Qeveria e re e Hungarisë, e drejtuar nga Peter Magyar, ka hedhur hapin e parë të madh kundër trashëgimisë politike të Viktor Orbán.
Vetëm pak ditë pasi mori pushtetin, kabineti i ri ka dorëzuar një amendament kushtetues që kufizon mandatin e kryeministrit në maksimumi tetë vite, një lëvizje që në praktikë do ta ndalonte Orbánin të rikthehej në krye të qeverisë.
Kufizimi i mandateve të kryeministrit në maksimumi tetë vite shihet si një përpjekje për të shmangur krijimin e një sistemi të personalizuar politik, ku institucionet identifikohen me një individ të vetëm.
Kjo panoramë që solli Magyar krijon paralelizëm edhe me Shqipërinë, ku Edi Rama ndodhet në mandatin e katërt si kryeministër dhe ka deklaruar publikisht se “do të iki kur të dua unë, jo kur duan të tjerët”.
Më 9 maj 2025, i ashtëquajturi nga Elisa Spiropali, si “Skënderbeu” në një intervistë me Blendi Fevziu në emisionin Opinion u shpreh: “Dy rrugë ka që unë të largohem nga zyra e Kryeministrit. E para, të më votojnë shqiptarët kundër. Nuk diskutohet që unë jo Kryeministër, po nuk ka asnjë shans që unë të bëj bufin socialist të kënetës, por duhet ta mësosh, unë do iki kur ta vendos unë. Kur ta vendos unë do iki. Votat patjetër, por nuk do vijë puna te vota. Kur ta vendos unë do iki nga politika.”
Ashtu si Orbán në Hungari, edhe Rama akuzohet nga opozita se ka ndërtuar një kontroll të fortë politik mbi qeverinë, administratën dhe një pjesë të rëndësishme të jetës publike, ndërsa kundërshtarët e tij prej vitesh flasin për centralizim të pushtetit dhe kapje të institucioneve.
Në Hungari, qeveria e re e Magyar argumenton se kufizimi i mandateve është i nevojshëm për të rikthyer demokracinë funksionale dhe rotacionin politik. Edhe në Shqipëri, debati për kohëzgjatjen në pushtet të një kryeministri është rikthyer shpesh në diskutim, sidomos pas mandatit të katërt të Ramës dhe dominimit të gjatë të Partia Socialiste.
Ngjashmëritë lidhen edhe me akuzat për ndikim të fortë mbi institucionet dhe median. Në Hungari, kabineti i ri ka paralajmëruar shpërbërjen e zyrës së diskutueshme për mbrojtjen e sovranitetit, një institucion që sipas kritikëve përdorej për të heshtur kundërshtarët e qeverisë dhe për të mbledhur informacion mbi individë e organizata pa mbikëqyrje gjyqësore.
Amendamenti prek edhe fondacionet që gjatë qeverisjes së Orbánit morën nën kontroll universitete, institute dhe organizata të rëndësishme, përfshirë Mathias Corvinus Collegium. Në draft thuhet se këto struktura eliminuan kontrollin demokratik mbi asetet publike dhe përbëjnë “abuzim me pushtetin legjislativ”.
Qeveria e re kërkon që shteti të ketë të drejtën t’i shpërbëjë ato, duke theksuar se asetet e tyre janë pasuri kombëtare. Kjo lëvizje shihet edhe si përpjekje për të zhbllokuar miliarda euro fonde të ngrira nga Bashkimi Europian, i cili prej kohësh ka kritikuar Hungarinë për problemet me shtetin ligjor dhe kontrollin politik mbi institucionet.
Ndërkohë në Shqipëri, opozita ka ngritur vazhdimisht pretendime për kapje të institucioneve, ndikim mbi administratën dhe përdorim të pushtetit për të forcuar kontrollin politik.
Megjithatë, ekziston edhe një ndryshim i rëndësishëm: në Hungari po tentohet të vendoset me Kushtetutë kufizimi i mandateve të kryeministrit, ndërsa në Shqipëri nuk ka pasur asnjë nismë konkrete për vendosjen e një kufiri të tillë.
