Nga Ilir Kalemaj
Duke përsiatur në literaturën më të fundit të demokratizimit ndër shumë terma të konsumuara vitet e fundit për të përshkuar regjime të ngjashme me Shqipërinë, të tilla si demokraci hibride, autoritarizëm elektoral, demokraci e pakonsoliduar etj., një term i ri i përdorur vençarisht për të përshkruar Rusinë e Putinit por edhe Hungarinë e sotme të Orbanit etj., duket me adapt për të përshkruar realitetin shqiptar. Terminologjia e duhur mund të jetë ajo e “autokracisë së personalizuar” (ang. personalist autocracies). Këto lloj autokracish përgjithësisht janë të drejtuara nga individë të “fortë”.
Pavarësisht se operojnë në sisteme në dukje demokratike që kanë të paktën disa parti politike, që bëjnë zgjedhje periodike etj., në fakt përgjegjësinë thuajse absolute në përzgjedhjen e stafeve drejtuese si dhe prioritetet e politikave publike anë thuajse eksluzivisht atribut i liderit kryesor. Ky mund të jetë presidenti në sistemet presidenciale apo gjysëm-presidenciale ose kryeministri në republikat parlamentare, siç është te ne.
Sikundër Timothy Frye ka argumentuar së fundmi në një artikull mbi Putinizmin në Foreign Affairs, përgjithësisht ky lloj regjimi politik shënon nivele edhe më të larta korrupsioni, rritje ekonomike më të vakët, represion më të madh dhe politikë ta pastabilizuar sesa vendet që qeverisen nga një parti-shtet apo edhe juntat ushtarake.
Këto regjime të autokracive të personalizuara shpërndajnë pasurinë publike në pak duar oligarkësh të cilët direkt apo indirekt i shërbejnë liderit suprem, targetojnë kundërshtarët politikë duke përdorur sistemin ligjor (për shembull me gjobat 50 milionëshe në mënyrë krejttësisht arbirtrare në kohë fushate të adresuara vetëm ndaj opozitarëve) dhe forcojnë pushtetin ekzekutiv në kurriz të institucioneve të tjera.
Për shembull, një term tjetër me të cilën mund të përkufizohet vendi në këto momente është ai i republikës ekzekutive, ku pushteti ekzekutiv qartazi ka marrë atribute të pushteteve të tjera, si ai legjislativ i gjymtuar ndjeshëm pas daljes së opozitës reale dhe atij gjyqësor që ende nuk ka një arkitekturë të përfunduar dhe përdoret shpesh në mënyrë të njëanshme nëpërmjet akteve të arbitratritetit politik.
Ndonëse nuk ka një formulë ekzakte se si vende të ndryshme mund ta kapërcejnë kurthin e këtyre regjimeve që qeverisin nëpërmjet një “dore të fortë” autoritariste, zgjedhjet duket se janë i vetmi melhmem që mund të çelin shtigje të reja demokratike, forcojnë institucionet e pavarura, dobësojnë pushtetin ekzekutiv, krijojnë një sistem më të balancuar dhe kontroll reciprok të pushteteve të ndryshme etj.
Natyrisht kur rezultati i zgjedhjeve (të lira e të ndershme) dobësojnë super-mazhorancat, pengojnë pushtetin absolut që mund të prodhojë vetëm korrupsion absolut, ndryshojnë mendësinë e varësisë ndaj një lideri omnipotent, forcojnë shtetin e së drejtës, rikthejnë rregullat e konkurrencës së lirë në ekonomi etj. Vetëm garantimi i rregullave të lojës mund të na sjelli shpresën se demokracia është e vetmja lojë në qytet.
