Nga Silvana Kola-Loka
Turpi është një emocion i vetëdijshëm që lind kur një person e percepton një dështim, mangësi ose shkelje të një standardi të rëndësishëm si diçka që reflekton negativisht mbi veten e tij.
Shoqata Amerikane e Psikologjisë (APA) dhe studiues si June Price Tangney e përshkruajnë turpin si një përvojë të dhimbshme që përfshin ndjenja pamjaftueshmërie, ekspozimi ose uljeje të vlerësimit për veten.
Në funksionimin e personalitetit narcisist, kërkimet klinike e identifikojnë turpin si një cenim të drejtpërdrejt të imazhit të tyre për veten.
Siç përshkruhet në literaturën psikiatrike dhe nga ekspertë si Elsa Ronningstam, kërcënimet ndaj imazhit për veten, statusit ose nevojës për admirim mund të aktivizojnë ndjenja të forta turpi, të cilat shpesh menaxhohen përmes reagimeve mbrojtëse që synojnë ruajtjen e një ndjenje të brishtë të vetvetes.
Tek udhëheqësit autokratë, turpi lidhet shpesh me përjetimin e humbjes së kontrollit, cenimit të autoritetit, dobësimit të legjitimitetit ose ekspozimit publik të një dobësie.
Studiues të psikologjisë politike, përfshirë Evelin Lindner, kanë analizuar se si poshtërimi dhe kërcënimet ndaj statusit mund të ndikojnë te liderët për të cilët pushteti, dominimi dhe imazhi publik janë pjesë qendrore e identitetit.
Në këto raste, turpi mund të mos shfaqet si pranim i dobësisë, por si reagim mbrojtës përmes mohimit, ashpërsimit të kontrollit, ndëshkimit të kundërshtimit ose përpjekjes për të rikthyer autoritetin e humbur.
Kostoja e turpit të papërpunuar shpesh transferohet te njerëzit që rrethojnë individin që e mbart atë. Partnerët, familjarët, kolegët, punonjësit dhe qytetarët mund të detyrohen të përballojnë pasojat e përpjekjeve të liderit autokrat për të mbrojtur një imazh të kërcënuar për veten ose për të ruajtur autoritetin.
Kjo barrë mund të shfaqet përmes paqëndrueshmërisë emocionale, heshtjes, frikës për të kundërshtuar, uljes së sigurisë psikologjike, humbjes së autonomisë ose shtypjes së reagimeve të sinqerta.
Në këto mjedise, njerëzit më pranë burimit të turpit mund të përfundojnë duke paguar çmimin e një emocioni që ata nuk e kanë krijuar.
Turpi i mbartur nga një individ me tipare narcisiste ose nga një lider autokrat është, në fund të fundit, një përvojë e brendshme psikologjike që kërkon vetëdije personale, përgjegjësi dhe, kur është e nevojshme, punë terapeutike profesionale.
Ai (turpi) nuk është një barrë që duhet t’u ngarkohet partnerëve, familjarëve, kolegëve, punonjësve ose qytetarëve.
Shërimi i turpit është një proces që i përket hapësirës së duhur të reflektimit dhe trajtimit profesional — jo përmes kontrollit, fajësimit, zvogëlimit të të tjerëve ose përfshirjes së tyre në përpjekjen për t’i shpëtuar atij edhe përmes shpërdorimit të milionave dollarë për aheng në kohë zije…
