Në ditën e 23-të të protestës, mënyra se si kryeministri Edi Rama iu përgjigj zhvillimeve në Tiranë ndryshoi dukshëm.
Në tri javët e para të ‘revolucionit flamingo’, Rama e ndërtoi reagimin e tij publik kryesisht mbi narrativën se protesta nuk ishte thjesht një zhvillim i brendshëm qytetar, por një lëvizje e ndikuar nga faktorë të jashtëm, duke e kornizuar atë si pjesë e një loje më të gjerë gjeopolitike.
Kthesa erdhi pas leximit publik të pesë kërkesave të protestuesve.
Debati, që deri atëherë ishte zhvilluar rreth qëllimeve të protestës, nisi të marrë një tjetër drejtim: nga pyetja “çfarë kërkojnë protestuesit?”, te pyetja “kush janë protestuesit?”.
Rasti Goxhaj: kthesa e parë në narrativë
Në qendër të reagimit u vendos sakaq personi që i lexoi ato.
Dritan Goxhaj u bë protestuesi i parë që Rama përmendi me emër, duke e cilësuar si “zëdhënës të interesave të Iranit” dhe duke risjellë në vëmendje deklarata të tij të mëparshme për Hezbollahun.
Në një reagim të mëvonshëm, kryeministri Edi Rama publikoi një letër të firmosur nga një prej ish drejtuesve të UÇK, Xheladin Gashi, në të cilën hidheshin poshtë pretendimet e Goxhajt, sipas të cilave ai ka qenë luftëtar i UÇK në Kosovë.
Në qëndrimin e tij, Rama e etiketoi Goxhajn “si gjysmë mitoman dhe gjysmë taleban” që sipas tij përdor emrin e UÇK-së për qëllime politike, teksa citonte se, “kemi të bëjmë me një ndërhyrje agresive të Iranit.”
Në vijimin e reagimeve për të kontestuar rolin e tij në protestë, Rama publikoi një tjetër video, në të cilën një person lexoi dokumentin sipas të cilit thuhej se, “Goxhaj dhe i ati i tij, ishin ushtarakë të paguar dhe jo vullnetarë”.
Kryeministri iu referua Goxhajt si ‘komandant me pagesë’ dhe ngriti publikisht pyetjen se në shërbim të kujt po vepronte ai, duke rikthyer narrativën e ndërhyrjes nga faktorë të jashtëm, konkretisht nga Irani.
Ky ndryshim kursi nuk mbeti i kufizuar vetëm te Dritan Goxhaj.
Ikballe Huduti, zgjerimi i narrativës përmes një rasti të ri
Në ditët që pasuan, e njëjta logjikë komunikimi u shtri edhe ndaj figurave të tjera të lidhura me protestën, duke e zhvendosur gjithnjë e më shumë debatin nga kërkesat e saj te identiteti i personave që i artikulonin.
Mes tyre ishte edhe aktivistja nga Kosova, Ikballe Huduti.
Më 25 qershor, në një reagim në Facebook kryeministri Edi Rama publikoi foto të Ikballe Hudutit nga protesta, si dhe një tjetër imazh të saj me ish-presidentin iranian Mahmoud Ahmadinejad.
Rama e përshkroi Hudutin si një figurë që, sipas tij, predikon urrejtje duke e vendosur në qendër të narrativës për ndikime të huaja në protestë. “Shikojini vetë dy fotot. Është i njëjti personazh i ardhur me karvanin e ‘diasporës’ së shtirur, që në emër të Allahut predikon urrejtje, thërret për kryengritje ndaj qeverisë së Shqipërisë, kërkon hakmarrje ndaj Amerikës për vëllaun e vrarë, kasapin e regjimit të Teheranit, gjeneralin famëkeq Kasem Sulejmani. Dhe po, personazhi në krah të saj është Ahmedinegjadi dora vetë, kryeshërbëtori famëkeq i ajatollahëve të errësirës”, shkruante Rama.
