Shqipëria ka në letër një rrjet prej 59 stacionesh për monitorimin e ajrit urban, por aktualisht monitorimi është kryer vetëm në 9 stacione, të përqendruara kryesisht në Tiranë dhe disa qytete të mëdha. Kjo diferencë mes kapacitetit të projektuar dhe atij real e bën vitin 2026 një test të rëndësishëm për zbatimin efektiv të sistemit të monitorimit të mjedisit.
Për vitin 2026, qeveria ka miratuar Programin Kombëtar të Monitorimit të Mjedisit, një dokument që në letër premton matje sistematike të ajrit, ujit, tokës dhe biodiversitetit në të gjithë territorin. Por, në thelb, a do të funksionojë realisht rrjeti i monitorimit dhe a do të bëhen publike të dhënat me transparencë të plotë?
Sipas programit, monitorimi i ajrit urban do të përfshijë ndotësit kryesorë si PM10, PM2.5, benzeni, oksidet e azotit, dioksidi i squfurit, ozoni dhe monoksidi i karbonit, si dhe metalet e rënda si plumbi, arseniku etj.
Në fushën e zhurmave, rrjeti kombëtar përbëhet nga 67 stacione monitorimi, ndërsa aktualisht monitorohen 11 qendra urbane me 43 stacione. Matjet do të kryhen me cikël 14 ditor dhe 24 orë për të vlerësuar ekspozimin e popullsisë ndaj niveleve akustike ditën dhe natën.
Programi përfshin edhe monitorimin e ujërave sipërfaqësore, liqeneve, lagunave, ujërave bregdetare dhe ujërave nëntokësore, me tregues si përqendrimi i lëndëve të ngurta të tretura dhe pezull, oksigjeni i tretur, fosfori total, metalet e rënda dhe substancat prioritare sipas legjislacionit në fuqi. Për ujërat sipërfaqësore përcaktohet frekuencë monitorimi periodike sipas baseneve dhe tipologjisë së ujit.
Në program përfshihet gjithashtu inventari vjetor i shkarkimeve në ajër sipas sektorëve të ekonomisë, përfshirë industrinë, energjinë, transportin dhe shërbimet, në përputhje me metodologjitë ndërkombëtare të konventës për ndotjen ndërkufitare të ajrit. Do të monitorohen edhe shkarkimet e gazeve me efekt serrë për periudhën 2020 deri në 2030.
Dokumenti përfshin monitorimin e biodiversitetit dhe pyjeve, përfshirë rrjetin e sipërfaqeve provë për specie të kërcënuara, monitorimin e shpendëve migratorë, faunës së egër dhe zonave të mbrojtura, si dhe monitorimin e zonave me përqendrime të larta të kimikateve dhe metaleve të rënda.
Një element tjetër i rëndësishëm është se të dhënat e mbledhura do të përpunohen dhe do të pasqyrohen në Raportin e Gjendjes së Mjedisit për vitin përkatës, duke shërbyer si bazë për raportim ndaj Agjencisë Europiane të Mjedisit dhe për hartimin e politikave kombëtare./ Monitor
