Raporti i Bankës Botërore për Shqipërinë vlerëson se tarifat prindërore, tashmë pothuajse dyfish krahasuar me nivelet e vitit 2016, përfaqësojnë midis 4 dhe 11 për qind të pagës minimale dhe kontribuojnë në financimin e ECEC (Edukimi dhe Kujdesi për Fëmijërinë e Hershme).
Sipas raportit, çdo Këshill i Njësisë së Vetëqeverisjes Vendore i përcakton tarifat individualisht, ku pagesat mbulojnë kryesisht kostot e ushqimit në bazë të pjesëmarrjes, të llogaritura për 22 ditë të plota në muaj. Tarifat mujore variojnë nga 1,500 lekë (rreth 15 euro) deri në 4,400 lekë (rreth 44 euro), pa një lidhje të qartë midis nivelit të tarifave dhe zhvillimit ekonomik ose madhësisë së bashkisë.
Me pagën minimale mujore në Shqipëri të vendosur në 40,000 lekë (2025), tarifat prindërore për shërbimet ECEC përfaqësojnë midis 4 për qind dhe 11 për qind të kësaj shume, në varësi të bashkisë. Mesatarisht, prindërit paguajnë 1,940 lekë në muaj, që përfaqëson afërsisht 5 për qind të pagës minimale.
Që nga viti 2016, kontributet nga tarifat prindërore janë pothuajse dyfishuar. Në vitin 2023, kontributet kombëtare nga tarifat prindërore arritën në 175 milionë lekë, duke reflektuar një rritje prej 63 për qind krahasuar me vitin 2016, me një normë mesatare vjetore rritjeje prej 12 për qind.
Brenda mesatares kombëtare, ekzistojnë pabarazi të ndjeshme të tarifave midis bashkive. Në vitin 2023, Poliçani regjistroi tarifën më të lartë prej 4,400 lekësh, një nivel dukshëm më i lartë se ai në Tiranë, kryeqytet. Megjithatë, të ardhurat nga tarifat prindërore kanë rënë në nëntë bashki (Krujë, Librazhd, Tropojë, Sarandë, Patos, Kavajë, Delvinë, Mallakastër dhe Kuçovë), kryesisht për shkak të rënies së numrit të fëmijëve të regjistruar. Bashkitë e Mallakastrës dhe Korçës kanë përjetuar rritjet më të ndjeshme të tarifave që nga viti 2016, me rritje përkatësisht prej 1,800 lekësh dhe 1,298 lekësh.
Këto diferenca nxjerrin në pah pabarazitë në përballueshmërinë e shërbimeve, duke rezultuar në shpenzime më të larta direkte nga xhepi për familjet në disa zona. Disa këshilla bashkiake subvencionojnë tarifat e çerdheve për familjet që përfitojnë ndihmë ekonomike, ndërsa Himara ofron shërbime çerdheje falas.
Përqindja e kostove të ECEC të mbuluara nga tarifat prindërore ka rënë, duke rritur varësinë nga buxhetet e njësive të vetëqeverisjes vendore. Pjesa e kostove totale të shërbimeve ECEC e financuar nga tarifat prindërore u ul nga 13.5 për qind në vitin 2016 në 9.9 për qind në vitin 2023. Ky ndryshim pasqyron një varësi në rritje nga buxhetet bashkiake për financimin si të kostove operative, ashtu edhe të investimeve për shërbimet ECEC, shprehet në raport.
Shpenzimet për fëmijë janë rritur vazhdimisht, me një rritje mesatare vjetore prej 5 për qind, por ekzistojnë pabarazi të ndjeshme midis bashkive. Në vitin 2023, shpenzimet për fëmijë u rritën me 41 për qind (një rritje prej 58,237 lekësh) krahasuar me vitin 2016, duke arritur në një total vjetor prej 200,381 lekësh (afërsisht 170 dollarë amerikanë në muaj). Kjo rritje e qëndrueshme pasqyron angazhimin financiar në rritje të qeverive vendore ndaj shërbimeve ECEC.
Raporti vëren se ekzistojnë pabarazi të konsiderueshme në shpenzimet për fëmijë midis bashkive, të cilat ndikojnë në cilësinë dhe aksesueshmërinë e shërbimeve. Në vitin 2023, vetëm gjashtë bashki: Bulqizë, Kukës, Shkodër, Himarë, Mallakastër dhe Mat reduktuan shpenzimet për fëmijë krahasuar me vitin 2016. Uljet më të mëdha u vunë re në Mat (ulje prej 119,000 lekësh) dhe Mallakastër (ulje prej 117,000 lekësh), duke nxjerrë në pah mospërputhje në shpërndarjen e burimeve. Këto variacione tregojnë se fëmijët në bashki të ndryshme përfitojnë nivele të ndryshme shërbimi, duke ndikuar potencialisht në cilësinë e përgjithshme të programeve ECEC.
Banka Botërore thekson se variacioni i lartë i niveleve të tarifave ndikon ndjeshëm në barazi dhe përballueshmëri, Kjo mund të çojë në rritjen e mbështetjes në forma informale ose të parregulluara të kujdesit për fëmijët, të cilat mund të mos përmbushin standardet e cilësisë.
Për më tepër, shërbimet e papërballueshme të kujdesit për fëmijët mund të dekurajojnë nënat të hyjnë ose të qëndrojnë në tregun e punës, duke përkeqësuar më tej pabarazitë gjinore dhe sociale.
Sipas Bankës Botërore, sistemi gjerman i arsimit dhe kujdesit në fëmijërinë e hershme (ECEC) përbën një model të përshtatshëm dhe të transferueshëm për Shqipërinë, për shkak të strukturës së balancuar të financimit dhe mekanizmave të fortë rregullatorë. Në Gjermani, ECEC financohet përmes një kombinimi të fondeve federale, të landeve dhe bashkive, të plotësuara nga kontributet prindërore të shkallëzuara sipas të ardhurave dhe rrethanave familjare. Kjo qasje siguron një shpërndarje më të drejtë të kostove dhe mbron familjet me të ardhura të ulëta nga barrat financiare./ekofin.al
