Pandemia e fundit, e vazhdueshme për shkak të infeksionit të virusit SARS-CoV-2 është një kërcënim global që ka prishur ekuilibrin e shumë prej shoqërive njerëzore të planetit, duke shkaktuar psikosocio-ekonomik intensiv, të përhapur dhe të zgjatur, por edhe natyrore, stresi mbi njeriun, si si shoqëri ashtu edhe si individ. Pandemia COVID-19 u përhap me shpejtësi në të gjithë botën dhe prishi – dhe vazhdon të prishë – kohezionin organizativ të shumë vendeve, përfshirë Greqinë. Ndërsa stresi kronik luan një rol të madh negativ në sociologjinë njerëzore, fiziologjinë dhe patologjinë, kontrolli i tij mund të ndryshojë me shpejtësi dhe pozitivisht shoqëritë dhe të ardhmen e tyre.
Si vend, patëm fatin e keq që të ekspozohemi ndaj stresit të pandemisë para se t’i shpëtonim përfundimisht stresit të krizës ekonomike të vitit 2008, një krizë që pati dhe ka pasoja të rënda psiko-socio-ekonomike për qytetarët tanë. Pra, ne kemi stres të zgjatur në terrenin ekzistues të stresit kronik, një goditje e dyfishtë për një popull që tashmë ka pësuar stimujt negativë stresues të një shoqërie moderne, të paparë për të, të shfrenuar të konsumit.
Ndryshimet biologjike që ndodhin në trup gjatë stresit kronik, shpjegojnë patogjenezën e sëmundjeve mendore, psikosomatike dhe fizike, të cilat janë të ashtuquajturat “sëmundje kronike, jo-ngjitëse”, siç janë stresi, depresioni, mbipesha, metabolike sindroma, hipertensioni, dislipidemitë, diabeti tip 2, para-inflamacioni, sëmundjet autoimune dhe alergjike, lodhja kronike dhe sindromat e dhimbjes dhe shumë forma të kancerit, të cilat sot ndjekin njerëzimin, dhe jo vetëm. Këto sëmundje shumë të zakonshme janë përgjegjëse për shumicën e sëmundshmërisë dhe vdekshmërisë së njerëzimit. Por përtej kësaj, stresi rrit ndjeshmërinë ndaj infeksioneve të caktuara – të tilla si COVID-19 në ditët e sotme – si dhe kancerin.
Gjatë pandemisë, manifestimet – domethënë simptomat dhe shenjat – e kushteve të mësipërme patologjike u rritën. Ka pasur një rritje të ndjeshme të ankthit dhe depresionit, përdorimit të substancave, sjelljeve të rrezikshme, sjelljeve agresive dhe të dhunshme, çrregullimeve të ngrënies dhe gjumit dhe mishërimeve të stresit, të tilla si lodhja dhe dhimbjet e ndryshme kronike. Përveç kësaj, në sipërfaqe u shfaqën manifestime patologjike të sëmundjeve të panjohura ose predispozita të njohura morbide që ekzistonin në “forme fruste” ose në një formë krejtësisht subklinike.
Aftësia e një personi për të përballuar stresin me lehtësi relative, si në intensitet ashtu edhe në kohëzgjatje të përgjigjes së tij adaptive, quhet “qëndrueshmëri psikosomatike”. Në mënyrë të ngjashme, e njëjta gjë është e vërtetë për shoqëritë njerëzore. Shoqëritë gjithashtu përjetojnë stres të shkurtër, të kontrolluar, por edhe kronik të pakontrollueshëm dhe mund të kenë “qëndrueshmëri shoqërore” ndaj stimujve stresues kërcënues, siç janë ato të një krize ekonomike ose pandemie. Si pasojë, si individët ashtu edhe shoqëritë mund, dhe kanë, të kenë përgjegjësi të jenë të përgatitur për rregullimin e qetë të stimujve stresues aktualë dhe të ardhshëm.
Në teori, ajo që po përjetojmë sot me pandeminë e koronavirusit mund të ishte parashikuar dhe adresuar më mirë nëse vendet do të kishin njohuri paraprake dhe të zhvillonin strukturat e duhura të parandalimit dhe trajtimit. Por nuk është kurrë vonë, dhe një nga përfitimet anësore të pandemisë mund të jetë mbrojtja e shoqërive dhe individëve nga stimujt e rëndësishëm stresues të së ardhmes duke miratuar strategji racionale për parashikimin, parandalimin, diagnostikimin e hershëm dhe trajtimin e krizave stresuese.
