Njoftimi për një armëpushim dyjavor mes Iranit, Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara e ka pezulluar luftën, pas 40 ditësh sulmesh dhe kundërsulmesh intensive. Si gjithmonë, civilët kanë qenë ata që kanë vuajtur më së shumti nga lufta. Mijëra janë vrarë ose plagosur dhe shumë të tjerë janë zhvendosur. Shtëpi, infrastrukturë dhe mjete jetese janë shkatërruar — në Iran, në Izrael dhe në mbarë rajonin.
Pavarësisht armëpushimit me Iranin, Izraeli ka vazhduar fushatën e tij ushtarake kundër Hezbollahut të mbështetur nga Irani në Liban. Vetëm disa orë pasi u shpall armëpushimi, Izraeli kreu sulmet më të rënda ndaj vendit fqinj që nga intensifikimi i konfliktit me Hezbollahun muajin e kaluar.
Lufta nuk ka fitues. Por konfliktet e riformësojnë politikën globale. Ato ndikojnë në aleancat, tregjet e energjisë dhe influencën globale. Duke e parë luftën me Iranin nga kjo perspektivë, shihet qartë se si balancat e pushtetit po riformatohen përtej Lindjes së Mesme.
Irani: regjimi nën presion, por ende qendron në këmbë
Irani ka qenë në qendër të konfliktit. Që nga 28 shkurti, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë kryer sulme të rënda ajrore kundër objektivave ushtarake dhe infrastrukturës energjetike. Sipas grupit për të drejtat e njeriut HRANA me seli në SHBA, më shumë se 3.600 persona janë vrarë në Iran. Ky numër përfshin udhëheqësin suprem Ajatollah Ali Khamenei dhe shumë figura të tjera të larta politike dhe ushtarake, por gjithashtu edhe 165 persona në një shkollë vajzash, shumica prej tyre fëmijë. Pavarësisht humbjes së udhëheqjes së tij, thelbi i sistemit politik të Iranit mbetet i paprekur.
“Nuk ka asnjë lëvizje drejt ndryshimit të regjimit,” i tha DW‑së analisti politik amerikan dhe president i Eurasia Group, Ian Bremmer. “Nuk ka asnjë lëvizje drejt shpëtimit të popullit iranian, gjë që, të paktën në ditët e para të konfliktit, presidenti Trump thoshte se ishte një qëllim.”
Në përgjigje, regjimi iranian ndërmori një hap me rrezik të lartë. Ai në mënyrë efektive bllokoi Ngushticën e Hormuzit për trafikun detar, duke lejuar përdorimin e saj vetëm për disa vende. Ky është një kanal i ngushtë detar përmes të cilit kalon rreth një e pesta e furnizimit global me naftë. Ky veprim rriti çmimet globale të naftës dhe shtoi presionin ndaj Shteteve të Bashkuara dhe aleatët e tyre.
Strategjia dha rezultat. Teherani arriti të sigurojë një armëpushim pa pranuar humbjen. Qeveria mund ta paraqesë armëpushimin si provë se i rezistoi Shteteve të Bashkuara dhe gjithë fuqisë së tyre ushtarake. Presidenti amerikan Donald Trump ka pranuar planin 10‑pikësh të Iranit si bazë për bisedime. Regjimi iranian ka mbijetuar dhe ka fituar kohë për të tentuar ta formësojë fazën e ardhshme në kushte më të favorshme.
Shtetet e Bashkuara: fitore ushtarake, kufizime politike
Presidenti Trump e ka quajtur rezultatin një “fitore totale dhe të plotë”.
Shumë analistë nuk bien dakord.
“Ata kanë arritur disa objektiva,” i tha DW‑së Ian Bremmer. “Nëse shikoni dëmet e shkaktuara ndaj kapaciteteve ushtarake të Iranit, aftësive të tij balistike konvencionale dhe kapaciteteve detare, një pjesë e madhe e tyre është degraduar rëndë.”
Edhe pjesë të programit të tij bërthamor janë dëmtuar rëndë. Kjo ka rëndësi për Uashingtonin, i cili thotë se ndalimi i Iranit nga sigurimi i armëve bërthamore ishte një objektiv kyç.
Por SHBA‑ja ka pësuar gjithashtu humbje. Sulmet iraniane dëmtuan ose shkatërruan sisteme radari dhe avionë me vlerë miliarda dollarë. Reputacioni i saj si mbrojtëse e aleatëve të Gjirit është dëmtuar seriozisht, pasi Irani goditi fqinjët e tij — jo vetëm bazat amerikane, por edhe infrastrukturë kyçe. Marrëdhëniet me Evropën dhe NATO‑n u tensionuan nga fakti që Uashingtoni e nisi luftën pa u konsultuar me aleatët e tij. Armëpushimi ka ndalur sulmet ndaj forcave amerikane dhe, për momentin, ka ulur rrezikun e një lufte më të gjerë rajonale, një prioritet kryesor për SHBA‑në. Pritet që Ngushtica e Hormuzit të rihapet, duke lehtësuar presionin mbi tregjet e naftës.
Uashingtoni do të kthehet në tryezën e negociatave me Iranin, aty ku ndodheshin në fillim të luftës. Megjithatë, SHBA‑ja nuk e ka ndryshuar qendrimin e Iranit në mënyrën që synonin, ndërsa kostoja për reputacionin e tyre ndërkombëtar mbetet ende për t’u parë.
Izraeli: fitore taktike, rreziqe afatgjata
Izraeli ka dobësuar kapacitetet ushtarake të Iranit. Ai ka treguar se mund të godasë shumë përtej kufijve të tij dhe vazhdon të gëzojë mbështetje të fortë nga SHBA‑të.
