Rreth një në tre njerëz në mbarë botën ishin të ekspozuar ndaj ajrit të ndotur në shtëpi brenda një viti, sipas vlerësimeve të reja.
Ajri i ndotur brenda shtëpisë ende vret miliona njerëz çdo vit, edhe pse nivelet e ekspozimit janë në rënie në mbarë botën, ka zbuluar një studim i ri.
Në vitin 2021, ndotja e ajrit brenda shtëpisë – e cila ndodh kur njerëzit gatuajnë me zjarr të hapur ose soba të ushqyera nga vajguri, qymyri, druri, mbeturinat e të korrave ose plehrat e kafshëve – kontribuoi në 3.1 milionë vdekje në mbarë botën, me shumicën e vdekjeve në vendet me të ardhura më të ulëta, sipas analizës së botuar në revistën mjekësore The Lancet.
Ndotja e ajrit në shtëpi përmban grimca të vogla, që mund të hyjnë në sistemin e qarkullimit të gjakut përmes mushkërive.
Ajo është e lidhur me një sërë çështjesh shëndetësore, duke përfshirë kancerin e mushkërive, goditjen celebrale, sëmundjet e zemrës, diabetin e tipit 2, çrregullimin kronik obstruktiv pulmonar (COPD), infeksionet e frymëmarrjes, kataraktet dhe çrregullimet neonatale.
Ajri i ndotur gjithashtu mund të ketë pasoja vdekjeprurëse për fëmijët, duke kontribuar në më shumë se 500,000 vdekje në mesin e fëmijëve nën moshën 5 vjeç në 2021, sipas studimit. Shifra përbën rreth 11% e të gjithë vdekshmërisë nën 5 vjeç.
“Niveli i lartë i ndikimit te fëmijët i vlerësuar në këtë studim është shkak kryesor për shqetësim,” thanë autorët e studimit.
Ata shtuan se efektet shëndetësore mund të jenë “fatale dhe afatgjata dhe nuk kanë marrë vëmendjen e duhur nga studiuesit dhe politikëbërësit”.
Dallimet rajonale
Ndërmjet viteve 1990 dhe 2021, përqindja e njerëzve të ekspozuar ndaj ajrit të ndotur në shtëpi nga lëndët djegëse të ngurta të gatimit, ra në të gjithë botën nga 56.7% në 33.8%, tregojnë vlerësimet.
Por numri aktual i njerëzve të ekspozuar ra vetëm me 10% – ose rreth 350 milionë njerëz – duke arritur në 2.67 miliardë njerëz të ekspozuar në vitin 2021.
Kjo është për shkak të rritjes së popullsisë në vende si Afrika Sub-Sahariane, ku 78.8% e njerëzve ishin të ekspozuar ndaj ajrit të ndotur në shtëpi nga karburantet e ngurta për gatim, thanë autorët e studimit.
Midis 1990 dhe 2021, numri i vdekjeve të lidhura me ndotjen u rrit nga 685,000 në 741,000 në rajon.
Azia Jugore kishte shkallën tjetër më të lartë, me 53.2 % të njerëzve të ekspozuar në 2021.
Ndërkohë, në Europën Qendrore dhe Lindore dhe në Azinë Qendrore, kjo normë ishte 7.5%. Në vendet me të ardhura të larta, ishte vetëm 0.4%.
Studiuesit thanë se rezultatet nënvizojnë rëndësinë e ndihmës së “komuniteteve me burime të pamjaftueshme” për të kaluar drejt përdorimit të burimeve më të pastra të energjisë. Kjo mund të përfshijë kërkimin dhe zhvillimin për teknologjitë e reja, subvencionimin e pajisjeve që përdorin energji të pastër, zbatimin e kufizimeve të emetimeve, nxitjen e investimeve të sektorit privat dhe fushatat e ndërgjegjësimit publik.
“Iniciativa të tilla janë thelbësore për zbutjen e rreziqeve shëndetësore dhe promovimin e zhvillimit të qëndrueshëm, duke përmirësuar cilësinë e jetës dhe rezultatet shëndetësore për miliona njerëz”, thanë autorët e studimit. / Euronews
