Përshkrimet e Sirisë kanë ndryshuar shumë gjatë vitit të kaluar. Nga një shtet shumë i përgojuar, sponsor i terrorizmit, në një vend të shkatërruar nga lufta civile, në — tani — një qendër e mundshme energjie që lidh Lindjen e Mesme dhe Evropën, një qendër që mund të ndihmojë në shpëtimin e botës nga ndikimet inflacioniste të bllokadës së Ngushticës së Hormuzit.
Përshkrimi pozitiv ka ardhur për shkak të luftës aktuale me Iranin . Pasi Izraeli dhe SHBA-të sulmuan Iranin në fund të shkurtit, Irani mbylli Ngushticën e Hormuzit , një nga rrugët ujore më të rëndësishme në botë për transportin e naftës bruto nga Iraku, Arabia Saudite, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Siria tani po e paraqet veten si një alternativë të mundshme për prodhuesit e naftës dhe gazit që nuk kanë asnjë mënyrë për të nxjerrë mallrat e tyre në treg. Vendndodhja e vendit në mes të rajonit dhe një politikë e jashtme që e ka mbajtur qëllimisht jashtë luftës së Iranit do të thotë se ideja është pritur me entuziazëm.
Në disa aspekte, ideja tashmë është duke u zbatuar. Në fillim të prillit, Siria dhe Iraku rihapën kufirin e tyre në mënyrë që tankerët irakianë të naftës të mund të shkonin drejt porteve të Mesdheut.
Në mesin e prillit, media me seli në Londër, Al Majalla, pa një dokument të rrjedhur që i atribuohej Tom Barrack, të dërguarit special të SHBA-së në Siri, në të cilin edhe ai mbështeste një ‘urë tokësore përmes Sirisë’. Barrack, raportoi Al Majalla, po i referohej mijëra kilometrave tubacioneve, të cilat mund të lidhnin shtetet e Gjirit dhe Irakun me tregjet evropiane.
‘Neutralitet strategjik’
Kjo është vetëm një mënyrë se si Siria po përfiton nga një pozicion që vëzhguesit e kanë përshkruar si ‘neutralitet strategjik’ në luftën e Iranit.
Qeveria e përkohshme e Sirisë përbëhet nga grupe rebele që rrëzuan diktatorin e hershëm të vendit, Bashar Assad, në fund të vitit 2024. Irani dhe grupe të ndryshme të ndërmjetme në rajon, siç është Hezbollahu i Libanit, mbështetën regjimin e Asadit dhe luftuan kundër grupeve rebele.
‘Autoritetet e reja në Damask erdhën në pushtet me një shqetësim mbizotërues: të parandalonin që Siria të bëhej përsëri një front për konfliktet rajonale’, tha në një diskutim në mars Kheder Khaddour, një studiues jorezident në Qendrën Carnegie për Lindjen e Mesme në Bejrut . ‘Kjo është arsyeja pse, që kur filloi konflikti me Iranin, autoritetet siriane janë përqendruar më shumë në menaxhimin e pasojave të atij konflikti sesa në përfshirjen e drejtpërdrejtë në të.’
Që kur erdhën në pushtet, autoritetet e përkohshme të Sirisë janë distancuar nga Irani duke përforcuar kufijtë e tyre dhe duke ndaluar kontrabandën e armëve, parave të gatshme dhe drogës drejt grupeve të ndërmjetme të sponsorizuara nga Irani në Irak dhe Liban.
Për më tepër, ndryshe nga Iraku, Siria nuk paraqiti një ankesë zyrtare në Kombet e Bashkuara në lidhje me përdorimin e hapësirës ajrore të saj nga SHBA-të dhe Izraeli për të sulmuar Iranin, vuri në dukje në një analizë të marsit Samy Akil, një bashkëpunëtor jo-rezident në Institutin Tahrir për Politikat e Lindjes së Mesme . Kjo është interpretuar nga disa si miratim sirian i fushatës kundër Iranit, thotë ai.
Por, siç vazhdoi Akil, ‘pozicioni i Sirisë duket më pak një zgjedhje sesa një domosdoshmëri… Riintegrimi i saj ndërkombëtar, lehtësimi i sanksioneve dhe financimi i rindërtimit varen të gjitha nga ruajtja e besueshmërisë me Uashingtonin dhe shtetet e Gjirit.’
Presidenti i përkohshëm i Sirisë, Ahmad al-Sharaa, ka qenë gjithashtu në një lloj ofensive diplomatike, gjatë së cilës ai ka theksuar rregullisht se sa i dobishëm mund të jetë vendi i tij.
Në Lindjen e Mesme, ai ka folur për mekanizmat rajonalë të koordinimit të sigurisë dhe një dhomë të përbashkët operacionesh me shtetet e Gjirit.
Ai udhëtoi gjithashtu në Evropë, përfshirë Gjermaninë. ‘Siria është një qendër strategjike midis Evropës, shteteve të Gjirit dhe Indo-Paqësorit’, tha Ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul pas vizitës së presidentit të përkohshëm sirian në Berlin në mars.