Në të njëjtën kohë, lufta nxori në pah dobësi. Raketat iraniane vendosën mbrojtjen ajrore të Izraelit nën presion të vazhdueshëm dhe disa prej tyre depërtuan, duke vrarë më shumë se 30 persona. Kërcënimi nga Irani dhe aleatët e tij rajonalë mbetet.
Fawaz Gerges nga London School of Economics i tha DW‑së se Izraeli mund të dalë nga lufta “shumë më i dobët”. Ai argumenton se dëmi diplomatik ka gjasa të jetë i konsiderueshëm, veçanërisht në fqinjësinë e tij — shtetet e Gjirit tani kanë më pak gjasa të thellojnë lidhjet me Izraelin.
Kina: përfituese afatgjatë
Kina ka gjasa të përfitojë në afat të gjatë. SHBA‑ja ka zhvendosur shumë mjete ushtarake në Lindjen e Mesme për të mbrojtur lundrimin pranë Ngushticës së Hormuzit. Kjo lë më pak burime për rajonin Indo‑Paqësor, ku Uashingtoni dhe Pekini konkurrojnë për ndikim.
“Kina përfiton jo vetëm sepse SHBA-ja është më pak e përqendruar në mjedisin ushtarak aziatik, por edhe sepse Shtetet e Bashkuara shihen si shumë më pak të besueshme nga vetë aleatët e tyre,” tha Bremmer. “Dhe kjo do të thotë se Kina, në krahasim, shihet si një aktor relativisht i qëndrueshëm.”
Pekini bëri thirrje për përmbajtje gjatë gjithë luftimeve dhe e mirëpriti armëpushimin. Ai u paraqit si një aktor global i përgjegjshëm, duke mbrojtur njëkohësisht interesat e tij ekonomike.
Kina blen më shumë se 80% të eksporteve të naftës së Iranit, shpesh me çmime të ulura. Por kohët e fundit ajo ka krijuar rezerva të mëdha energjetike, gjë që i mundëson të përballojë luhatjet e çmimeve më mirë se shumë rivalë.
Rusia: përfitime nga destabilizimi
Lufta e ka ndihmuar Rusinë në disa mënyra. Rritjet e çmimeve të energjisë rritën të ardhurat e Moskës në një kohë kur buxheti i saj ishte nën presion për shkak të luftës në Ukrainë. Sanksionet u lehtësuan përkohësisht, ndërsa vendet kërkonin burime alternative nafte.
Edhe pse çmimet kanë rënë që nga armëpushimi, një përfitim tjetër mbetet: vëmendja globale është larguar nga lufta e Rusisë në Ukrainë.
Për më tepër, “Shtetet e Bashkuara kanë zhvendosur një pjesë të madhe të kapaciteteve të tyre ushtarake në Gjirin Persik. Kjo do të thotë se sistemet e armëve që u nevojiten ukrainasve thjesht nuk do të jenë të disponueshme,” tha Bremmer.
E megjithatë, Irani është një vend mik, një nga të paktët që kanë mbetur në rajon, ndaj dobësimi i tij përbën një humbje për Rusinë.
Shtetet e Gjirit: përfitime të përziera me ekspozim ndaj rrezikut
Sulmet iraniane goditën Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vende të tjera të Gjirit. U dëmtuan objekte energjetike me vlerë miliarda dollarë dhe u trondit ndjesia e tyre e sigurisë.
Megjithatë, disa vende përfituan gjithsesi. Arabia Saudite anashkaloi Ngushticën e Hormuzit dhe arriti të mbante në qarkullim një pjesë të madhe të naftës së saj përmes Tubacionit Lindje‑Perëndim drejt Detit të Kuq.
“Buxheti i Arabisë Saudite në fakt duket shumë premtues, sepse ata po nxjerrin shumë energji në treg dhe po e shesin me një çmim shumë të lartë,” tha Bremmer.
Të tjerët ishin më të ekspozuar. Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) varen shumë nga punëtorët dhe investitorët e huaj. “90% e mbi 10 milionë banorëve të EBA‑së janë emigrantë,” tha Bremmer. “Dhe ata duhet të ndihen të sigurt se ky është një vend i sigurt për ta.”
Frika nga pasiguria ka dëmtuar imazhin e tyre si strehë të sigurta — një shtyllë kyçe e modelit të tyre ekonomik.
Evropa: kosto e lartë ekonomike dhe frikë nga pasoja të mëtejshme
Çmimet më të larta të energjisë goditën familjet dhe industrinë në Evropë, ashtu si në shumë pjesë të tjera të botës. Ndërprerjet në transportin detar ndikuan tregtinë dhe presionet nga inflacioni u rritën, në një kohë kur shumë ekonomi evropiane ndodheshin nën tension.
Situata ka thelluar përçarjet brenda aleancave tradicionale. Qeveritë evropiane refuzuan të mbështesin operacionet ushtarake të SHBA‑së. Disa gjithashtu nuk lejuan përdorimin e hapësirës ajrore për misione sulmuese. Presidenti Trump reagoi duke kërcënuar sërish se do ta tërhiqte SHBA‑në nga NATO — një skenar që shumë evropianë e kanë frikë.
Pakistani: moment diplomatik
Pakistani luajti një rol qendror në ndërmjetësimin e armëpushimit dhe tani pritet të ndërmjetësojë bisedime të mëtejshme.
Për kryeministrin Shehbaz Sharif, ky është një sukses i madh diplomatik. Pakistani ka lidhje si me Uashingtonin ashtu edhe me Teheranin dhe për javë të tëra ka përcjellë në heshtje mesazhe midis tyre.
Rezultati e ka forcuar rolin e Pakistanit si një ndërmjetësues i rëndësishëm rajonal. Rivali i tij, India, qëndroi në hije dhe është goditur rëndë nga rritja e çmimeve të energjisë. /DW
