila sipas dokumenteve të shekullit XII ishte një nga qytetet mesdhetare të Adriatikut. E vendosur pranë Lagunës së Nartës, në grykëderdhjen e lumit Vjosa, Spinarica njihej si një qendër e rëndësishme tregtare për drithërat, blegtorinë, leshin dhe hekurin. Dokumenti vëren se pas shekullit XV qyteti humbi rëndësinë e tij dhe nuk përmendet më në burimet historike, ndërsa rrënojat e tij nuk janë zbuluar ende.
Vlerat natyrore, historike dhe kulturore të evidentuara në Planin e Menaxhimit të vitit 2019 ishin ndër arsyet që territori i Vjosë-Nartës gëzonte status të mbrojtur sipas ligjit nr. 81/2017 “Për Zonat e Mbrojtura”. Ligji synonte ruajtjen e habitateve, biodiversitetit dhe peizazheve natyrore, ndërsa aktivitetet e lejuara dhe të ndaluara brenda zonave të mbrojtura përcaktoheshin në aktet e shpalljes dhe dokumentet e menaxhimit të secilës zonë.
Në vitin 2024, Kuvendi miratoi ligjin e ri, i cili solli ndryshime në ligjin për zonat e mbrojtura. Qeveria argumentoi se ndryshimet synonin të adresonin problematika të menaxhimit dhe zhvillimit të territorit, ndërsa organizatat mjedisore kundërshtuan ndryshimet duke argumentuar se ato hapin rrugë për zhvillime dhe ndërtime në zona që më parë gëzonin mbrojtje më të fortë. Ndryshimet krijuan mundësinë ligjore për zhvillime dhe investime në kategori të caktuara të zonave të mbrojtura, një debat që është shfaqur edhe në raste si, Gjiri i Manastirit dhe së fundmi Zvërneci.
Nga Laguna e Nartës dhe mijëra shpendët që dimërojnë në të, te dunat ranore, pylli i Pishë-Poros, Manastiri i Zvërnecit dhe gjurmët arkeologjike të Treportit e Spinaricës, dokumentet zyrtare tregojnë se territori ku planifikohet projekti përfshin një kombinim të rrallë vlerash natyrore, historike dhe kulturore. Pikërisht këto vlera kanë qenë në qendër të debatit publik të ditëve të fundit për të ardhmen e zonës. Pikërisht këto vlera kanë qenë në qendër të kundërshtimeve ndaj projektit dhe të debatit publik për të ardhmen e territorit. /Amfora.al