Në fund të prillit, Komisioni Evropian propozoi që BE-ja të rifillojë marrëveshjen e bashkëpunimit të vitit 1978 me Sirinë. Më 11 maj, blloku pritet të zhvillojë një dialog politik të nivelit të lartë me autoritetet siriane.
‘Fushata diplomatike e intensifikuar e ndjekur nga al-Sharaa që nga fillimi i luftës… sugjeron një përpjekje për të shfrytëzuar luftën për ta paraqitur Sirinë si një aktor konstruktiv dhe të vlefshëm’, konfirmoi në një konferencë në fund të marsit Carmit Valensi, një studiues i lartë në Institutin Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare.
Shumë mundësi
Ekzistojnë edhe mundësi ekonomike. Përveç planit për të lehtësuar eksportet e naftës, Siria është në bisedime me kompani të mëdha ndërkombëtare të energjisë në lidhje me eksplorimin e naftës dhe gazit. Trafiku rrugor dhe hekurudhor midis Irakut, Sirisë dhe Jordanisë mund të rritet, ashtu si edhe korridoret logjistike dhe rrjetet e energjisë elektrike.
Siria mund të luajë gjithashtu një rol të rëndësishëm në shtrimin e kabllove dixhitale dhe të telekomunikacionit tokësore.
Në prill, Irani paralajmëroi se kabllot e telekomunikacionit nëndetëse që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit mund të jenë gjithashtu të cenueshme ndaj sulmeve. Në shkurt, Arabia Saudite tha se do të preferonte të vendoste kabllo me fibra optike për atë që njihet si Korridori Lindje-Mesdhe (EMC) me Greqinë, përmes Sirisë në vend të Izraelit, siç ishte planifikuar fillimisht.
Edhe pse tingëllon optimiste, vëzhguesit theksojnë se nëse qeveria e re siriane do t’i shfrytëzojë të gjitha këto mundësi do të varet nga zgjidhja e disa çështjeve mjaft të mëdha rreth tranzicionit të vendit nga diktatura dhe lufta civile.
‘Interesi për investime është real’, shkroi gazetari sirian Mazen Ezzi javën e kaluar për The Amargi , një media online e fokusuar në Lindjen e Mesme dhe me seli në qytetin e Leipzigut në Gjermaninë lindore. ‘Por kjo mbetet e varur nga stabiliteti politik, qartësia rregullatore, garancitë e sigurisë dhe rehabilitimi i infrastrukturës bazë.’
Qeverisja e brishtë dhe një sistem financiar i paqëndrueshëm, kërcënimet e sigurisë për shkak të tensioneve të komunitetit në Siri ose aktorët ekstremistë si grupi ‘Shteti Islamik’ mund të shkaktojnë probleme. Një pjesë e madhe e infrastrukturës së nevojshme ose nuk ekziston ose duhet të modernizohet, thonë ekspertët e sektorit. Përveç kësaj, ka shumë municione të pashpërthyera që ende duhet të pastrohen.
Jashtë vendit, ka presion nga shtete të tilla si Irani, Izraeli dhe Rusia, rivalitete më të mëdha gjeopolitike në tregun e energjisë dhe mundësinë që vendet e tjera të tranzitit të mos i përqafojnë planet e Sirisë. Ekziston gjithashtu konkurrencë nga rrugët alternative që anashkalojnë Sirinë.
Për momentin, Siria po kalon vështirësi në gjenerimin e energjisë së mjaftueshme vetëm për popullin e saj, e lëre më të transportojë me efikasitet naftë dhe gaz në vendet e tjera, theksoi Karam Shaar Advisory , një kompani konsulence e specializuar në ekonominë e Sirisë.
‘Potenciali i Sirisë si një qendër energjie ka rifituar vëmendjen’, shkruan studiuesit në fund të marsit. Por, argumentuan ata, ‘duhet bërë një dallim kritik midis një qendre tranziti dhe një shteti tranziti. Një qendër formëson rrugët, çmimet dhe diversifikimin. Një shtet tranziti thjesht pret infrastrukturën e përcaktuar nga aktorë të jashtëm. Diskursi zyrtar [sirian] … aspiron për të parën. Megjithatë, realitetet aktuale sugjerojnë të dytën.’
Lufta e Iranit ka krijuar padyshim një hapje strategjike për Sirinë, u pajtua në një analizë të prillit Haid Haid, një bashkëpunëtor i lartë jo-rezident në Iniciativën Arabe për Reformën me seli në Paris . Por nuk ka garanci se këto do të funksionojnë, argumentoi ai. ‘Pa reforma të qëndrueshme, qeverisje të përmirësuar dhe një mjedis të besueshëm investimi, rishfaqja e Sirisë si një korridor rajonal rrezikon të mbetet e pjesshme dhe e përkohshme’, përfundoi Haid. /DW
