Shtetet e Bashkuara po përfshihen gjithnjë e më shumë në një konflikt në Lindjen e Mesme, bankat qendrore po përpiqen me dëshpërim të mbajnë nën kontroll inflacionin dhe bota po përballet me një goditje energjetike që mund të paralizojë ekonominë globale. Ka shumë mënyra në të cilat situata aktuale i ngjan fillimit të viteve 1970.
Megjithatë, tashmë është e qartë se ekziston edhe një ndryshim i rëndësishëm midis asaj kohe dhe sot. Ndërsa gjysmë shekulli më parë karteli i naftës OPEC po fitonte fuqi, me vendimin tronditës të së martës nga Emiratet e Bashkuara Arabe për t’u larguar nga grupi, është e qartë se ai po shpërbëhet.
Në realitet, SHBA po rimerr kontrollin mbi industrinë e karburanteve fosile – dhe kjo ka një rëndësi të madhe gjeopolitike.
Në rrjetet sociale, komentatorët më të mprehtë tashmë po e quajnë këtë “UAExit”. Grupi i shteteve të Gjirit që përfshin Dubain dhe Abu Dhabin njoftoi sot se po largohet nga karteli që për dekada ka dominuar furnizimin me naftë. Pas 60 vitesh, Emiratet e Bashkuara Arabe do të rimarrin kontrollin mbi prodhimin e tyre. Nuk është e vështirë të kuptohet pse. Për vite me radhë, Emiratet kanë qenë të pakënaqura me kuotat që karteli u imponon anëtarëve, të cilat kanë kufizuar prodhimin dhe i kanë penguar të maksimizojnë të ardhurat nga rezervat e tyre të mëdha të naftës dhe gazit.
Edhe më seriozisht, ata kanë nevojë urgjente për para. Pas luftës me Iranin, industria e turizmit është rrënuar, duke lënë hotelet dhe avionët gjysmë bosh; emigrantët që kryenin shumicën e punëve janë kthyer në vendet e tyre; dhe, duke qenë se askush nuk dëshiron të blejë një apartament që mund të goditet nga një dron iranian në çdo moment, çmimet e pronave janë në rënie të lirë.
Modeli ekonomik që e ka bërë Gjirin një nga rajonet më të pasura në botë është shembur papritur. Ata do të duhet të shesin sa më shumë naftë dhe gaz vetëm për të mbijetuar, e jo më për t’u zgjeruar.
“U duhet të kenë më shumë autonomi mbi prodhimin e naftës,” argumentoi Amena Bakr, analiste në Energy Intelligence. “Vendi dëshiron të rrisë kapacitetin e prodhimit dhe ta përdorë atë, në vend që ta mbajë të kufizuar, veçanërisht pas përfundimit të luftës.”
Largimi i Emirateve mund të rezultojë një goditje fatale për kartelin. Emiratet përbënin rreth 10 për qind të prodhimit total të OPEC-ut, duke qenë prodhuesi i tretë më i madh pas Iranit dhe Arabisë Saudite. Ato prodhonin rreth 3 milionë fuçi në ditë sipas kuotës, por kanë kapacitet ta rrisin këtë në 5 milionë shumë shpejt sapo të dalin nga sistemi. Sapo transporti drejt tregjeve kryesore në Evropë dhe Azi të normalizohet, prodhimi do të rritet ndjeshëm.
Dhe nuk janë vetëm Emiratet që mund të furnizojnë botën me naftë më të lirë. Venezuela, që ka rezervat më të mëdha në botë, është ende anëtare e OPEC-ut, por industria e saj u shkatërrua nga keqmenaxhimi dhe korrupsioni. Pas rrëzimit të regjimit aktual dhe afrimit me SHBA, është e mundur që edhe ajo të largohet nga karteli ndërsa rindërton industrinë e saj.
Ndërkohë, SHBA duket se po e dobëson OPEC-un në mënyrë sistematike. Nuk ka kuptim të operosh si kartel nëse nuk kontrollon pjesën më të madhe të furnizimit global – dhe kjo nuk është më e vërtetë për OPEC-un. Me rritjen e prodhimit përmes teknologjisë së frakturimit, SHBA është bërë prodhuesi dhe eksportuesi më i madh i naftës në botë. Rusia, Kanadaja dhe Kina gjithashtu nuk janë pjesë e kartelit. Brenda pak vitesh, OPEC mund të përfaqësojë vetëm një pjesë të vogël të prodhuesve kryesorë globalë.
Si përqindje e prodhimit global, OPEC tashmë ka rënë në rreth 36 për qind, dhe me largimin e Emirateve kjo mund të zbresë afër 30 për qind. Kjo do të thotë se vende si Arabia Saudite apo Iraku nuk do të jenë më në gjendje të diktojnë çmimet globale si më parë.
Në përfundim, industria globale e karburanteve fosile po kalon nën një ndikim gjithnjë e më të madh amerikan, në një mënyrë që nuk është parë prej dekadash. Shtëpia e Bardhë mund të ndikojë ndjeshëm në çmimet e naftës, furnizimin dhe stabilitetin energjetik global.
Edhe pse në afat të mesëm energjitë e rinovueshme mund të zëvendësojnë karburantet fosile, për momentin një gjë është e qartë: epoka e dominimit të OPEC-ut po i afrohet fundit, dhe SHBA është shndërruar në superfuqinë kryesore energjetike në botë.