Ai e përdori këtë rast për të argumentuar se protestuesit ishin shoqëruar nga individë që, sipas tij, nuk përfaqësonin kërkesat e qytetarëve, por qëndrime politike ekstreme dhe të importuara nga jashtë.
Denoncimi ndaj saj nuk mbeti vetëm në nivelin e retorikës politike pasi qeveria e ktheu atë edhe në një çështje institucionale.
Pasditen e së njëjtës datë, Ministri i Brendshëm, Besfort Lamallari, njoftoi se Ikballe Hudutit i ishte ndaluar hyrja në Shqipëri për 15 vjet, me argumentin se aktiviteti i saj përbënte rrezik për sigurinë kombëtare. Po jo vetëm.
Më herët, kryeministri Edi Rama kishte etiketuar se një nga 13 firmëtarët e kërkesave zyrtare të protestës kishte qenë i proceduar tetë herë për rrahje dhe vjedhje të energjisë.
Ndalimi i përfaqësuesve të VLEN-it në Qafë Thanë
Më 8 korrik, debati për trajtimin e personave të lidhur me protestën u zhvendos edhe në pikën kufitare të Qafë Thanës, ku tre përfaqësues të koalicionit VLEN nga Maqedonia e Veriut, përkatësisht deputeti dhe koordinatori i grupit parlamentar të VLEN-it Bekim Qoku, deputeti Adnan Azizi dhe zëvendëssekretari i përgjithshëm i Qeverisë, Hasim Murtezani, u ndaluan për rreth një orë në pikën kufitare të Qafë Thanës, teksa po udhëtonin drejt Tiranës për t’iu bashkuar protestës.
Sipas një deklarate të VLEN, tre zyrtarët ishin të pajisur me pasaporta diplomatike por nga policia kufitare u është bërë me dije jozyrtarisht se ndaj tyre ekzistonte një ndalesë hyrjeje në Shqipëri.
Megjithatë, sipas VLEN, atyre nuk u është paraqitur asnjë dokument apo vendim ligjor që të justifikonte masën.
Versioni i autoriteteve shqiptare ishte i ndryshëm.
Sipas Policisë Kufitare, tre zyrtarët e VLEN nuk kishin asnjë pengesë për të hyrë në Shqipëri dhe ndalimi lidhej me një person të katërt që udhëtonte me ta, për shkak të parregullsive në dokumentacionin e tij.
Autoritetet shqiptare deklaruan se përfaqësuesit e VLEN ishin të lirë të vijonin udhëtimin, por zgjodhën të ktheheshin bashkë me personin e katërt.
Ngjarja ka sjellë versione të ndryshme mbi atë çfarë ndodhi në pikën kufitare, ndërsa deri në kohën e shkrimit të këtij artikulli nuk ka një reagim zyrtar nga Ministria e Jashtme e Shqipërisë.
Episodi i Qafë Thanës shtoi një tjetër element në debatin mbi përfshirjen e aktorëve jashtë Shqipërisë rreth protestës.
Ndërkohë, qëndrimi i kryeministrit Edi Rama ka vijuar të mbështetet te ideja se protesta, përtej kërkesave të saj fillestare, ka marrë një dimension të gjerë politik, ku sipas tij janë shfaqur bollshëm edhe ndikime të jashtme.
Si e lexon Rama protestën
Pikërisht një ditë më vonë, më 9 korrik, në një intervistë për gazetën italiane Corriere della Sera, kryeministri Edi Rama riktheu një nga linjat kryesore të argumentimit të tij që nga nisja e protestës: idenë se ajo ka ndryshuar natyrë gjatë rrugës.
Sipas Ramës, protesta nisi si një reagim qytetar ndaj çështjeve mjedisore, por më pas mori një dimension politik, duke u shoqëruar, sipas tij, edhe me përfshirjen e faktorëve të jashtëm.
Kryeministri argumentoi se ajo që fillimisht ishte një shqetësim për mbrojtjen e mjedisit u shndërrua sipas tij në një përballje më të gjerë politike ndaj qeverisë, ku referuar tij, janë përfshirë edhe aktorë me interesa jashtë Shqipërisë.
