Ka njerëz që argumentojnë se lufta e Vladimir Putin kundër Ukrainës nuk është e motivuar nga frika apo ambiciet perandorake, por nga mungesa e respektit nga vendet e tjera. Rusia dikur kishte autoritet si një nga dy superfuqitë e botës, por që atëherë e ka humbur këtë status. Ajo e di që ka humbur respektin e vendeve të tjera dhe lufta në Ukrainë është mënyra e saj për ta rifituar atë.
Ajo që ndoshta është e habitshme është se kthimi i Donald Trump kundër Evropës ka motive të ngjashme. Putin e di që revanshizmi i tij agresiv nuk do t’i sjellë Rusisë asnjë dashuri midis vendeve respektin e të cilave ai dëshiron. Por nëse nuk mund të dashurohet, ai shpreson të paktën të ketë frikë.
Po kështu, edhe Trump dëshiron të prishë një rend shoqëror që e sheh atë dhe botëkuptimin e tij me përbuzje. Presidenti i SHBA-së dhe zyrtarët e tij marrin respekt nga diktatorët dhe mbretërit, por ata e dinë se udhëheqësit e shumë vendeve të tjera demokratike i shohin me përçmim.
Tani është Amerika që dëshiron të veprojë si prishës, duke shkatërruar hierarkinë ekzistuese të respektit për ta zëvendësuar atë me një botë ku Trump do të marrë nderime të pakushtëzuara. Evropa, me theksin e saj në sundimin e ligjit dhe multilateralizmin, është shembulli më i fortë i mbetur i një sistemi të tërë prestigji dhe vlerash që administrata Trump dëshiron ta shkatërrojë.
Ironia është se ishin SHBA-të ato që ndërtuan botën që Trump po synon ta shkatërrojë. Pas Luftës së Dytë Botërore, Uashingtoni zhvilloi një ambicie të re globale. Republikanët dhe Demokratët ndanin besimin se një botë e ndërtuar mbi vlerat amerikane do të ishte më e mirë për Amerikën. Ajo shpalli se demokracia dhe sundimi i ligjit ishin idealet sipas të cilave vendet duhet të vlerësohen.
Pavarësisht hipokrizisë së dukshme (vetë SHBA-të vepronin rregullisht në mënyra joliberale dhe jodemokratike dhe preferonin të gjykonin sesa të gjykoheshin), ky ishte gurthemeli i “fuqisë së butë” amerikane; aftësia e saj për të ndikuar botën në mënyrë indirekte përmes kulturës dhe vlerave. Vende të tjera e shihnin SHBA-në si një model për t’u imituar.
Evropa moderne ishte krijimi më i madh i rendit të vjetër. Pas Luftës së Dytë Botërore, SHBA-të ndihmuan në rindërtimin e ekonomive të Evropës Perëndimore, duke nxitur suksesin e partive liberale dhe shpesh duke i minuar në heshtje ato që i konsideronte shumë të majta ose të djathta. Bashkimi Evropian ka rrënjë historike në një marrëveshje të krijuar për të koordinuar ndihmën amerikane të shpërndarë përmes planit Marshall.
Ndërsa u rrit, ai ndërtoi një regjim të ri për Evropën, të bazuar në bashkëpunimin midis kombeve, rëndësinë e ligjit dhe demokracinë liberale. Pasi dominimi sovjetik i Evropës Lindore u shemb, BE-ja u zgjerua për të përfshirë vende në jug dhe lindje të saj, me kusht që ato të përvetësonin parimet demokratike. Në shumë mënyra, BE-ja mishëroi vlerat e rendit liberal të krijuar nga SHBA-të më shumë sesa vetë Amerika.
Tani administrata Trump dëshiron ta shkatërrojë rendin e vjetër, duke e zëvendësuar atë me një të bazuar në pushtet dhe interes kombëtar. Strategjia e saj e re e sigurisë kombëtare shpall se dëshiron të ruajë pushtetin e butë të pakrahasueshëm të Shteteve të Bashkuara, por se rruga për ta bërë këtë është përmes njohjes së madhështisë dhe mirësjelljes së lindur të Amerikës. Trump mburret në parathënien e strategjisë se, më në fund, “Amerika është përsëri e fortë dhe e respektuar”.
