Sanksionet, paqëndrueshmëria e monedhës dhe presioni afatgjatë mbi siguruesit e kanë bërë të vështirë aksesin në trajtim mjekësor në Iran për vite me radhë.
Tani, lufta e nisur nga SHBA-ja dhe Izraeli duket se e ka thelluar tensionin duke prishur rrugët rajonale të furnizimit, duke dëmtuar pjesë të infrastrukturës shëndetësore të Iranit dhe duke shtuar presion të ri në një treg farmaceutik tashmë të brishtë.
Rezultatet po ndikojnë në jetën e përditshme të shumë iranianëve: nga pacientët që kërkojnë ilaçe në farmaci të shumta e deri te mjekët që shohin njerëz që braktisin recetat që nuk mund t’i përballojnë më.
Zinxhirët e furnizimit dhe sanksionet
Për një vend si Irani, i cili varet nga lëndët e para të importuara dhe ilaçet e prodhuara jashtë vendit për një pjesë të sistemit të tij farmaceutik, vonesat dhe kostot më të larta të transportit ushqehen shpejt në mungesa të brendshme dhe rritje të çmimeve.
Megjithatë, transporti është vetëm një pjesë e problemit. Edhe kur ilaçet teknikisht përjashtohen nga sanksionet, kufizimet bankare dhe të pagesave mund ta bëjnë prokurimin të ngadaltë, të ndërlikuar dhe të kushtueshëm.
Kjo pikë ngërçi financiare ka ndikuar në sektorin farmaceutik të Iranit për vite me radhë. Në kohë lufte, bëhet edhe më dëmtuese. Rritja e çmimeve, zinxhirët e furnizimit të ndërprerë, infrastruktura e dëmtuar dhe tkurrja e fuqisë blerëse po përforcojnë njëra-tjetrën.
Zyrtarët iranianë janë përpjekur të shfaqin qetësi, duke argumentuar se rezervat strategjike dhe prodhimi vendas kanë parandaluar një kolaps të plotë. Por pamja e përshkruar nga pacientët, mjekët dhe figurat e industrisë është më shqetësuese.
Hadi Ahmadi, një zëdhënës i Shoqatës së Farmacistëve Iranianë, ka paralajmëruar se lufta mund të krijojë mungesa të reja në materialet e nevojshme për prodhimin farmaceutik, duke përfshirë aluminin dhe inputet petrokimike.
Edhe aty ku ende ekzistojnë stoqe ilaçesh, prodhimi në të ardhmen mund të bëhet më i vështirë nëse lëndët e para industriale dhe materialet e paketimit bëhen të pakta.
Disa pacientë po heqin dorë
Ndikimi është tashmë i dukshëm në klinika dhe farmaci. Një mjek i përgjithshëm brenda Iranit i tha DW se disa ilaçe janë zhdukur praktikisht që nga lufta, ndërsa të tjera duket se janë të disponueshme vetëm me ndërprerje ose me çmime shumë të fryra.
Një kardiolog në Iran i tha DW se çmimet janë rritur aq shumë sa disa pacientë thjesht ndalojnë së bleri ilaçet që u nevojiten.
Një nga pacientët e tij i tha DW se një farmaci po e mbante në një kasafortë ilaçin antitrombocitik Osvix. Barnat që dikur ishin të pakta tani janë teknikisht të disponueshme, tha pacienti, por aq të shtrenjta sa shumë njerëz nuk mund t’i blejnë.
Këto mund të jenë rrëfime individuale, por së bashku ato pasqyrojnë një model më të gjerë. Kriza nuk kufizohet më vetëm në mjekësinë e rrallë ose shumë të specializuar. Ajo po fillon të ndikojë edhe në trajtimin rutinë.
Njerëzit u larguan duke kërkuar trajtim
Një i afërm i një pacienti të moshuar me diabet në qytetin verior të Rashtit i tha DW se insulina po racionohej dhe shitej me një çmim gjashtëfish më të lartë se java e kaluar.
Një pacient tjetër që ka nevojë për ilaçe të përditshme për një sëmundje kronike i tha DW se ka ilaçe të mjaftueshme vetëm për 18 ditë.
“Për gjashtë javë kam kërkuar farmaci, duke shkuar nga njëra në tjetrën, me shpresën se do ta gjej, dhe çdo herë dëgjoj të njëjtën përgjigje: ‘Nuk e kemi’”, tha ai.
“Më duhet vetëm një ilaç, dhe madje edhe ai ma ka mbushur jetën me stres. Nuk mund ta imagjinoj se çfarë kalojnë njerëzit nëse kanë nevojë për disa ilaçe, ose nëse jetojnë me një sëmundje të rëndë ose të pashërueshme.”
Disa pacientë tani përdorin mediat sociale dhe grupet e mesazheve private për të njoftuar njëri-tjetrin kur një farmaci ka ende një ilaç të caktuar në magazinë.
Dhe para luftës , disa familje mbështeteshin te të afërmit jashtë vendit për të dërguar ilaçe nga vendet fqinje ose Evropa përmes rrjeteve informale. Tani, me kufizime më të rrepta dhe kanale më të dobëta komunikimi, edhe ato mundësi rezervë duket se po mbyllen./DW