“Me kalimin e javëve protesta ka ndryshuar në thelb. Sot nuk është më vetëm një shqetësim qytetar për mjedisin. Është edhe një protestë politike, e marrë në dorë nga një koalicion opozitash, aktorësh politikë dhe rrjetesh nga jashtë, të cilët kanë një objektiv të përbashkët: të godasin qeverinë. Dhe këtu ekziston edhe një dimension global”, thotë Rama për Corriere.
Ky qëndrim është në vijim të narrativës së ndërtuar prej tij gjatë javëve të para të protestës, ku Rama e ka paraqitur lëvizjen jo vetëm si një shprehje të pakënaqësisë qytetare, por si një terren ku mund të ndërthuren interesa të brendshme politike dhe ndikime të huaja.
“Kudo që shfaqet emri Trump, aktivizohen automatikisht ushtri politike, mediatike dhe digjitale, pro dhe kundër tij. Shqipëria, për shkak të këtij projekti, është shndërruar papritur në një arenë të vogël ku përplasen anti-Trumpistët globalë me Trumpin, ndërsa debati i vërtetë shqiptar mbi mjedisin, zhvillimin dhe ligjin shpesh mbytet nga kjo zhurmë e importuar. Kjo nuk e zhvlerëson asnjë qytetar të sinqertë që proteston. Por unë kam detyrimin të dalloj mes qytetarit që shqetësohet për natyrën dhe fabrikave të histerisë që përpiqen ta përdorin Shqipërinë si skenë për betejat e tyre”, vijon ai.
Kjo intervistë shënoi një rikthim te një tezë që Rama e kishte artikuluar edhe më herët: se protesta nuk mund të lexohej vetëm përmes kërkesave të saj fillestare, por edhe përmes aktorëve dhe ndikimeve që, sipas tij, i kishin dhënë asaj një dimension të ri politik.
Ky qëndrim e zhvendos debatin edhe te efekti që kanë etiketimet ndaj figurave të veçanta të protestës dhe mënyra se si ato ndikojnë në ndarjet brenda opinionit publik.
Analiza
Etiketimet si ‘pro iranian’, ‘ekstremist’, ‘kriminel’ ndaj figurave të caktuara të protestës, sipas analistit politik Mentor Nazarko, kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në mënyrën se si perceptohet lëvizja dhe në thellimin e ndarjeve brenda opinionit publik.
“Është e vërtetë që ndikojnë në polarizim, brenda dhe jashtë protestës”, vëren Nazarko, duke argumentuar se përballë një goditjeje të fortë ndaj legjitimitetit të tij politik, Rama ka zgjedhur të reagojë ashpër ndaj disa prej zërave që janë shfaqur në krye të protestës.
Sipas Nazarkos, kjo qasje do të prodhonte një polarizim edhe më të madh nëse do të ishte i vetmi regjistër komunikimi i kryeministrit.
Megjithatë, ai vëren se Rama ka ndërthurur sulmet ndaj disa figurave me mesazhe dialogu dhe mirëkuptimi ndaj asaj që ai e konsideron si “pjesa e shëndetshme” e protestës.
“Nëse Rama do të fliste vetëm në këtë regjistër sulmues, me siguri polarizimi do të ishte ekstrem, por Rama lëshon edhe mesazhe dialogu, mirëkuptimi me pjesën e shëndetshme, – sipas tij- , të protestës. Është dhe betejë për kohën, ndonëse është e qartë se Rama ka humbur shumë në legjitimitetin e tij”, shprehet Nazarko.
“Më shumë taktikë se sa strategji”
Për analistin Mentor Nazarko, përqendrimi i Ramës te figura të veçanta të protestës nuk duhet lexuar domosdoshmërisht si një strategji e mirëfilltë, por më shumë si një taktikë komunikimi e përdorur në përballje me një lëvizje të gjerë dhe heterogjene.
“Rama është i vetëdijshëm dhe shumë i informuar për masivitetin e protestës, spontanitetin, apo natyrshmërinë e saj, laramaninë apo laraganinë e saj, që është burim kryesor i fuqisë së saj në fakt.
