Gjatë episodit të kësaj të diele të podcast-it “Flasim”, Kryeministri Edi Rama, pasi bëri të qartë se PS nuk do ta aprovojë kërkesën e SPAK për heqjen e imunitetit të Ballukut. Për të mbrojtur krahun e tij të djathë dhe për të treguar që SPAK e ka gabim, Rama lexoi një raport të Komisioni Europian sa i përket ushtrimit të pushtetit të drejtësisë në Shqipëri.
Në raportin shumëfaqësh, ku KE rendit disa probleme të shtetit shqiptar, kryeministri tregoi edhe një herë se, kur vjen puna te manipulimi, nuk ka raport që i hyn në sy. Ai u shpreh se KE thekson se numri i lartë i paraburgimeve krijon një rekord negativ absolut, në krahasim me vendet e tjera të Rajonit.
Ndërkohë, për faqet e tjera duket se kryeministrit nuk i ka premtuar koha t’i lexojë, por për rikujtesë, në raport theksohet se Shqipëria përballet me problematika serioze që lidhen me zgjedhjet e 11 majit, emigrimin masiv, polarizimin politik, informalitetin në tregun e punës dhe sfidat sociale, të cilat, sipas Komisionit Europian, mbeten të pazgjidhura dhe kërkojnë reforma më të thella e gjithëpërfshirëse.
“Siç e kam përmendur disa ditë më parë kemi nisur analizën e thelluar të shenjave shqetësuese të brutalitetit në ushtrimin e pushtetit gjyqësor, pas dy kulminacioneve shumë të forta: Pezullimi antidemokratik i një anëtari qeverie nga një prokuror e gjykatës me një vendim të shkallës së parë dhe tentativa e magjistratëve, gjykatës dhe prokurorë bashkë të Shqipërisë për të rritur vetë pagat e tyre, duke shqyer arkën e shtetit. Vetë Ali dhe vetë Kadi.
Mes të tjerash këto dite, kam rilexuar një raport të para disa kohësh, shkruar nga ekspertë të Këshillit të Evropës mbi përdorimin brutal dhe masiv të paraburgimit në Shqipëri – një rekord negativ absolut i drejtësisë shqiptare, e cila e ka vendosur Shqipërinë në pozicionin më të keq në Europë, por jo thjeshtë në fund, por me dallim të frikshëm nga rajoni dhe nga pjesa tjetër e Europës, po se po.
Më lini të ndaj me ju disa pika kyçe të këtij raporti:
Së pari: Përdorim i tepruar dhe kohëzgjatje e pajustifikuar e paraburgimit
Shqipëria mban një nivel jashtëzakonisht të lartë të personave në paraburgim, me shifra që janë dukshëm shumë larg praktikave të vendeve të BE-së. Gjykatat e zgjasin rëndom masën e paraburgimit, pa asnjë arsyetim të individualizuar dhe pa treguar se vazhdimi i kësaj mase mbetet në mënyrë strikte i domosdoshëm dhe proporcional.
Së dyti: Cilësia e arsyetimit gjyqësor dhe kontrollit le shumë për të dëshiruar
Vendimet për paraburgim shpesh bazohen në nocione të paqarta ligjore (“arsye të rëndësishme”, “rrezik i veçantë”) dhe gjykatat kanë tendencën të përdorin formula standarde, pa bërë një vlerësim të mirëfilltë të çështjes. Raporti thekson kulturën e mangët të arsyetimit të thelluar.
Së treti: Mungesë dhe zbatim i paqëndrueshëm i masave alternative ndaj paraburgimit
Gjykatësit kanë tendencën ta trajtojnë paraburgimin si opsionin e parë, atë të shumëdëshiruarin dhe jo si mjetin e fundit, duke i shpërfillur rëndom masat e tjera dhe shtoj, duke i mbushur burgjet me më shumë persona të padënuar se sa të dënuar, çka e bën Shqipërinë, një vend krejtësisht origjinal në brutalitetin e vet.
Së katërti: Mosgarantimi i të drejtës së mbrojtjes
Korniza aktuale ende nuk garanton plotësisht aksesin efektiv te avokatit që në fazat më të hershme të procedimit. Disponimi i materialeve të çështjes mund të vonohet, dhe mungon regjistrimi sistematik audio/video i marrjes në pyetje. Gjithë këto para, gjithë këto fonde të dhëna në mbështetje të reformës në drejtësi dhe të institucioneve të drejtësisë dhe sot e gjithë ditën merren në pyetje njerëzit pa video, pa audio. Pikëpyetje shumë e madhe kjo. Dhe kjo – thotë raporti – e dobëson aftësinë e mbrojtjes për të sfiduar ligjshmërinë e paraburgimit dhe përmbajtjen e akuzës.
E së fundi – nga pikat që unë kam nxjerrë, raporti është rrëqethës, po të kesh parasysh që është shkruar edhe me gjuhën shumë diplomatike të Këshillit të Europës – Dimensioni strukturor dhe kulturor
Edhe pse korniza ligjore shqiptare është në përputhje të përgjithshme, përgjithësisht me standardet evropiane në letër, vazhdojnë të jenë të pranishme prirjet për të supozuar nevojën për paraburgim, në vend të supozimit në favor të lirisë, dhe mungon praktika e zbatimit të masave proporcionale dhe të arsyetuara në mënyrë individuale. Kërkohet një ndryshim strategjik – përfshirë përcaktime më të qarta ligjore, kontroll më i fortë nga gjykatat e apelit dhe një sistem funksional i masave alternative.
Kalojmë tek shënimi tjetër. Do të kemi shumë kohë përpara për të folur për të gjitha këto”, tha Rama.
