Sot është 14 marsi datë e cila shënon një ditë festive të veçantë në Shqipëri.
Kudo në vend festohet “Dita e Verës” e cila shënon ardhjen e stinës së pranverës.
Dita e Verës, sipas kalendarit të lashtë shqiptar, përfaqësonte fillimin e vitit të ri dhe kremtohej shumë shekuj para lindjes së krishterimit.
Në kalendarin Julian, kjo ditë ishte më 1 mars, ndërsa sipas kalendarit Gregorian është 14 mars.
Festimi i Ditës së Verës ka qenë një traditë mbarëshqiptare, e cila kremtohej në të gjithë Shqipërinë, nga Veri në Jug, me disa nuanca dhe diferenca sipas krahinave.
Gjatë dekadave të fundit, kjo festë ka filluar të festohet më masivisht në të gjithë Shqipërinë, por rrënjët e saj janë thellë në qytetin e Elbasanit.
Traditat, gatimet dhe mënyra e festimit janë një ekskluzivitet i kësaj zone.
Edhe në kohën e diktaturës, kur kjo festë u shua në pjesën më të madhe të Shqipërisë, Elbasani vazhdoi ta festonte këtë ditë si një ngjarje të madhe, çdo 14 mars.
Kush kishte të afërm në Elbasan, shkonte atje për të festuar së bashku. Festimet fillonin me vendosjen e verores në dorë, zakonisht me ngjyrat simbolike të pranverës: të kuqe dhe të bardhë.
Një tjetër traditë ishte kapja e një hekuri të fortë për t’u bërë i fortë gjatë vitit dhe ngrënia e një molle të kuqe dhe vezëve të ngjyrosura.
Amvisat përgatisnin gatime speciale si byrekun me hithra dhe barishte pranverore, gatime me mish dhe ëmbëlsirën tradicionale “Ballokumen”.
Ballokumja është simboli i kësaj feste dhe çdo familje ka recetën e saj historike dhe të veçantë e cila është ruajtur me krenari.
Rituali i Ditës së Verës
Një element i veçantë i kësaj feste është verorja – një byzylyk prej fijesh të bardha dhe të kuqe që lidhet në dorë dhe zgjidhet kur shikohet dallëndyshja e parë.
Në disa krahina, veroret varen në degë pemësh, kryesisht dafinash, që dallëndyshet t’i marrin e të sjellin mbarësi.
Legjenda e Ditës së Verës
Dita e Verës ka origjinën në traditat e lashta të Elbasanit, ku festohej për të shënuar fillimin e stinës së Verës, një ngjarje që i kushtohej Perëndisë Zanë.
Zana ishte Perëndia e gjuetisë, pyjeve dhe natyrës dhe shfaqej vetëm në 14 mars, që ishte dita e fillimit të Verës. Kjo legjendë është kaluar brez pas brezi dhe festimi i Ditës së Verës është ruajtur për mijëra vjet, duke shërbyer si një ngjarje e rëndësishme për shqiptarët.
Në vigjilje të Ditës së Verës, çdo shtëpi është mbushur me gëzim dhe energji pozitive. Në këtë natë, shtëpitë zbukurohen me lule dhe lastarë të gjelbër, si simbol i mirëqenies dhe natyrës.
Gjatë natës, të afërmit dhe miqtë këndojnë këngë tradicionale dhe gëzojnë gatimet e famshme të Elbasanit, si tava me pistil, tava e kosit, kabunia dhe gjeli i detit.
Në mëngjes, elbasanasit zgjohen herët dhe me një përkushtim të veçantë hapin dyert për të ftuar të mirat dhe larguar të këqijat.
Dita e Verës ka marrë një rëndësi të madhe edhe në qytetet e tjera të Shqipërisë, si Tirana dhe Përmeti, ku organizohen aktivitete dhe festa të ndryshme, si koncerte, panaire, lojëra dhe karnavale.