Problemi është se kjo padyshim nuk është e vërtetë. Vendet që ende i përmbahen vlerave liberale nuk e respektojnë absolutisht SHBA-në e Trump. Ata e trajtojnë atë si një të dehur të zemëruar dhe të paqëndrueshëm me një bazukë. Ti thua se çfarëdo që shpreson mund t’i qetësojë, por sigurisht që nuk i respekton. Pushteti i butë amerikan dhe ndikimi indirekt mbi demokracitë e tjera po pakësohen.
Kjo shpjegon pse strategjia e sigurisë kombëtare e Trump shpenzon kaq shumë energji dhe helm duke denoncuar Evropën. Edhe pse SHBA-të heqin dorë në mënyrë të dukshme nga ambicia për të ndryshuar botën, ato thonë se duan të ndërhyjnë në Evropë dhe ta transformojnë atë.
Amerika e Maga-s dëshiron të ndihmojë partitë evropiane që favorizon, por këtë herë ato janë në të djathtën ekstreme. Në vend që të promovojë bashkëpunimin evropian, siç bëri SHBA-ja pas Luftës së Dytë Botërore, administrata Trump tani shpreson ta shndërrojë pakënaqësinë në shtetet e reja anëtare të BE-së në një pykë kundër vlerave liberale demokratike të BE-së, duke e shndërruar Evropën në një koleksion kombesh sovrane, të gjitha fort nacionaliste dhe kulturalisht “të bardha”.
Në këtë botë, Evropa nuk do të ishte më një pengesë për ideologjinë e Magës. Sfida me të cilën përballet administrata Trump është se ajo thjesht nuk ka kapacitetin ose ambicien globale për të sjellë këtë transformim. Ashtu si Rusia, administrata dëshiron respekt, por nuk ka fuqinë të bëjë shumë më tepër sesa të veprojë si një prishës i situatës.
Ajo dëshiron ta formësojë më shumë Evropën, në të njëjtën kohë kur dëshiron të angazhohet më pak me Evropën, duke u tërhequr nga roli i saj si garantuese e NATO-s. Strategjia e Trump denoncon “kompleksin masiv ushtarak, diplomatik, të inteligjencës dhe të ndihmës së huaj” që ka mbështetur ambiciet globale të SHBA-së dhe po bën gjithçka që mundet për ta zbrazur atë. Por pa këtë kompleks, nuk do të jetë në gjendje ta riformësojë Evropën sipas imazhit të saj.
Sigurisht, administrata Trump mund të përdorë ndërhyrje të shpërndara për të ndëshkuar Bashkimin Evropian, ndërkohë që përpiqet të ndihmojë partitë e ekstremit të djathtë të vijnë në pushtet. Ajo tashmë po u mohon vizat njerëzve që kanë vepruar si verifikues faktesh dhe moderatorë të mediave sociale, të cilët i akuzon për censurimin e pikëpamjeve të krahut të djathtë dhe po kërcënon BE-në për guximin e saj në rregullimin e shërbimeve të tilla si X.
Por, siç tregon shembulli i Brazilit – ku përpjekjet për të ndëshkuar zyrtarët dhe për të ndihmuar Jair Bolsonaron kanë dështuar keq – kjo ka të ngjarë të dëmtojë aleatët e saj ideologjikë po aq sa t’i ndihmojë ata. Administrata Trump dëshiron përfitimet e respektit dhe fuqisë së butë globale, prandaj po i drejtohet Evropës. Por ajo gjithashtu dëshiron të tërhiqet, duke zvogëluar kapacitetet e saj globale dhe duke e rikthyer SHBA-në në një fuqi rajonale si Rusia, e cila investon forcat e saj në ngacmimin e vendeve në fqinjësinë e saj. Nuk mund t’i ketë të dyja./The Guardian/
