Presidenti Trump vazhdon të kërkojë “plumbin e argjendtë” që do ta ndihmonte të shpallte fitore në Iran.
Gjithçka nisi me kërkesën e tij në fund të marsit që vendi të “HAPË PLOTËSISHT” Strait of Hormuz — mbyllja e së cilës ka çuar në rritje të çmimeve globale të energjisë dhe plehrave kimike — përndryshe do të përballej me shkatërrimin e centraleve të tij energjetike.
Kur kjo nuk funksionoi, ai e përshkallëzoi retorikën, duke kërcënuar se do të zhdukte “një qytetërim të tërë” nëse Irani nuk do të bindjej.
Kur as kjo nuk dha rezultat, ai vuri bast mbi një bllokadë të transportit detar iranian, duke shpresuar se do të shkaktonte aq shumë presion sa regjimi të hiqte dorë nga kontrolli i rrugës ujore.
Dhe meqë edhe kjo nuk solli rezultat, këtë javë, në një përpjekje të re për të thyer kontrollin e Iranit mbi ngushticën, Trump njoftoi një plan — me pak detaje — për të ndihmuar në orientimin e anijeve të bllokuara për të dalë nga kalimi.
Irani u përgjigj me disa raketa dhe dronë. Trump e pezulloi planin pas një dite.
Bindja e Trump se më shumë presion ekonomik apo edhe ushtarak do ta detyrojë Iranin të kapitullonte është thellësisht e gabuar, thonë zyrtarë dhe analistë. Sipas tyre, kjo është një keqlexim i strategjisë, psikologjisë dhe aftësisë së Republikës Islamike për t’u përshtatur.
Qeveria iraniane beson se aktualisht ka epërsinë. Ajo mendon se mund t’i përballojë presionet e reja ekonomike, ashtu si në të kaluarën. Dhe — në mënyrë thelbësore — beson se mund ta bëjë këtë më gjatë sesa Trump mund të përballojë rritjen e çmimeve globale dhe amerikane të benzinës, energjisë dhe plehrave kimike.
Lufta është kthyer në një provë vullneti mes Iranit dhe SHBA-së. Por për Iranin, rreziku është më i madh — gjë që, në një përballje të tillë, i jep një avantazh.
“Një provë vullneti”
Duke vendosur një bllokadë, Donald Trump në thelb po vë bast se kapaciteti i Iran për të magazinuar naftën që prodhon, por nuk mund ta eksportojë, do të shterojë shumë shpejt.
“Nëse nuk e nxjerrin naftën e tyre në treg, e gjithë infrastruktura e tyre e naftës do të shpërthejë,” tha Trump në fund të muajit të kaluar, duke shtuar: “Ata thonë se kanë vetëm rreth tre ditë kohë para se kjo të ndodhë.”
Por ky pretendim — tashmë i provuar i gabuar — mund të bazohet në një llogaritje të gabuar.
Ekspertët e naftës besojnë se Irani ka të paktën disa javë kohë përpara se të detyrohet të ndalojë prodhimin, gjë që mund të shkaktojë dëme të konsiderueshme në infrastrukturë. Por Irani, i cili eksportonte rreth 1.81 milion fuçi naftë në ditë në prill, mund ta ulë prodhimin duke vazhduar njëkohësisht të magazinojë naftë në cisterna bosh ose të vjetra, të cilat mund të mbajnë rreth 2 milion fuçi secila, si dhe të transportojë një pjesë të saj me rrugë tokësore dhe hekurudhore drejt Pakistan. Gjatë mandatit të parë të Trump, Irani e uli prodhimin në rreth 200,000 fuçi në ditë pa shkaktuar dëme të mëdha në infrastrukturën e tij të naftës.
“Irani nuk është aspak afër madje as fillimit të mbylljes së puseve të tij,” tha Brett Erickson i Obsidian Risk Advisors. Sanksionet dhe bllokada do të kenë ndikim, por “nuk ka asnjë skenar të mundshëm ku ato do të prodhojnë rezultatin e nevojshëm brenda një afati të realizueshëm” për Trump. Edhe nëse lufta do të përfundonte sot, tha Erickson, “do të duheshin disa muaj që gjërat të ktheheshin në normalitet.”
“Një kthesë e vogël e fundit?”
Ekspertët janë skeptikë se koha do të punojë në favor të Donald Trump.
“Mund t’i shkaktojmë sigurisht më shumë dëm ekonomisë iraniane, por ata kanë përballuar më shumë presion se çdo ekonomi tjetër në histori, dhe kjo nuk ka sjellë as rrëzimin e regjimit dhe as pozicione më të arsyeshme,” tha Suzanne Maloney, drejtuese e programit të politikës së jashtme në Brookings Institution.
“Mendoj se Presidenti Trump nuk e kupton realisht çfarë i shtyn iranianët,” më tha Sanam Vakil, drejtuese e programit për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Chatham House. “Ata nuk marrin vendime bazuar në PBB-në e tyre, sepse nëse do të ishte kështu, do të kishin bërë një marrëveshje vite më parë.”
Në fakt, qëndrimet e Iran janë ashpërsuar gjatë luftës. Por taktikat e Trump nuk kanë ndryshuar. “Në çdo moment kur presioni nuk ka dhënë rezultatin e synuar, ai ka kërkuar një mjet të ri shtrëngimi që besonte se do të sillte në mënyrë magjike fitoren,” tha Ali Vaez nga International Crisis Group. “Ai gjithmonë beson se është vetëm një kthesë e vogël larg suksesit.”
Nuk është se strategjitë e SHBA-së nuk po shkaktojnë dhimbje — ato po. Por Irani është një shtet aq autoritar sa mekanizmat politikë që mund të shtynin drejt kompromisit thjesht nuk ekzistojnë, sipas Maloney.
Nga ana tjetër, Trump përballet me zgjedhjet e mesmandatit në vjeshtë. Dhe ka një kufi se sa shumë barrë janë të gatshëm të përballojnë votuesit.