Është një protestë që frymëzohet nga ndenja e pabarazisë së përgjithshme shoqërore, politike, ekonomike, pasojë e padrejtësisë dhe arbitraritetit.
Ndërkohë do të ishte thjeshtëzuese të mos mendoje se në kurrizin e madh popullor, madhështor të protestës që ka këtë lajtmotiv kryesor, të mos kenë hipur për përfitime politike, për destabilizim, aktorë të brendshëm politikë, apo ndërkombëtarë, që nga sheshet e Tiranës, ndërkombëtarizojnë betejat e tyre jashtëshqiptare, me karakter global”, vëren ai për Faktoje.
Në këtë kontekst, Nazarko e vendos qasjen e Ramës brenda një modeli të njohur të komunikimit politik të kryeministrit, i cili zgjedh të përballet drejtpërdrejt me kundërshtarët dhe publikun.
Sipas tij, synimet e kësaj taktike ku evidentohen disa figura të protestës mund të lidhen me disa objektiva:
“Synimet e supozueshme të kësaj taktike ramiane janë: dekurajim i publikut të gjerë, pjesës gri të popullsisë që është në protestë apo e sheh me simpati atë; balancimi i narrativës pozitive të raportuar në mediat ndërkombëtare rreth protestës; konfirmim i pretendimeve të mëparshme si aluzione për ndërhyrje të aktorëve të jashtëm, dekurajim i figurave të sulmuara për rol protagonist; nxitje të përçarjes brenda protestës mes grupeve të ndryshme, properëndimore, me ato sovraniste, proislamike, futje në mendime të kancelarive të përfshira në protestë që janë kritike ndaj tij, etj.”
Përhapja vertikale e narrativës në radhët e PS-së
Në ditët që pasuan, narrativa e Ramës për të “reduktuar” protestën në disa figura të identifikueshme, u përhap vertikalisht edhe brenda radhëve të Partisë Socialiste.
Kryetari i grupit parlamentar i PS-së, Taulant Balla, në një deklaratë për gazetarët pas seancës plenare të 2 korrikut, pretendoi (duke cituar me emër) se një person i denuar me 20 vjet burg dhe i shpallur në kërkim nga autoritetet e drejtësisë kishte qenë i pranishëm në protestë.
Më tej, ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, në një postim në rrjetet sociale identifikoi (gjatë një përplasje verbale me të, diten kur protesta po zhvillohej në Kuvend) kryetaren e PD-se, dega 9, Eda Grimci njëherazi anëtare e sapozgjedhur e kryesisë, duke mbështetur narrativën se tubimi kishte prapavijë politike.
Arsyet
Qasjen e njëjtë të eksponentëve të mazhorancës Nazarko nuk e sheh rastësore, por si pjesë e një përpjekjeje për të mbajtur nën kontroll narrativën publike dhe për të kundërshtuar perceptimin e një kryeministri të vetmuar përballë protestës.
Ai argumenton se përfshirja e figurave të tjera të kabinetit erdhi pas një faze të parë ku Rama u përball vetë me reagimin ndaj protestës dhe e mori në dorë debatin publik.
Sipas tij, kjo ndodhi brenda një modeli komunikimi ku kryeministri, siç ka bërë edhe më herët, tentoi të monopolizojë debatin publik, për mirë apo për keq.
“Kjo qasje krijoi idenë e vetmisë së akullt rreth e rrotull tij dhe të skenarëve se si do të rrëzohej nga brenda”, argumenton analisti.
Në këtë kuptim, sipas Nazarkos, dalja në skenë e figurave të tjera pranë Ramës me të njëjtën qasje shërbeu edhe për të përcjellë një mesazh politik: se kryeministri nuk ishte i izoluar dhe se brenda Partisë Socialiste nuk kishte shenja çarjeje apo tërheqjeje.
“Ansambli pranë tij erdhi në skenë për të akredituar tezën se ai, tabela e qitjes së dhjetëra mijëra individëve në rrjete sociale, nuk është vetëm”, vëren Nazarko. /Megi Iskurti, Faktoje.al
